Χοσέ Αντόνιο Αμπρέου
1,099,888 views • 16:58

Κρις Άντερσον: Ας δούμε τώρα την εξαιρετική ομιλία που τραβήξαμε πριν από καναδυό εβδομάδες.

(Μουσική)

Χοσέ Αντόνιο Αμπρέου: Αγαπημένοι μου φίλοι, κυρίες και κύριοι, είμαι πανευτυχής σήμερα που μου απονέμεται το βραβείο TED, αυτή η μεγάλη τιμή εκ μέρους όλων των διακεκριμένων καθηγητών μουσικής, των καλλιτεχνών και των εκπαιδευτικών της Βενεζουέλας που με συνόδευσαν με πίστη και ανιδιοτέλεια τα τελευταία 35 χρόνια στην ίδρυση, στην ανάπτυξη και στην εξέλιξη ορχηστρών και χορωδιών για παιδιά και για νέους της Βενεζουέλας.

Εγώ από μικρό παιδί από την πιο τρυφερή μου ηλικία ήθελα να γίνω μουσικός και δόξα τω Θεώ τα κατάφερα. Είχα από τους καθηγητές μου, την οικογένεια μου και την κοινότητα όλη την απαραίτητη στήριξη για να γίνω μουσικός. Και όλη μου την ζωή ονειρευόμουνα όλα τα παιδιά της Βενεζουέλας να είχαν την ίδια ευκαιρία με μένα. Από εκείνη την επιθυμία, από την καρδιά μου φύτρωσε η ιδέα να μετατρέψω τη μουσική σε βαθειά και συμπεριληπτική πραγματικότητα για τη χώρα μου.

Από την πρώτη κιόλας πρόβα είδα το μέλλον να λάμπει εμπρός. Γιατί εκείνη η πρόβα ήταν μια μεγάλη πρόκληση γι' εμένα. Είχα δεχτεί μια δωρεά 50 αναλογίων για να τα χρησιμοποιήσουν 100 αγόρια σ' εκείνη την πρόβα. Όταν όμως έφτασα στην πρόβα, μόνο 11 παιδιά είχαν εμφανιστεί, και είπα: "Κλείνω το πρόγραμμα ή πολλαπλασιάζω τα παιδιά;" Αποφάσισα να αντιμετωπίσω την πρόκληση και εκείνη την ίδια νύχτα υποσχέθηκα σ΄ αυτά τα 11 παιδιά να μετατρέψω την ορχήστρα μας σε μια από τις σημαντικότερες του κόσμου. Πριν δύο μήνες θυμήθηκα εκείνη την υπόσχεσή μου όταν ένας διακεκριμένος Άγγλος κριτικός δημοσίευσε ένα άρθρο στους Τάιμς του Λονδίνου, ρωτώντας ποιος θα μπορούσε να είναι ο νικητής στο Παγκόσμιο Κύπελο για Ορχήστρες. Ανέφερε 4 σπουδαίες ορχήστρες του κόσμου, και η πέμπτη ήταν η Συμφωνική Ορχήστρα Νέων της Βενεζουέλας. Σήμερα μπορούμε να πούμε πως η τέχνη στην Λατινική Αμερική δεν είναι πλέον μονοπώλιο των ελίτ· έχει γίνει κοινωνικό δικαίωμα, ένα δικαίωμα όλου του λαού.

Παιδί: Εδώ δεν υπάρχει διαφορά κοινωνικής τάξης, ούτε άσπρου ή μαύρου, ή αν έχεις λεφτά ή όχι. Απλά, αν έχεις ταλέντο, αν έχεις κλίση και αν έχεις διάθεση να είσαι εδώ γίνεσαι μέλος, μοιράζεσαι με μας και δημιουργείς μουσική.

ΧΑ: Κατά την διάρκεια της πρόσφατης περιοδείας της Ορχήστρας Νέων Σιμόν Μπολιβάρ της Βενεζουέλας στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη είδαμε πώς η μουσική μας συγκίνησε το νεανικό κοινό μέχρι τα βάθη της ψυχής, πώς οι νέοι και τα παιδιά ορμούσαν στην σκηνή για να παραλάβουν τα μπουφάν από τους μουσικούς μας, πώς το όρθιο χειροκρότημα, μερικές φορές διάρκειας μισής ώρας, φαινόταν να κρατάει για πάντα, και πώς το κοινό, στο τέλος των κονσέρτων, ξεχύνονταν στους δρόμους για να χαιρετίσει τους νέους μας θριαμβευτικά. Αυτό δεν σήμαινε μόνο καλλιτεχνικό θρίαμβο, αλλά και έναν βαθύ συναισθηματικό συντονισμό ανάμεσα στο κοινό των πιο ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου και στη μουσική νεολαία της Λατινικής Αμερικής, της Βενεζουέλας, ειδικότερα, και μετέφερε σ' αυτό το κοινό ένα μήνυμα μουσικής, ζωντάνιας, ενέργειας, ενθουσιασμού και δύναμης.

Κατ' ουσίαν, η ορχήστρα και η χορωδία είναι κάτι πολύ παραπάνω από μουσικές δομές. Είναι πρότυπα και σχολεία κοινωνικής ζωής, γιατί το να τραγουδήσει και να παίξει κανείς σε ομάδα σημαίνει οικειότητα στη συνύπαρξη με σκοπό την τελειότητα και το κατόρθωμα, με αυστηρή πειθαρχία οργάνωσης και συντονισμού στην επιδίωξη της αρμονικής αλληλεξάρτησης φωνών και μουσικών οργάνων. Έτσι [τα παιδιά] αναπτύσσουν πνεύμα αλληλεγγύης και αδελφικότητας μεταξύ τους, διαμορφώνουν τον αυτοσεβασμό τους και καλλιεργούν τις ηθικές και αισθητικές αξίες που συνδέονται με την μουσική με όλες τις σημασίες της. Γι' αυτό η μουσική είναι απολύτως σημαντική για την αφύπνιση της ευαισθησίας, την σφυρηλάτηση αξιών και την εκπαίδευση νέων ανθρώπων για να διδάξουν άλλα παιδιά.

Παιδί: Μετά από τόσο καιρό που είμαστε εδώ η μουσική είναι η ζωή μας. Τίποτ' άλλο. Μουσική ίσον ζωή.

Ο κάθες έφηβος και το κάθε παιδί στο "El Sistema" έχει τη δική του ιστορία, και είναι όλες σημαντικές και μεγάλης σημασίας για μένα. Ο Έντικσον Ρουίς, ας πούμε. Είναι ένα παιδί από μια ενορία του Καράκας που συμμετείχε με πάθος στα μαθήματα κοντραμπάσου στην νεανική ορχήστρα του Σαν Αγουστίν. Με την προσπάθεια του και με την υποστήριξη της μητέρας του, της οικογενειάς του και του κοινωνικού του περίγυρου κατάφερε να γίνει κύριο μέλος στο τμήμα των κοντραμπάσων της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Βερολίνου. Έχουμε μια ακόμα πασίγνωστη περίπτωση, τον Γκουστάβο Ντουντάμελ. Ο Γκουστάβο ξεκίνησε από παιδί ως μέλος της παιδικής ορχήστρας στην πόλη που γεννήθηκε, στο Μπαρκισιμέτο. Εκεί μεγάλωσε ως βιολιστής και μαέστρος. Έγινε ο μαέστρος στις νεανικές ορχήστρες της Βενεζουέλας, και σήμερα διευθύνει τις μεγαλύτερες ορχήστρες του κόσμου. Είναι ο μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής του Λος Άντζελες, και εξακολουθεί να είναι ο γενικός μαέστρος στις παιδικές ορχήστρες της Βενεζουέλας. Υπήρξε ο μαέστρος της Συμφωνικής Ορχήστρας του Γκέτεμποργκ, και αποτελεί ένα αξεπέραστο πρότυπο για τους νέους μουσικούς της Λατινικής Αμερικής και του κόσμου.

Η δομή του "El Sistema" βασίζεται σ' έναν νέο, ευέλικτο τρόπο διοίκησης προσαρμοσμένο στις ανάγκες κάθε κοινότητας και κάθε περιοχής και σήμερα φροντίζει 300.000 παιδιά χαμηλής και μεσαίας τάξης σ' όλη την Βενεζουέλα. Είναι ένα πρόγραμμα κοινωνικής διάσωσης που προκαλεί μια βαθιά πολιτισμική μεταμόρφωση σχεδιασμένο για όλη την κοινωνία της Βενεζουέλας με καμία απολύτως διάκριση, αλλά με ιδιαίτερη έμφαση στα ευάλωτα και εκτεθειμένα κοινωνικά στρώματα.

Η επίδραση του "El sistema" φαίνεται σε τρεις κύριους κύκλους— στον προσωπικό/κοινωνικό κύκλο, στον οικογενειακό κύκλο και στην κοινότητα. Στον προσωπικό/κοινωνικό κύκλο, τα παιδιά της ορχήστρας και της χορωδίας αναπτύσουν την πνευματική και συναισθηματική τους πλευρά. Η μουσική γίνεται πηγή ανάπτυξης των διαστάσεων του προσώπου, εξυψώνει το πνεύμα και καθοδηγεί τον άνθρωπο σε μια πλήρη ανάπτυξη της προσωπικότητας του. Έτσι, τα αισθηματικά και πνευματικά του οφέλη είναι μεγάλα— η απόκτηση ηγετικών ικανοτήτων, οι αρχές διδασκαλίας και εκπαίδευσης η αίσθηση δέσμευσης, ευθύνης, γενναιοδωρίας και αφοσίωσης στους άλλους, και η ατομική συνεισφορά για την πραγματοποίηση σπουδαίων ομαδικών στόχων. Όλα αυτά οδηγούν στην ανάπτυξη αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης.

Η μητέρα Τερέζα της Καλκούτα επέμενε σε κάτι που με εντυπωσίαζε πάντα ― το πιο επώδυνο και τραγικό πράγμα σχετικά με την φτώχεια δεν είναι η έλλειψη ψωμιού ή στέγης, αλλά η αίσθηση ότι είσαι κανένας, η αίσθηση ότι είσαι ένα τίποτα, η έλλειψη ταυτότητας, η έλλειψη του δημόσιου σεβασμού. Γι' αυτό η ανάπτυξη του παιδιού στην ορχήστρα και στην χορωδία του διασφαλίζει μια ευγενή ταυτότητα και το κάνει πρότυπο για την οικογένεια και την κοινωνία του. Το κάνει καλύτερο μαθητή στο σχολείο γιατί του δημιουργεί αίσθημα ευθύνης, επιμονή και συνέπεια που θα το βοηθήσει πολύ στο σχολείο.

Μέσα στην οικογένεια, η στήριξη των γονιών είναι ανεπιφύλακτη. Το παιδί γίνεται πρότυπο και για τους δύο γονείς, και αυτό είναι πολύ σημαντικό για ένα φτωχό παιδί. Μόλις το παιδί ανακαλύψει την σημασία του μέσα στην οικογένειά του, ψάχνει να βρει νέους τρόπους προσωπικής βελτίωσης και προσδοκά το καλύτερο, ατομικά και συλλογικά. Επιδιώκει επίσης την απόκτηση καλύτερης κοινωνικής και οικονομικής θέσης για την οικογένειά του. Όλα αυτά κάνουν μια δυναμική και ανερχόμενη κοινωνική δομή. Το μεγαλύτερο μέρος των παιδιών μας ανήκουν, όπως προανέφερα, στα ευάλωτα στρώματα του πληθυσμού της Βενεζουέλας. Αυτό τα ενθαρρύνει να κάνουν νέα όνειρα, να βάλουν νέους στόχους, και να προοδεύσουν με τις διάφορες ευκαιρίες που θα τους δωθούν μέσα από την μουσική.

Τέλος, στον κοινωνικό κύκλο, οι ορχήστρες αναδεικνύονται ως δημιουργικοί χώροι πολιτισμού και πηγές ανταλλαγής ιδεών και νέων νοημάτων. Ο αυθορμητισμός της μουσικής δεν είναι πια είδος πολυτελείας· γίνεται κοινό κτήμα της κοινωνίας. Κάνει ένα παιδί να μπορεί να παίζει βιολί στο σπίτι, ενώ ο πατέρας του δουλεύει στο μαραγκούδικό του. Κάνει ένα μικρό κορίτσι να παίζει κλαρινέτο στο σπίτι, ενώ η μητέρα του κάνει οικιακές δουλειές. Η ιδέα είναι οι οικογένειες τους να συμμετέχουν με χαρά και περηφάνεια στις δραστηριότητές της ορχήστρας και της χορωδίας όπου ανήκουν τα παιδιά τους. Ο μεγάλος πνευματικός πλούτος που δημιουργεί η μουσική, και βρίσκεται μέσα στην ίδια την μουσική, καταλήγει να ξεπερνά την υλική φτώχεια. Από την στιγμή που ένα παιδί αρχίζει να μαθαίνει να παίζει ένα όργανο δεν είναι πια ένα φτωχό παιδί. Γίνεται ένα παιδί που εξελίσσεται σε επαγγελματικό επίπεδο, και που αργότερα θα γίνει ένας ενεργός πολίτης. Είναι περιττό να πούμε ότι η μουσική είναι η νούμερο ένα πρόληψη ενάντια στην πορνεία, στην βία, στις κακές συνήθειες, ενάντια σε οτιδήποτε φθοροποιό για τη ζωή ενός παιδιού.

Πριν από λίγα χρονια ο ιστορικός Άρνολντ Τόινμπι είπε πως ο κόσμος έπασχε από μια τεράστια πνευματική κρίση. Όχι οικονομική ή κοινωνική κρίση, αλλά πνευματική. Πιστεύω πως για να αντιμετωπίσουμε μια τέτοια κρίση, μόνο η τέχνη και η θρησκεία μπορούν να δώσουν κατάλληλες απαντήσεις στην ανθρωπότητα, στους βαθύτερους πόθους του ανθρώπινου γένους, και στις ιστορικές απαιτήσεις των καιρών μας. Η εκπαίδευση ως σύνθεση της σοφίας και της γνώσης, είναι το μέσο για να παλέψουμε για μια καλύτερη, πιο συνειδητή, πιο ευγενή και πιο δίκαια κοινωνία.

Με πάθος και ενθουσιασμό εκφράζουμε τον βαθύ σεβασμό μας στο TED για τον εξαίρετο ουμανισμό του, για το εύρος των αρχών του, για την ανοιχτή και γενναιόδωρη προώθηση φρέσκων αξιών. Ελπίζουμε το TED να μπορέσει να συνεισφέρει με πλήρη και ουσιώδη τρόπο στην οικοδόμηση της νέας εποχής στη διδασκαλία της μουσικής, στην οποία οι κοινωνικές, κοινοτικές, πνευματικές και διεκδικητικές επιδιώξεις του παιδιού και του εφήβου θα μεταβληθούν σε φάρο και σκοπό μεγάλης κοινωνικής αποστολής. Να μην βάζουμε πλέον την κοινωνία στην υπηρεσία της τέχνης, και πολύ λιγότερο στην μονοπωλιακή υπηρεσία της ελίτ, αλλά αντιθέτως την τέχνη στην υπηρεσία της κοινωνίας, στην υπηρεσία των αδύναμων, στην υπηρεσία των παιδιών, στην υπηρεσία των αρρώστων και των ευάλωτων, στην υπηρεσία όλων εκείνων που ζητούν δικαίωση μέσα από το πνεύμα της ανθρώπινής τους διάστασης και της ανάρρυσης της αξιοπρέπειάς τους.

(Μουσική)

(Χειροκρότημα)

ΚΑ: Τώρα πάμε σε ζωντανή σύνδεση στο Καράκας. Πάμε ζωντανά στο Καράκας να ακούσουμε την ευχή του μαέστρου Αμπρέου για το βραβείο TED.

ΧΑ: Αυτήν είναι η ευχή μου για το βραβείο TED ― Εύχομαι να βοηθήσετε να δημιουργηθεί και να τεκμηριωθεί ένα ειδικό πρόγραμμα εκπαίδευσης για 50 νέους ταλαντούχους μουσικούς παθιασμένους με την τέχνη και την κοινωνική δικαιοσύνη και αφιερωμένους στο να φέρουν το "El Sistema" στις ΗΠΑ και σ' άλλες χώρες. Σας ευχαριστώ πολύ.

(Χειροκρότημα)