Diễn giả Charmian Gooch
1,615,873 views • 14:27

Khi chúng ta nói đến vấn đề tham nhũng, trong đầu chúng ta sẽ xuất hiện rất nhiều kiểu người.

Có những cựu quan chức ảo tưởng Soviet. Saparmurat Niyazov là một người trong số họ. Khi mất vào năm 2006, ông ấy là một lãnh đạo nắm giữ tất cả quyền lực ở Turkmenistan, một quốc gia Trung Á giàu khí ga tự nhiên. Ông ta đam mê việc ban hành những nghị định lớn tầm cỡ tổng thống. Và một trong những nghị định đó là quy định đặt tên lại các tháng trong năm trong đó có những tháng mang tên ông ta và người mẹ của mình. Ông ta chi hàng triệu đô la phục vụ cho sự sùng bái cá nhân kỳ quái, và một thành tưu huy hoàng của ông ta là việc xây dựng tượng đài của chính mình làm bằng vàng cao khoảng 12m được đặt một cách đầy tự hào ở quảng trường trung tâm thủ đô nước này và quay theo hướng mặt trời di chuyển. Ông ta là người hơi kì lạ.

Và một nhân vật nữa cũng kì quái như vậy, đó là nhà độc tài, một bộ trưởng, một quan chức Châu Phi tên là Teodorin Obiang. Cha của ông ta là tổng thống của nước Equatorial Guinea, một quốc gia Tây Phi có kim ngạch xuất khẩu dầu trị giá hàng tỉ đô la kể từ những năm 1990 nhưng lại có một thành tích về nhân quyền cực kì kinh hoàng. Đó là việc có vô số nhiều người dân hiện đang sống ở mức vô cùng nghèo khổ bất kể thu nhập đầu người ở mức cao tương đương với Bồ Đào Nha. Thế nhưng ông Obiang này lại mua được cho mình một lâu đài trị giá 30 triệu đô la ở Malibu, California. Tôi đã có dịp đứng trước cổng của tòa lâu đài đó. Có thể nói rằng đó là tòa lâu đài rất nguy nga tráng lệ. Ông ta đã mua một bộ sưu tập tranh trị giá 18 triệu Ơ-rô (khoảng hơn 23 triệu đô la Mỹ) đã từng thuộc sở hữu của nhà thiết kế thời trang Yves Saint Laurent, ngoài ra còn mua hàng loạt các xe hơi thể thao cáu cạnh mà một vài trong số đó trị giá cả triệu đô la — có cả 1 chiếc máy bay Gulfstream Tiếp theo là câu một câu chuyện khác: Gần đây, mức lương chính thức của ông này một tháng là gần 7000 đô la.

Và ông ta chính là Dan Etete. Ông ta là cựu bộ trưởng ngành dầu khí của Nigeria dưới thời tổng thống Abacha, và ông ta cũng vừa bị cáo buộc tội danh rửa tiền. Chúng tôi mất rất nhiều thời gian để điều tra khoản tiền 1 tỉ đô la — chính xác là 1 tỉ đô la ạ— là giá trị một hợp đồng dầu khí mà ông ta có liên quan và chúng tôi đã phát hiện ra một điều khá là kinh ngạc, tôi sẽ nói kĩ hơn ở phần sau.

Thật dễ dàng để hiểu rằng tham nhũng xảy ra ở đâu đó ngoài kia, và do rất nhiều những người chuyên quyền và các cá nhân tham lam thực hiện gây ra tình hình xấu cho nhiều quốc gia mà cá nhân chúng ta có thể biết rất ít hoặc thực sự cảm thấy không liên quan và không bị ảnh hưởng bởi những gì đang xảy ra. Nhưng điều gì đang xảy ra ?

Khi tôi 22 tuổi, tôi đã rất may mắn. Công việc của tôi khi còn đang học Đại học là điều tra việc buôn bán phi pháp ngà voi Châu Phi. Và đó là cách thức mối quan hệ của tôi với vấn nạn tham nhũng được thiết lập. Vào năm 1993, cùng với 2 người bạn đồng thời là đồng nghiệp của tôi tên là Simon Taylor và Patrick Alley, chúng tôi đã thành lập một tổ chức có tên gọi Tổ chức Minh bạch Toàn cầu (GW) Chiến dịch đầu tiên của chúng tôi là điều tra vai trò của việc tham gia phi pháp trong hoạt động hỗ trợ tài chính chiến tranh ở Cambuchia.

Vài năm sau đó, vào năm 1997, khi tôi ở Angola tiến hành điều tra về vụ kim cương đỏ Có thể các bạn đã xem bộ phim của Hollywood có tên "Kim cương đỏ" có diễn viên Leonardo DiCaprio. Một vài chi tiết trong phim lấy ý tưởng từ công việc của chúng tôi. Luanda, là nơi có rất nhiều nạn nhân của mìn họ phải giành giật sự sống trên những con phố và những trẻ em mồ côi trong chiến tranh phải sống trong các cống ngầm dưới các con phố, và một nhóm ít người nhưng vô cùng giàu có thì đang truyền tai nhau câu chuyện về những chuyến du lịch mua sắm tới Brazil và Bồ Đào Nha. Đó là một nơi hơi điên rồ.

Và khi ngồi trong một căn phòng khách sạn nóng bức và ngột ngạt tôi cảm thấy vô cùng choáng ngợp. Nhưng không phải choáng ngợp về những viên kim cương đỏ như máu. Mà vì tôi đang nói với rất nhiều người ở đó những người đang bàn luận về nhiều vấn đề: về một mạng lưới tham nhũng quy mô toàn cầu với hàng triệu đô la từ dầu khí bị biến mất. cũng như bàn về việc thành lập một tổ chức nhỏ chỉ vài người cố gắng suy nghĩ xem chúng tôi có thể xử lý vấn đề đó thế nào Và đó thực sự là một thách thức vô cùng lớn. Và trong những năm tôi và mọi người thực hiện chiến dịch điều tra, tôi đã thường xuyên nhìn thấy điều khiến cho tham nhũng trở thành vấn nạn toàn cầu với quy mô lớn như vậy, đó không phải là lòng tham hay sự lạm dụng quyền lực hay cái khái niệm mù mờ rằng do "quản lý yếu kém" Ý tôi là, tất cả các yếu tố đó là nguyên nhân nhưng tham nhũng tồn tại được chính là bởi những động thái của các cố vấn ở quy mô toàn cầu.

Bây giờ chúng ta quay trở lại với những nhân vật mà tôi đã nói lúc đầu. Họ là những người đang bị chúng tôi điều tra, và bản thân họ không thể tự thực hiện những việc làm đó. Ví dụ như Obiang. Ông ta đã không thể có được những tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao hay những ngôi nhà xa hoa nếu không có một sự trợ giúp nào đó. Ông ta làm ăn với các ngân hàng trên toàn cầu. Một ngân hàng ở Paris đã mở các tài khoản của các công ty do chính ông ta kiểm soát, một trong các ngân hàng này được dùng để mua các tác phẩm nghệ thuật, và các ngân hàng ở Mỹ rót 73 triệu đô la vào các bang, một vài trong số các ngân hàng ở bang đó được sử dụng để mua tòa lâu đài ở California Và đương nhiên ông ta không thực hiện các giao dịch đó bằng tên của mình. Ông ta sử dụng các công ty mạo danh. Ông ta dùng một ngân hàng để mua bất động sản và một cái khác đứng tên người khác, để trả các hóa đơn cho chi phí khi đương chức.

Và tiếp đến là Ông Dan Etete. Khi còn là một bộ trưởng phụ trách vấn đề dầu khí, ông ta cấp một lượng dầu khí có trị giá hiện hành tới hơn một tỉ đô la Mỹ cho một công ty mà, các bạn đoán xem, đúng vậy, công ty đó ông ta là người sở hữu bí mật. Và sau đó thì công ty này tiếp tục thực hiện việc buôn bán thuận lợi với sự trợ giúp rất tốt từ chính phủ Nigeria tôi phải thận trọng khi nói ở đây— chính phủ Nigeria đã trợ cấp cho hai công ty Shell và Eni của Ý , là hai công ty dầu khí lớn nhất .

Như vậy, thực tế là động cơ tham nhũng, tồn tại vượt qua biên giới của các quốc gia như Equatorial Guinea hay Nigeria hay Turkmenistan. Bộ máy tham nhũng đó được sự trợ giúp tích cực từ hệ thống ngân hàng quốc tế thông qua hình thức các công ty ẩn danh, hoặc bằng một điều bí mật nào đó mà chúng ta tiêu tốn các hoạt động khai khoáng dầu khí lớn, và trên hết là bằng sự sai lầm của các chính khách của chúng ta khi phản bội lại chính những tuyên bố hoa mĩ của họ và tiến hành các biện pháp có tính hệ thống và ý nghĩa để giải quyết được vấn nạn này.

Trước hết nói về các ngân hàng. Không ngạc nhiên gì khi nói rằng các ngân hàng chấp nhận các khoản tiền thiếu minh bạch, đồng thời họ cũng ưu tiên cho các khoản lợi nhuận của mình theo một cách thức mang tính phá hoại. Ví dụ, ở Sarawak, Malaysia. Ngày nay khu vực này chỉ còn lại 5 % rừng còn nguyên vẹn. Vâng là 5 % ạ. Vậy đã xảy ra điều gì vậy? Đó là bởi một nhóm người và những phe cánh của họ đã kiếm được hàng triệu đô la từ hoạt động hỗ trợ tham nhũng ở một quy mô mang tính công nghiệp trong nhiều năm. Chúng tôi đã cử một điều tra viên bí mật đến các cuộc gặp vối các thành viên của nhóm lãnh đạo để lén quay phim và đoạn phim đó đã khiến nhiều người vô cùng tức giận, bạn có thể xem đoạn phim đó trên YouTube nhưng đoạn phim đã chứng minh những gì chúng tôi đã nghi ngờ trong một khoảng thời gian dài bởi vì nó cho thấy cách mà người đứng đầu bang này của Malaysia, bất kể những từ chối sau này, đều đã kiểm soát các giấy chứng nhận sở hữu rừng và đất để làm giàu cho mình và gia đình. và ngân hàng HSBC, chúng ta đều biết rằng HSBC có lập các tài khoản của những công ty mạo danh lớn nhất ở khu vực chịu trách nhiệm cho một vài tổn hại ở Sarawak và một vài nơi khác. Ngân hàng này đã vi phạm các chính sách bền vững của chính mình trong quá trình hoạt động, nhưng đã kiếm được gần 130 triệu đô la Mỹ. Và ngay sau khi chúng tôi công bố kết quả điều tra, chỉ mới đầu năm nay thôi, ngân hàng HSBC đã tuyên bố sẽ rà soát lại về vấn đề này. Liệu đây có phải là một bước tiến triển không? Cũng có thể, nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục giám sát vụ việc đó một cách chặt chẽ.

Tiếp theo chúng ta nói về vấn đề các công ty mạo danh. Tất cả chúng ta đều nghe đến vấn đề này rồi, tôi nghĩ vậy, và chúng ta đều hiểu rằng các công ty này đều được sử dụng cũng không nhiều lắm bởi những công ty và các đối tượng trốn tránh chi trả khoản tiền đóng góp cho xã hội, hay còn gọi là các khoản thuế, Nhưng điều chưa được biết đến đó là phương thức mà các công ty này đã được sử dụng để ăn cắp một khoản tiền lớn, một khoản tiền chuyển đổi, từ các nước nghèo. Và trong mỗi vụ tham nhũng mà chúng tôi điều tra, các công ty mạo danh lần lượt lộ diện, và đôi khi rất khó có thể tìm ra ai thực sự liên quan trong vụ tham nhũng.

Một nghiên cứu gần đây của Ngân hàng thế giới trên 200 vụ tham nhũng. Kết quả là hơn 70% các vụ tham nhũng này đều sử dụng các công ty ẩn danh, tổng giả trị gần 56 tỉ đô la Mỹ. Rất nhiều trong số đó là các công ty ở Mỹ hay ở Anh, các nước thuộc địa Anh và nước phụ thuộc và đó không phải là vấn đề ở ngoài biên giới, mà nó cũng là vấn đề nằm trong chính quốc gia. Các bạn có thể thấy, các công ty ẩn danh trở thành tâm điểm của những giao dịch bí mật giúp đem lại lợi nhuận cho các nhóm người thay vì mang lại lợi ích cho người dân thường.

Một vụ việc nghiêm trọng gần đây chúng tôi điều tra đó là làm thế nào mà chính phủ Cộng hòa dân chủ Congo lại bạn đi hàng loạt tài sản khai khoáng giá trị của nhà nước cho các công ty ẩn danh ở Đảo Virgin Anh. Chúng tôi đã nói với nhiều nguồn tin trong nước, chúng tôi tìm kiếm các tài liệu và các thông tin khác về công ty cố gắng ghép nối lại với nhau để có được cái nhìn hoàn chỉnh về thương vụ đó. Và chúng tôi đã bất ngờ khi phát hiện ra rằng những công ty ẩn danh này đã nhanh chóng chuyển rất nhiều tài sản cho các công ty khai khoáng lớn để thu về những khoản lợi nhuận khổng lồ các công ty này được niêm yết ở London Anh. Và tổ chức Vì sự tiến bộ của Châu Phi do ông Kofi Annan đứng đầu đã tính toán được số tiền mà Congo bị thất thoát là hơn 1,3 tỉ đô la từ những thương vụ như thế này. Con số đó gần như gấp đôi số tiền trong quỹ giáo dục và y tế hàng năm của nước này cộng lại. Và liệu người dân của Công có thể lấy lại số tiền của mình không? Thực ra câu trả lời cho câu hỏi đó và các câu hỏi như, ai là người thực sự liên can và điều gì đã xảy ra có lẽ vẫn còn chưa được hé mở ở các công ty bí ẩn trên vùng đảo Virgin nước Anh cũng như những nơi khác nữa nếu như tất cả chúng ta không làm một điều gì đó để tìm ra câu trả lời.

VẬy còn các công ty khai khoáng, khí ga và dầu mỏ thì sao? Có lẽ nói về các công ty này thì hơi nhàm chán. Bởi vấn nạn tham nhũng trong lĩnh vực này không còn là điều xa lạ nữa. Vấn nạn tham nhũng xuất hiện ở mọi nơi, do vậy tại sao chúng ta lại chú ý đến lĩnh vực đó? Ồ bởi vì có rất nhiều vụ việc trong lĩnh vực này. Trong năm 2011, các công ty xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên vượt quá những dòng hỗ trợ từ 19 xuống 1 ở Châu Phi, Châu Á và Mỹ Latin. 19 xuống 1. Và có rất nhiều trường học, đại học và bệnh viện cũng như các doanh nghiệp được thành lập, mà không không được sự hỗ trợ về tài chính và sẽ chẳng bao giờ có được bởi vì số tiền cần thiết đã bị đánh cắp.

GIờ chúng ta nói về các công ty khai khoáng và dầu mỏ, điển hình là Dan Etete và thương vụ 1 tỉ đô la. Các bạn thứ lỗi, tôi sẽ không đọc nữa bởi vì đó là vấn đề rất sinh động và các luật sư của chúng tôi đã xem xét một số chi tiết trong vụ việc này và họ muốn chúng tôi nắm bắt được nó chính xác.

Nhìn bề ngoài có vẻ như thương vụ này minh bạch Các chi nhánh của Shell và Eni trả cho chính phủ Nigeria để có được khu vực khai thác. Chính phủ Nigeria đã chuyển một khối lượng tiền tương đương, tới một tài khoản kếch xù của một công ty ẩn danh mà người chủ thực sự là Etete. Và đó là cách để rửa tiền. Và đây là kết quả chúng tôi có được. Sau nhiều tháng tìm kiếm nghiên cứu và đọc qua hàng trăm trang tài liệu từ tòa án chúng tôi đã tìm ra bằng chứng, trên thực tế Shell và Eni đều biết rằng các khoản tiền sẽ được chuyển đến công ty ẩn danh đó, và thành thật mà nói khó có thể tin rằng họ không biết thực sự người mà họ đang giao dịch là ai.

Giờ thì chúng tôi không cần phải mất công sức như thế để tìm ra nơi mà những khoản tiền từ các thương vụ kiểu này sẽ đến. Ý tôi là đây chính là những tài sản của quốc gia Và đáng lẽ những tài sản này phải được sử dụng để phục vụ lợi ích của người dân nước đó. Nhưng ở một vài quốc gia, người dân và các nhà báo vẫn đang cố gắng tìm hiểu các vụ việc tương tự như này đồng thời đều bị bắt bớ và chịu sức ép thậm chí có nhiều người còn liều cả mạng sống của mình để tìm hiểu sự thật.

Và cuối cùng thì, có những người tin rằng tham nhũng là điều khó tránh khỏi. Và đó là cách một số thương vụ đã được thực hiện. Thật quá khó và phức tạp để có thể thay đổi vấn đề. Vậy thì kết quả là gì? Chúng ta phải chấp nhận nó ư? Nhưng với tư cách là một người đấu tranh và điều tra, tôi có cái nhìn khác, bởi tôi đã nhìn thấy điều có thể xảy ra khi một ý tưởng có được động lực . Ví dụ như trong lĩnh vực khai khoáng và dầu mỏ, ngày nay đang bắt đầu xuất hiện những tiêu chuẩn về tính minh bạch toàn cầu giúp giải quyết được một số các vấn đề như thế này. Vào năm 1999, khi tổ chức Nhân chứng toàn cầu kêu gọi các công ty dầu mỏ phải trả tiền cho các thương vụ một cách minh bạch một vài người thậm chí đã cười vào sự ngây thơ của ý tưởng nhỏ đó. Nhưng hiển nhiên có hàng trăm nhóm xã hội dân sự trên toàn thế giới đã cùng với nhau đấu tranh cho sự minh bạch, và ngày nay nó đang trở thành những bộ luật và các tiêu chuẩn. 2/3 giá trị của các công ty khai khoáng và dầu mỏ trên thế giới đều chịu sự giám sát của luật minh bạch. Chính xác là 2/3 ạ.

Vâng, như vậy là đang có sự thay đổi diễn ra. Đây là một bước tiến. TUy nhiên chúng ta vẫn chưa tới đích đâu ạ. Bởi vì thực sự không phải chỉ là vấn đề tham nhũng ở đâu đó ngoài kia đúng không ạ? Trong một thế giới được toàn cầu hóa, vấn nạn tham nhũng thực sự là vấn đề của toàn cầu, và cần phải có những giải pháp mang tính toàn cầu, cần có sự chúng tay hợp sức của tất cả chúng ta, công dân toàn cầu, ngay đây ạ.

Xin chân thành cảm ơn

(Vỗ tay)