Matt Killingsworth
3,277,095 views • 10:16

Người ta muốn rất nhiều thứ trong cuộc sống, nhưng tôi nghĩ rằng, hơn tất cả, họ muốn hạnh phúc. Aristotle gọi hạnh phúc là "thủ lĩnh tốt," một đích đến mà tất cả những thứ khác đều hướng tới. Theo quan điểm này, lý do chúng ta muốn có một ngôi nhà lớn hoặc một chiếc xe đẹp hoặc một công việc tốt không phải là vì những thứ này là có giá trị thực sự. Mà đó là bởi vì chúng ta mong đợi chúng mang lại cho mình hạnh phúc.

Trong 50 năm qua, chúng ta, những công dân Mỹ, đã có rất nhiều thứ chúng ta mong muốn. Chúng ta giàu hơn. Chúng ta sống lâu hơn. Chúng ta tiếp cận được với thứ công nghệ mà, một vài năm trước đây, có thể được xem như một loại khoa học viễn tưởng. Nghịch lý của hạnh phúc là mặc dù các điều kiện khách quan của cuộc sống đã được cải thiện đáng kể, chúng ta vẫn không thực sự cảm thấy hạnh phúc hơn.

Có lẽ vì những khái niệm thông thường của sự tiến bộ không mang đến những lợi ích lớn, nếu xét về mặt hạnh phúc. Những năm gần đây, người ta ngày càng quan tâm hơn về khái niệm hạnh phúc. Người ta đã và đang tranh luận về những lý do mang đến hạnh phúc trong một thời gian rất dài, trên thực tế, là suốt hàng ngàn năm qua, nhưng có vẻ như rất nhiều những cuộc tranh luận như thế, chưa đưa ra được đáp án hợp lý. Khi nhiều lĩnh vực khác trong cuộc sống cũng như thế, tôi nghĩ rằng phương pháp khoa học có tiềm năng để trả lời câu hỏi này. Trên thực tế, trong những năm gần đây, đã có một sự bùng nổ các cuộc nghiên cứu về hạnh phúc. Ví dụ như, chúng ta đã biết được rất nhiều về các điều kiện nhân khẩu học, làm thế nào những yếu tố như thu nhập giáo dục, giới tính và hôn nhân liên quan đến hạnh phúc. Nhưng một trong những bí mật của hạnh phúc đã được tiết lộ là các yếu tố vừa kể có vẻ như không gây ra một hiệu ứng mạnh mẽ cụ thể nào. Thì đúng là, kiếm được nhiều tiền tất nhiên là tốt hơn ít, hay việc tốt nghiệp đại học thì tốt hơn là bỏ học giữa chừng, nhưng những điều này lại chỉ gây ra một sự khác biệt nhỏ trong hạnh phúc.

Nó khiến chúng ta đặt câu hỏi rằng, vậy thì cái gì mang đến hạnh phúc? Tôi nghĩ rằng đó là một câu hỏi mà chúng ta chưa thực sự có câu trả lời. Nhưng tôi nghĩ rằng, có một thứ có tiềm năng là câu trả lời, đó là: hạnh phúc có thể có một mối liên hệ "khủng khiếp" với nội dung của những trải nghiệm mang tính thời điểm của chúng ta. Rõ ràng, có vẻ như những gì đang diễn ra trong đời sống chúng ta, như là... chúng ta đang làm những gì, chúng ta giao thiệp với những ai, chúng ta đang suy nghĩ về cái gì... có một sức ảnh hưởng lớn đến hạnh phúc của chúng ta, và hẳn nhiên đây là những khía cạnh vô cùng khó khăn, trên thực tế, các nhà khoa học khó lòng mà nghiên cứu chúng.

Một vài năm trước đây, tôi tìm được một cách để nghiên cứu hạnh phúc của con người từ lúc này sang lúc khác, trong cuộc sống tiếp diễn đời thường, với quy mô lớn trên toàn thế giới, điều mà trước đây, chúng ta chưa bao giờ làm được. Nó được gọi là trackyourhappiness.org, sử dụng iPhone để theo dõi hạnh phúc con người trong thời gian thực. Vậy nó hoạt động như thế nào? Nói một cách đơn giản, tôi gửi tín hiệu cho mọi người vào những thời điểm ngẫu nhiên trong ngày, tôi hỏi họ một loạt các câu hỏi về trải nghiệm mang tính thời điểm, tại khoảnh khắc ngay trước khi họ nhận được tín hiệu. Ý tưởng ở đây là, nếu chúng ta có thể quan sát hạnh phúc con người tăng và giảm như thế nào trong suốt một ngày, một vài trường hợp có thể là từng phút một, và cố gắng hiểu, những gì mọi người đang làm, những người họ đang tiếp xúc, những gì họ đang suy nghĩ, và tất cả các yếu tố khác làm nên một ngày của họ... Những thứ này liên quan như thế nào đến những thay đổi trong cảm nhận hạnh phúc, từ đó, chúng ta có thể khám phá một số yếu tố thực sự có tác động lớn đến hạnh phúc. Chúng tôi đã rất may mắn khi dự án này thu thập được khá nhiều dữ liệu, nhiều hơn nhiều so với số dữ liệu cùng loại đã từng được thu thập trước đây, hơn 650.000 báo cáo thời gian thực từ hơn 15.000 người. Và không chỉ là từ rất nhiều người, mà đó còn là một tập hợp thực sự đa dạng, những người trong độ tuổi từ 18 đến ngoài 80, có thu nhập và trình độ giáo dục khác nhau, những người đã kết hôn, ly dị hay góa bụa, vv. Tựu chung, họ đại diện tất thảy 86 thể loại nghề nghiệp và đến từ hơn 80 quốc gia.

Phần thời gian còn lại của tôi với các bạn hôm nay, tôi muốn chia sẻ một chút về một trong những lĩnh vực mà chúng tôi đang tiến hành nghiên cứu: sự lang thang của tâm trí, sự nghĩ ngợi lan man. Loài người chúng ta có được khả năng độc đáo này, chúng ta có thể cho tâm trí mình thoát khỏi hiện tại. Anh chàng này, ngồi ở đây, làm việc với máy tính của anh, nhưng có thể anh ấy đang suy nghĩ đến kỳ nghỉ của anh hồi tháng trước, hay tự hỏi mình sẽ ăn gì tối nay. Có thể anh đang lo lắng chẳng mấy chốc đầu anh sẽ bị hói đi. (Tiếng cười) Khả năng tập trung sự chú ý của chúng ta vào một cái gì đó khác hơn hiện tại, quả là tuyệt vời. Nó cho phép chúng ta tìm hiểu, lên kế hoạch và lý luận theo những cách mà các loài động vật khác không thể. Tuy nhiên nó không chỉ rõ mối quan hệ giữa việc chúng ta sử dụng khả năng này với chuyện chúng ta hạnh phúc. Có thể, bạn đã từng nghe mọi người khuyên bạn nên tập trung vào hiện tại. "Ở đây, bây giờ" bạn có thể đã nghe điều đó hàng trăm lần. Có thể, để thực sự được hạnh phúc, chúng ta cần phải hoàn toàn đắm mình và tập trung vào trải nghiệm của mình ngay thời điểm hiện tại. Có lẽ người ta nói đúng, rằng sự lang thang tâm trí có thể là một chuyện xấu. Nhưng mặt khác, khi tâm trí của chúng ta đi thơ thẩn, chúng không bị giới hạn. Chúng ta không thể thay đổi thực tế vật chất ngay trước mặt mình, nhưng chúng ta có thể đi tới bất cứ nơi đâu trong tâm trí của mình. Bởi vì chúng ta biết rằng con người luôn muốn được hạnh phúc, có thể khi tâm trí đi lang thang, chúng ta sẽ đi tới những nơi hạnh phúc hơn nơi mình thực sự đang tồn tại. Điều này có thể lý giải được. Nói cách khác, có lẽ là những niềm vui của tâm trí cho phép chúng ta gia tăng cảm giác hạnh phúc khi tâm trí nghĩ lan man.

Cũng bởi vì tôi là một nhà khoa học, tôi muốn cố gắng tìm đáp án cho cuộc tranh luận này bằng một số dữ liệu, và đặc biệt là, tôi muốn trình bày một số dữ liệu với bạn, từ ba câu hỏi tôi dùng trong dự án Track Your Happiness (Theo Dõi Hạnh Phúc của Bạn). Hãy nhớ rằng, đây là từ những "trải nghiệm mang tính thời điểm" trong cuộc sống thực của loài người. Có ba câu hỏi. Đầu tiên là một câu hỏi về hạnh phúc: Bạn cảm thấy thế nào? Lựa chọn trên thang điểm từ rất xấu đến rất tốt. Thứ hai, một câu hỏi về hoạt động: Bạn đang làm gì? Lựa chọn trong danh sách 22 hoạt động khác nhau bao gồm những thứ như ăn uống, làm việc và xem TV. Và cuối cùng, câu hỏi về sự lang thang của tâm trí: Bạn có đang suy nghĩ về một cái gì đó khác hơn cái mà bạn đang làm? Người ta có thể trả lời "không" - nói cách khác, "tôi đang chỉ tập trung vào công việc của mình" - hoặc "có" - tôi đang nghĩ về một cái gì đó khác - và chủ đề của những suy nghĩ này có thể làm hài lòng, trung lập hoặc gây khó chịu. Bất kỳ câu trả lời "có" nào trong số này, đều là thứ mà chúng tôi gọi là "sự lang thang tâm trí".

Vậy chúng tôi đã tìm thấy những gì? Biểu đồ này thể hiện hạnh phúc trên trục dọc, và các bạn thấy cột đó thể hiện người ta hạnh phúc như thế nào khi họ tập trung vào hiện tại và không để tâm trí lơ đễnh. Hóa ra là, so với lúc tập trung vào hiện tại, cơ bản là, người ta ít hạnh phúc hơn, khi để tâm trí đi lang thang. Bây giờ, bạn có thể nhìn vào kết quả này và nói, thì đúng thôi, thông thường người ta ít hạnh phúc hơn khi để tâm trí đi thơ thẩn, nhưng chắc chắn rằng khi tâm trí họ thoát ly khỏi một điều gì đó không mấy thú vị, thì ít ra, sự thơ thẩn của tâm trí đã làm được cái gì đó tốt cho chúng ta. Không như thế phải đâu. Sự thật là, người ta ít hạnh phúc hơn khi để đầu óc đi lang thang, dù là họ đang làm gì trong thực tại đi nữa. Ví dụ nhé, người ta không thực sự thích phải làm việc quá nhiều. Nó là một trong các hoạt động kém thú vị nhất, tuy nhiên người ta thực chất hạnh phúc hơn một cách đáng kể khi chỉ tập trung vào việc đang làm, hơn là để khi tâm trí lãng đãng đến một nơi nào khác. Ngạc nhiên ha!

Làm thế nào điều này có thể xảy ra? Tôi nghĩ rằng một phần, à không, một phần lớn của lý do là khi tâm trí của chúng ta đi lang thang, chúng ta thường nghĩ về những điều không vui, và chúng rõ ràng ít hạnh phúc hơn rất nhiều so với thực tại, những lo lắng, những bất an, những hối tiếc và ngay cả khi mọi người suy nghĩ về cái gì đó trung tính, họ vẫn ít hạnh phúc đáng kể so với khi không để tâm trí lãng đãng chút nào. Ngay cả khi con người suy nghĩ vẩn vơ về một cái gì đó, mà có thể gọi là vui thích, họ vẫn đang thực sự ít hạnh phúc đi một tí xíu so với khi tập trung. Nếu sự lơ đễnh của đầu óc là một cái máy đánh bạc, bạn có thể mất từ 50 đô la, 20 đô la hoặc 1 đô la. Chứ gì nữa? Bạn sẽ không bao giờ muốn chơi với nó. (Tiếng cười)

Tôi đã giải thích đó, và cho rằng, có lẽ, sự lang thang của tâm trí thưc là nguyên nhân của sự không hạnh phúc. Tôi đã thực sự cho các bạn thấy hai điều này tương quan lẫn nhau. Có thể đúng, nhưng nó cũng có thể chỉ là trường hợp khi người ta không vui, họ để tâm trí của mình đi thơ thẩn. Có thể đó là những gì đang thực sự xảy ra. Làm thế nào chúng ta có thể tách biệt riêng hai trường hợp này? Có một thực tế mà chúng ta có thể tận dụng là, tôi nghĩ, một loại hiện thực mà các bạn sẽ đều đồng ý, đó là thời gian thì tiến về phía trước chứ không bước lùi. Đúng vậy không nào? Nguyên nhân phải xảy ra trước kết quả. Chúng tôi may mắn khi thu nhặt dữ liệu, nhận được nhiều phản hồi từ từng cá nhân. Vì vậy chúng tôi có thể nhìn và tìm hiểu, liệu rằng, sự lang thang tâm trí có xu hướng xảy ra trước sự không hạnh phúc, hay ngược lại, sự không hạnh phúc có xu hướng xảy ra trước khi đầu óc đi lang thang, để có được sự thấu hiểu về chiều hướng của mối quan hệ nhân quả này. Hóa ra, có một mối liên hệ mật thiết giữa chuyện lang thang tâm trí trong thực tại và cảm nhận kém hạnh phúc sau đó một lúc, phù hợp với lập luận rằng tâm trí lang thang khiến con người ta ít hạnh phúc hơn. Ngược lại, không có mối quan hệ nào giữa việc không hài lòng trong thực tại với sự lang thang tâm trí vào một thời gian ngắn sau đó. Nói cách khác, sự đi lang thang của tâm trí rất có thể là nguyên nhân thực sự, chứ không đơn thuần là một hệ quả, của sự không hạnh phúc.

Một vài phút trước đây, tôi so sánh sự lang thang tâm trí với một máy đánh bạc mà bạn không bao giờ muốn chơi. Vậy, người ta thường để tâm trí lãng đãng ở một mức độ thường xuyên nào? Hóa ra, họ thơ thẩn nhiều lắm. Trên thực tế, rất nhiều. 47 phần trăm thời gian, người ta suy nghĩ về một cái gì đó khác với những gì họ đang làm. Điều đó phụ thuộc như thế nào với công việc mọi người đang làm? Tần suất của sự lơ đễnh tâm trí trên 22 hoạt động khác nhau, mức độ cao 65 phần trăm — (tiếng cười) — khi tắm rửa, đánh răng, và 50 phần trăm khi làm việc, đến 40 phần trăm khi tập thể dục, xuống đến cột thấp nhất bên phải mà tôi nghĩ rằng một số bạn chắc chắn sẽ phá lên cười. Chỉ 10 phần trăm người ta lơ đễnh tâm trí khi quan hệ tình dục. (Tiếng cười) Nhưng có một điều tôi nghĩ, khá là thú vị trong biểu đồ này, đó là, về cơ bản với một ngoại lệ, cho dù người ta đang làm bất cứ việc gì, họ vẫn để tâm trí mình thơ thẩn ít nhất 30 phần trăm thời gian, điều đó chỉ ra rằng sự lang thang tâm trí không chỉ là thường xuyên, mà còn rất phổ biến. Cơ bản là nó hiện diện trong tất cả mọi việc chúng ta làm.

Trong buổi nói chuyện hôm nay, tôi đã chia sẻ với các bạn một chút về sự lang thang tâm trí, một biến số mà tôi nghĩ khá quan trọng trong phương trình của hạnh phúc. Hy vọng của tôi là theo thời gian, bằng cách theo dõi hạnh phúc mang tính thời điểm và những trải nghiệm của con người trong đời sống hàng ngày, chúng ta sẽ có thể phát hiện ra rất nhiều căn nguyên quan trọng của hạnh phúc, và sau đó, cuối cùng, một hiểu biết khoa học về hạnh phúc mà sẽ giúp chúng ta tạo ra một tương lai, không chỉ thịnh vượng hơn, khỏe mạnh hơn mà còn hạnh phúc hơn nữa. Cảm ơn các bạn. (Vỗ tay) (Vỗ tay)