Tshering Tobgay
4,470,145 views • 18:54

Merak ediyorsanız söyleyeyim hayır, üstümdeki bir elbise değil ve hayır, içime ne giydiğimi söylemeyeceğim.

(Gülüşmeler)

Bunun adı gho. Bu benim milli kıyafetim. Bhutan'daki her erkeğin giydiği kıyafet. Bu da kadınlarımızın giydiği şey. Tıpkı kadınlarımız gibi biz erkekler de açık renkli kıyafetler giyeriz, fakat kadınlarımızdan farklı olarak Bizler bacaklarımızı gösteririz.

(Gülüşmeler)

Milli kıyafetimiz eşsizdir, fakat bu ülkemde eşsiz olan tek şey bu değil. Karbon nötr kalmak için verdiğimiz söz de eşsizdir ve bugün konuşmak istediğim konu bu; karbon nötr kalmak için verdiğimiz söz.

Fakat devam etmeden önce, durumu anlatmalıyım. Bizim hikayemizi anlatmalıyım.

Bhutan, Himalayalarda bulunan küçük bir ülke. Shangri-La olarak anılırız, kalan son Shangri-La olsa bile. Fakat şunu söyleyeyim, biz Shangri-La değiliz. Ülkem sadece koca bir manastırdan ve mutlu keşişlerden oluşmuyor.

(Gülüşmeler)

Gerçek şu ki biz 700.000 kişiden oluşan dünyadaki popülasyonu en büyük iki dev -Çin ve Hindistan- arasına sıkışmış bir ülkeyiz. Gerçek şu ki; küçük, gelişmemiş bu ülke hayatta kalma mücadelesi veriyor. Şu anda iyiyiz, hayattayız. Aslında, gelişiyoruz ve gelişmemizin sebebi olağanüstü liderler tarafından yönetilmemiz. Aydın hükümdarlarımız, tamamı iyi yönetim kapsamında yer alan sosyal gelişmişlik, çevresel sürdürülebilirlik, kültürel koruma ile bağlantılı olarak ekonomik büyümeyi dikkatlice dengeleyerek yorulmaksızın ülkemizi geliştirmek için çalıştılar. Biz, gelişmek için bütüncül yaklaşıma "Büyük Milli Mutluluk" veya GNH diyoruz. 1970'lerde, 4. kralımız Bhutan için Büyük Milli Mutluluğun, Gayrisafi Milli Hasıladan (GSMH) daha önemli olduğunu duyurdu.

(Alkışlar)

O zamandan bu yana, Bhutan'daki tüm gelişmişlik, insanların mutluluğunun ve refahın geliştirilmesini amaçlayan, GNH ile güç kazandı.

Ama bunu söylemek yapmaktan daha kolay, özellikle de dünyanın en küçük ekonomilerinden biriyseniz. Tüm GSMH'miz iki milyar dolardan daha az. Biliyorum burada bulunanlardan bazılarınız bundan daha büyük kıymete sahip —

(Gülüşmeler)

kişisel olarak, bizim ülke ekonomimizin toplamından.

Yani, bizim ekonomimiz küçük ancak işte bu noktada işler ilginçleşmeye başlıyor. Eğitim tamamen ücretsiz. Tüm vatandaşlar, eğitimlerinin ücretsizliği konusunda garanti altına alınmıştır ve çok çalışanlar ücretsiz üniversiteye de gidebilirler. Sağlık tamamen ücretsiz. Tıbbi muayene, tedavi, ilaçlar: bunların hepsi devlet tarafından karşılanıyor. Bunları biz hallediyoruz, çünkü biz sınırlı kaynaklarımızı çok dikkatli kullanıyoruz ve biz, değerlerle birlikte gelişme olan GNH'nın esas misyonuna güvenmeye devam ediyoruz. Bizim ekonomimiz küçük ve bizim onu güçlendirmemiz gerekiyor. Ekonomik gelişmişlik önemlidir, ancak bu ekonomik gelişmişlik bizim eşsiz kültürümüzün ve el değmemiş çevremizin içini boşaltarak elde edilmemelidir .

Bugün, kültürümüz zenginleşiyor. Sanatımızı ve mimarimizi, yiyeceklerimizi ve festivallerimizi keşişlerimizi ve manastırlarımızı kutlamaya devam ediyoruz. Evet, milli kıyafetimizi de kutluyoruz. Ben, bu yüzden gho'mu gururla giyiyorum. İşte size ilginç bir bilgi: Şu an dünyanın en büyük cebine bakıyorsunuz.

(Gülüşmeler)

Buradan başlıyor, arkaya doğru devam ediyor ve buradan çıkıyor. Bu cepte, telefon ve cüzdandan, iPad'e, dosyalara ve kitaplara kadar tüm şahsi eşyalarımızı muhafaza ederiz.

(Gülüşmeler)

(Alkışlar)

Ancak bazen de — bazen de en değerli yükümüzü.

Bu yüzden kültürümüz zenginleşiyor ve çevremiz de. Ülkemin yüzde 72'si ormanlarla kaplı. Anayasamız, Bhutan'ın bütün topraklarının en az yüzde 60'nın, ormanlarla kaplı olması şartını içermektedir.

(Alkışlar)

Anayasamız, bu anayasa, bize ülkeyi ormanlarla kaplama dayatmasını yapmaktadır. Bu arada, kralımız bu anayasayı, bize demokrasiyi dayatma konusunda kullanmıştır. Görüyorsunuz, biz, insanlar, demokrasiyi istemedik. Bunu talep etmedik, bunu arzulamadık ve kesinlikle bunun için savaşmadık. bunun yerine, kralımız demokrasiyi bize dayattı, bunu da anayasaya koyarak yaptı. Fakat, daha da ileri gitti. Bu anayasaya hükümler eklemiştir. Bu anayasa, krallara itiraz edebilmek için insanları güçlendirmektedir ve kralların 65 yaşında emekli olması şartını getirmiştir.

(Alkışlar)

Gerçek ise: bizim şu anda emekli olmuş bir kralımız var: bir önceki kralımız, Muhteşem Dördüncü, 10 yıl önce, en zirvede iken emekli oldu. O zamanlar en aşağı 51 yaşındaydı.

Şunu söylüyordum ki, ülkemizin yüzde 72'si ormanlarla kaplı ve tüm ormanlar el değmemiştir. İşte bu yüzden, dünyada arta kalan birkaç geniş çaplı bio-çeşitliliği olan yerlerden birisiyiz ve işte bu yüzden biz karbon nötr bir ülkeyiz. Küresel ısınma tehdidi altında olan dünyada biz, karbon nötr bir ülkeyiz.

Anlaşılıyor ki, bu büyük bir mesele. Bugün dünyadaki sıradışı 200 ülkeden, görünen o ki, sadece biz karbon nötrüz. Aslında, bu oldukça kesin değil. Bhutan karbon nötr değil. Bhutan, eksi karbon bir ülke. Tüm ülkemiz 2.2 milyon ton karbondioksit meydana getiriyor, ancak ormanlarımız, bu miktarın üç katından daha fazlasını emiyor, yani biz, her yıl 4 milyon tondan fazlası için karbon azalması içerisindeyiz. Ancak bu hepsi değil.

(Alkışlar)

Biz, debisi yüksek nehirlerimizden elde ettiğimiz yenilenebilir elektriği ihraç ediyoruz. Bugün, ihraç ettiğimiz temiz enerji komşularımızın yaklaşık 6 milyon ton karbondioksidini telafi ediyor. 2020'de, 17 milyon ton karbondioksidi telafi edecek miktarda elektrik ihraç ediyor olacağız. Eğer su gücü potansiyelimizin yarısını bile elde edebiliyor olsak, ki şu an üzerinde çalıştığımız şey bu, ihraç ettiğimiz temiz enerji yılda 50 milyon ton karbondioksidi telafi edecek bir miktar olacak. Bu, bir yılda tüm New York'un ürettiği karbondioksit miktarından daha fazla.

Ülke sınırlarımız dahilinde, karbon sıkıntısı içindeyiz. Dışarıda ise karbonu telafi ediyoruz. Bu önemli bir mesele. Görüyorsunuz, dünya daha da ısınıyor ve küresel ısınma bir gerçek. Küresel ısınma benim ülkemi etkiliyor. Buzullarımız eriyor, ani su baskınlarına, heyelanlara sebep oluyor, bu da felaketlere ve ülkemizin geniş çapta yıkımına sebep oluyor. Geçenlerde bu göldeydim. Muhteşem. Bu 10 yıl önce nasıl göründüğü ve bu da 20 yıl önce nasıl göründüğü. Sadece 20 yıl önce, bu göl yoktu. Katı bir buzuldu. Bir kaç yıl önce, benzer bir göl, barajında gedik açtı ve alt tarafındaki vadinin zarara uğramasına sebep oldu. Bu yıkıma bir buzul sebep oldu. Biz bunlardan 2,700 tanesine sahibiz. Mevzu şu: ülkem ve halkım, küresel ısınmanın olması için hiçbir şey yapmadı ama bunun sonuçlarına bizler katlanıyor. Küçük, fakir, kara ve dağlarla çevrili bir ülke için, bu çok zor bir durum. fakat biz oturup, ellerimizi bağlayıp beklemeyeceğiz. Küresel ısınmaya karşı savaşacağız. İşte bu yüzden biz karbon nötr olmaya devam etme sözü verdik.

Biz bu sözü ilk defa 2009'da Kopenhag'da COP 15 sırasında verdik ancak kimse fark etmedi. Hükümetler, birbirleri ile tartışmak ve küresel ısınma için birbirlerini suçlamak ile çok meşgullerdi. Küçük bir ülke elini kaldırıp, "biz her zaman karbon nötr kalma sözü veriyoruz" dediğinde, kimse bizi duymadı. Kimse umursamadı.

Geçen Aralık ayında, Paris'te, COP 21'de biz her zaman karbon nötr kalma sözümüzü tekrarladık. Bu sefer, duyulduk. Fark edildik ve herkes umursadı. Paris'te bir araya gelip küresel ısınma gerçeğini, biraraya gelmeye niyet etmelerinde ve birlikte hareket edip, birlikte çalışmayı kabul ettiklerinde ne gibi bir fark vardı. Tüm ülkeler, en küçüğünden en büyüğüne, sera gazı yaymayı azaltacaklarının sözünü verdiler. Küresel Isınma Hakkındaki BM Çerçeve Anlaşması, bu bahsedilen, niyetlenilen taahütler tutulursa, küresel ısınmanın 2 santigrat derece olmasına yakın olacağımızı ifade etmektedir.

Bu arada, TED düzenleyicilerinden buradaki sıcaklığı 2 derece arttırmalarını istedim, eğer içinizden bazıları normalden daha sıcak hissettiyse, kim suçlayacağınızı biliyorsunuz.

Hepimizin taaahütlerini yerine getirmesi çok önemli. Bhutan'ın ilgili olduğu kadarıyla, biz, karbon nötr kalma sözümüzü tutacağız. İşte bunu nasıl yaptığımıza dair bir kaç yöntem. Köydeki çiftçilere bedava elektirik sağlıyoruz. Buradaki fikir, bedava elektrik sunma, artık onların yiyeceklerini pişirmek için odun ateşine ihtiyaç duymayacak olmalarıdır. sürdürülebilir taşımaya yatırım yapıyoruz ve elektrikli araçların satın alınması için ödenek sağlıyoruz. Benzer şekilde, LED ışıklarının bedeli için ödenek sağlıyoruz ve tüm hükümet kağıtsız bir düzene geçmeye çalışıyor. Tüm ülkeyi Temiz Bhutan, ulusal bir program, aracılığıyla temizliyoruz ve tüm ülkeye, Yeşil Bhutan, bir başka ulusal program, ile ağaçlar dikiyoruz.

Ancak bizim karbon nötr stratejimizin temelindeki korunmuş yerlerimizde. Korunmuş bölgelerimiz karbon azalması içinde. Onlar bizim ciğerlerimiz. Bugün ülkemizin yarısından fazlası, doğal parklar, doğal rezervler ve vahşi yaşam koruma alanları olarak koruma altında. Fakat güzellik şu ki, biz onları biyolojik koridorlar kurarak bir ağ şeklinde birbirine bağladık. Şimdi, bu şu anlama geliyor: hayvanlarımız, tüm ülkede dolaşmakta özgürler. Örneğin bu kaplanı örnek verelim. Deniz seviyesinden 259 metre yükseklikte, sıcak, alt tropical ormanlarda görüldü. İki yıl sonra, aynı kaplan soğuk Alp dağlarımızda, 4,000 metre yükseklikte görüldü. Muhteşem değil mi?

(Alkışlar)

Bu durumu bu şekilde tutmalıyız. Parklarımızı muhteşem tutmalıyız. Böylece her yıl, o parklarda yaşayan topluluklara yardım etmek, onların ormanlarını düzenlemesi, küresel ısınmaya uyumlu hale getirmesi ve doğa ana ile ahenk içinde yaşamaya devam ederken daha iyi yaşam sürmeleri için; parklarımızdaki izinsiz avlanma, avlanma, maden çıkarma ve kirliliği engellemek için kaynaklarımızı, bir yana bırakıyoruz.

Ancak bu pahalı bir şey. Önümüzdeki bir kaç yıl, küçük ekonomimiz, çevreyi korumak için gerekli masrafları karşılayacak kaynaklara sahip olmayacak. Aslında, sayıları işin içine kattığımızda, tüm koruma çabalarımızı tamamen finanse edebilmeden önce en azından 15 yıla ihtiyacımız varmış gibi görünüyor. Ama ne Bhutan'ın ne de dünyanın bu 15 yılı geriye dönük olarak telafi etme şansı yok.

Bu yüzden Majesteleri, Kral Hayat İçin Bhutan'ı başlattı. Hayat İçin Bhutan, bize, bizim ihtiyacımız olan zamanı verdi. Bize mola verdi. Aslında bu, hükümet işi bizden devralana kadar, parklarımız ile ilgilenmek, onlara bakmak için bir kaynak yaratma mekanizması. Fikir, bireysel kişilerden, ortaklıklardan ve topluluklardan bir geçiş fonu yaratmak. Ancak mesele, önceden belirlenmiş şartların sağlanması ve tüm fonların yerine getirilmesinden sonra çözülmüş olur. Yani, çok taraflı, tek sonuçlu: Wall Street'den ödünç aldığımız bir fikir. Bu, şahsi bağışçıların eksik finanse edilmiş bir planı desteklemekten geri duracağına dair endişeleri olmaksızın vaatlerini yerine getirebilirler. Bu bir Kickstarter projesi gibi bir şey, ancak burada 15 yıllık bir ufuk ve milyonlarca ton karbondioksit söz konusu. Teklif kapandıktan sonra, 15 yıllık zaman diliminin sonuna kadar hükümetimize, fonumuzu yavaş yavaş arttıracak zaman vererek, parklarımızı korumak için geniş fonunu kullacağız. Bundan sonra, hükümetimiz bundan sonra tam finansmanı garanti etmektedir.

Hemen hemen amacımıza ulaşık. Bu seneden sonra kapatmayı düşünüyoruz. Ben, doğal olarak oldukça heyecanlıyım.

(Alkışlar)

Dünya Vahşi Yaşam Fonu bu yolda esas ortağımız ve ben onları, Bhutan'da ve dünyada yaptıkları harika işler için saygılarımı sunmak istiyorum.

(Alkışlar)

Oh, burası gittikçe sıcaklaşıyor.

Bizim hikayemizi, nasıl kabron nötr kalma taahhüdümüzü yerine getirdiğimiz bir hikayeyi, ülkemizi, kendimiz, çocuklarımız, sizin çocuklarınız ve dünya için nasıl el değmemiş tuttuğumuzun hikayesini, dinlediğiniz için teşekkür ediyorum. Ama tabi ki burada hikayeler anlatmak için gelmedik, değil mi? Buraya birlikte hayal etmek için geldik. Bu yüzden kapanış olarak, düşlediğim bir hayali daha sizinle paylaşmak istiyorum. İster misiniz liderlerimizi ve kaynaklarımızı, etkimizi ve tutkumuzu, Yaşam İçin Bhutan fikrinin diğer ülkelerde aynısını yapmak için harekete geçirelim, böylece onlarda tüm zamanlar için kendi korunmuş bölgelerini koruyabilsinler. Sonuç olarak, bizim karşılaştığımız problemlerle karşılaşan bir çok ülke var. Onların da dünyanın sürdürülebilirliği için yapılan savaşı kazanmaya yardım edebilecek doğal kaynakları var, ama onlar yatırım yapma kabiliyetine sahip olmayabilirler. Yani biz Yaşam İçin Dünya fikrini ortaya atsak, evrensel bir fon, Bhutan İçin Yaşam'ın dünyaya yayılması adına teşvik? Sizleri bana yardım etmeye çağırıyorum, bu hayali sınırlarımız dışına çıkarmak için, gezegenimizin geleceğini önemseyen kişilere ulaştırmak için. Her ne olursa olsun, buraya birlikte hayal etmek için geldik, birlikte çalışmak için, küresel ısınma ile birlikte savaşmak için, dünyamızı birlikte korumak için. Çünkü gerçek olan şey, bizim bir arada yaşamamızdır. Bazılarımız farklı giyinebilir, fakat bir aradayız.

Çok teşekkür ederim, ve kadrin chhe la. Teşekkürler.

(Alkışlar)

Teşkkürler, teşekkürler, teşekkürler.