Jimmy Nelson
1,635,151 views • 17:18

Ik maak al een hele tijd foto's en zo'n foto als deze vormt normaal gesproken geen enkel probleem. Ik ben in het zuiden van Ethiopië bij de Daasanach. Een grote familie en een hele mooie boom die ik fotografeer met zo'n grote, erg onhandige camera met fotoplaten. Kennen jullie dat, met van die vellen vlakfilm van 13x9 of 26x18? Je moet ze opstellen op een driepoot. Ik houd me een groot deel van de dag met die familie bezig. Ze begrijpen ongeveer wat ik bedoel. Ze verklaren me voor gek, maar dat terzijde. Wat ik het belangrijkst vind, is de schoonheid en esthetiek, en dat draait allemaal om licht. Het licht zinkt langzaam links van me en er is een balans in het contact met de Daasanach, een familie van 30 van alle leeftijden. Met baby's en grootouders. Ik verdeel ze over de boom en wacht tot het licht goed is. Langzaam zakt de zon, ik heb nog één vel over en denk: het gaat goed, ik heb dit onder controle. Ik probeer alles te ordenen en het wordt al bijna donker. Ik wil een prachtig gouden licht. Het moet aan de horizon hangen, zodat deze mensen worden verlicht met alle glorie die ze kunnen uitstralen. Het is bijna zover, ik steek de film in de camera, alles is in focus en plotseling hoor ik een luide klap. Ik kijk rond en helemaal bovenin de boom geeft een van de meisjes een ander een klap. Ze beginnen aan elkaars haren te trekken en de hel breekt los. Ik sta daar maar: "Het licht, het licht. Hou op, ik heb dit licht nodig. Sta stil!" Ze beginnen te krijsen en dan draait een van de mannen zich om en begint ook te schreeuwen en de hele boom valt om. Niet de boom zelf, maar de mensen erin. Ze rennen allemaal schreeuwend terug naar het dorp in een stofwolk en ik blijf achter met mijn driepoot. Ik heb mijn vel, het licht is weg en ik kan geen foto meer nemen. Waar zijn ze gebleven? Ik had geen idee.

Het heeft een week geduurd om deze foto te maken en ik zal uitleggen waarom. (Applaus) Het is heel simpel: een week lang liep ik door het dorp, bezocht echt iedereen en vroeg: "Hallo, kun je naar de boom komen? Wie ben je. Wat doe je?" Het bleek allemaal verdorie om een vriendje te gaan. Ik heb zelf tieners dus ik had het kunnen weten! Het ging om een vriendje. Het meisje boven had de verkeerde jongen gezoend en ze kregen ruzie. Daar heb ik een mooie les van geleerd: als ik deze mensen wilde fotograferen op de beschaafde, eerbiedige wijze die ik voor ogen had, op een voetstuk, dan moest ik ze begrijpen. Het ging er niet alleen om dat ze kwamen. Het was niet alleen handjes geven. Het was niet alleen: "Ik ben Jimmy de fotograaf." Ik moest ze allemaal leren kennen, tot op het niveau van vriendjes en wie wie mag kussen.

Een week later, ik was compleet uitgeput en lag op mijn knieën: "Klim alsjeblieft weer in die boom. Ik moet echt die foto maken." Ze kwamen allemaal weer terug. Ik verdeelde ze weer over de boom. Ik lette op de meisjes en hield de ruziënde uit elkaar. Ze keken elkaar nog wel aan. Kijk later nog eens goed; ze staren elkaar boos aan. De boom en alles is klaar en op het laatste moment denk ik: "De geit! Ik heb een blikvanger nodig. Er moet een witte geit in het midden." Dus ik verwisselde alle geiten. Maar zelfs dat ging fout. Je ziet links een klein jongetje wegrennen omdat ik zijn geit niet gekozen heb. (Gelach) Dus ik moet behalve Daasanach ook geit leren spreken.

Maar het gaat dus om de moeite voor zo'n foto en het verhaal dat ik net vertelde... je kunt je voorstellen dat er honderden van die bizarre verhalen zijn van honderden andere mensen op de wereld. Dit was zo'n vier jaar geleden, toen ik een reis ondernam, eerlijk gezegd nogal op mezelf gericht. Ik ben romantisch ingesteld. Ik ben een idealist en misschien ook wel naïef. Maar ik geloof echt dat er mooie mensen op deze planeet rondlopen. Heel eenvoudig. Het is geen hogere wiskunde. Ik wilde deze mensen op een voetstuk plaatsen. Ik wilde ze op een voetstuk plaatsen zoals we ze nog nooit hebben gezien. Ik maakte een keuze uit 35 verschillende groepen: stammen en inheemse culturen. Ze werden puur op hun uiterlijke kenmerken gekozen, ik kom daar later nog op terug. Ik ben geen antropoloog en ik heb me niet in het onderwerp verdiept, maar ik ben wel heel erg gepassioneerd en meen dat ik de mooiste mensen op deze planeet moest kiezen in de mooiste omgevingen waar ze leefden. Ik moest dat samenvoegen en aan jullie laten zien.

Ongeveer een jaar geleden heb ik de eerste foto's gepubliceerd en gebeurde er iets ongelooflijk spannends. Van over de hele wereld kwamen reacties. Een bizarre ervaring, want van overal hoorde ik: "Wie zijn dat? Wat zijn dat? Hoeveel zijn er? Waar vond je ze? Zijn ze echt? Je hebt het verzonnen! Vertel, vertel, ..." Miljoenen vragen waar ik eerlijk gezegd het antwoord niet op heb. Ik had echt geen antwoord. Ik begreep het een beetje: ja, ze zijn mooi, dat was ook mijn bedoeling. Maar de vragen die ze op me afvuurden, kon ik niet beantwoorden.

Totdat, heel grappig, ongeveer een jaar geleden iemand zei: "Je bent uitgenodigd om een TED-talk te doen." Ik antwoordde: "Ted? Wie is dat? Ik heb Ted nog nooit ontmoet." "Nee," zei hij, "een TED-talk." En ik: "Maar wie is Ted? Moet ik met hem praten of zitten we samen op een podium?" "Nee, nee, de TED-groep. Die ken je toch wel?" Ik antwoordde: "Ik leef al vijf jaar in tipi's en joerten. Hoe moet ik weten wie Ted is? Stel hem voor." Om een lang verhaal kort te maken, hij zei: "We moeten een TED-talk doen." Opgezocht. Oh, spannend. Prachtig! Uiteindelijk mag je dan naar TEDGlobal. Nog spannender! Maar wat je moet doen, is mensen iets leren over wat je zelf geleerd hebt, tijdens je reizen rond de wereld, over deze stammen. Ik dacht oké, wat heb ik geleerd? Dat is een goede vraag. Drie. Je moet ze drie dingen leren en die moeten waanzinnig diep zijn. (Gelach) Ik dacht drie dingen, daar moet ik eens over nadenken. (Applaus)

Ik dacht lang en diep na en twee dagen terug stond ik hier voor mijn generale repetitie met mijn kaarten, mijn afstandbediening in de hand, mijn foto's op het scherm. En toen ik mijn drie lessen presenteerde, kreeg ik een gevoel van uittreding. Ik keek als het ware naar mezelf en dacht: "Ach Jimmy, dit is de grootste lariekoek. Die mensen hier hebben al meer van die talks gezien en al meer in hun leven geleerd. Wie ben jij om hen te vertellen wat je hebt geleerd? Om ze bij de hand te nemen en ze te laten zien wat goed is en wat niet, wat deze mensen ons vertellen?" Ik had een kleine... heel privé ...een kleine inzinking. (Gelach) Ik trok me terug, een beetje zoals die kleine jongen bij de boom met zijn geiten, humeurig met het idee: dat werkt dus niet. Het was niet wat ik wilde overbrengen. Ik dacht lang en diep na en bedacht: ik kan alleen het elementaire overbrengen. Je moet het omdraaien. Ik ken eigenlijk maar een persoon: mezelf. Ik leer mezelf nog steeds kennen, dat is een levenslange reis en ik zal niet alle antwoorden hebben, maar ik heb verbazingwekkende dingen geleerd op deze reis.

Wat ik dus ga doen, is delen wat ík geleerd heb. Het is erg, zoals ik al gezegd heb, op mezelf gericht en persoonlijk, de reden en methode voor deze foto's. Ik laat het aan het publiek over om te bepalen wat deze levenslessen voor mij betekenen en wellicht voor jullie kunnen betekenen.

Als kind reisde ik erg veel. Ik was erg nomadisch. Het was eigenlijk erg spannend. De hele wereld rond, wat me het idee gaf dat ik op grote snelheid werd voortgedreven om iemand te te worden: het individu Jimmy. De wijde wereld in. Dus ik rende en rende, zodat mijn vrouw gekscherend zegt: "Jimmy, je lijkt op Forrest Gump," en ik: "Nee hoor, het gaat echt ergens om, geloof me." Ik bleef dus rennen en bereikte wat, min of meer. Ik stond daar, keek rond en dacht: waar hoor ik thuis? Waar pas ik bij? Wat ben ik? Waar kom ik vandaan? Ik had geen idee. Hopelijk zitten er niet al teveel pyschologen in het publiek. Misschien probeerde ik met deze reis ook wel uit te vinden waar ik thuis hoor. Dus op mijn reis, en wees niet bang, toen ik bij deze stammen kwam, verfde ik mezelf niet geel en liep niet rond in een lendendoekje met een speer.

Maar ik trof wel mensen aan die zelf op hun plaats waren, en die me inspireerden, buitengewone mensen. Ik wil jullie voorstellen aan enkele van mijn helden. Het zijn de Huli.

De Huli behoren tot de meest uitzinnig mooie mensen op deze planeet. Ze zijn trots en leven in de hooglanden van Papoea Nieuw-Guinea. Er zijn er niet veel meer. Ze heten de 'Huli pruikendragers'. Om afbeeldingen als deze draait het voor mij allemaal. Na weken, maanden gesprekken en reizen, wilde ik ze op een voetstuk plaatsen en zei: "Jullie hebben iets wat veel mensen nooit gezien hebben. Jullie wonen in deze prachtige natuur." Zo ziet het er echt uit, en zij zien er echt zo uit. Dit is de werkelijkheid. En weet je waarom ze zo trots zijn? Waarom ze er zo uitzien en ik letterlijk mijn rug heb gebroken om hun foto te nemen en ze aan jullie te laten zien? Dat komt door hun bijzondere rituelen.

De Huli hebben een ritueel: als een tiener een man wordt, dan moet hij zijn hoofd scheren en de rest van zijn leven iedere dag zijn hoofd weer scheren. En wat doen ze met dat haar? Ze maken daar een creatie van, een heel erg persoonlijke creatie. Het is hún creatie, hun Huli-creatie. Daarom heten ze de Huli-pruikendragers. Dat is een pruik op zijn hoofd. Die is helemaal gemaakt van zijn mensenhaar. Ze decoreren die pruik met veren van paradijsvogels. Maak je geen zorgen, er zijn genoeg vogels en niet zoveel mensen, dus niets om je zorgen om te maken. De rest van hun leven blijven ze bezig met die hoeden, dat gaat steeds verder. Verbazingwekkend. En er is een andere groep, de Kalang, die leven in de naburige vallei, maar spreken een compleet andere taal, zien er totaal anders uit en dragen een hoed die is gemaakt van scarabeeën, prachtige smaragdgroene, kleine scarabeeën, soms wel 5000 of 6000 scarabeeën per hoed. Ze zijn hun hele leven bezig met het verzamelen van die scarabeeën om die hoeden te maken.

De Huli inspireerden me omdat ze hier thuishoren. Misschien moet ik harder zoeken naar een ritueel dat me aanspreekt. Teruggaan in mijn verleden en kijken waar ik thuishoor.

Een erg belangrijk onderdeel van dit project betrof hoe ik deze uitzonderlijke mensen moest fotograferen. Het gaat uiteindelijk om schoonheid, dat is belangrijk. Ons hele bestaan draait om schoonheid: mooie plekken, mooie dingen en uiteindelijk mooie mensen.

Dat is buitengewoon betekenisvol. Mijn hele leven denk ik al over mijn uiterlijk na. Vinden mensen me mooi? Doet het ertoe of ik een mooi mens ben of niet, of gaat het puur om mijn eigen esthetiek? En toen kwam ik tot een benauwende conclusie. Moet ik de hele wereld rond om, sorry, vrouwen tussen 25 en 30 te fotograferen? Definieert dat schoonheid?

Is alles ervoor en erna gewoonweg irrelevant? Toen ondernam ik weer een reis, maar dan een die zo extreem was, dat ik nog rillingen krijg als ik eraan terugdenk. Ik reisde naar een deel van de wereld, ik weet of jullie Chukotka kennen? Heeft iemand weleens gehoord van Chukotka? Chukotka is waarschijnlijk, technisch gezien, zo ver als je kan reizen, zonder de bewoonde wereld te verlaten. Het is 13 uur vliegen van Moskou. Eerst ga je naar Moskou en dan 13 uur nonstop vliegen vanaf Moskou. Als je het redt. Zoals je ziet, missen sommigen de landingsbaan.

Als je daar landt in Chukotna, zijn daar de Chukchi's. De Chukchi's zijn de laatste inheemse Inuïten van Siberië. Ik had weleens van ze gehoord, nauwelijks afbeeldingen van ze gezien, maar ik wist dat ze daar waren. Ik had contact gehad met een gids die zei: "Er is een fantistische stam. Het zijn er maar zo'n 40. Dat komt wel goed. Die vinden we wel." Dus we gingen op weg. Toen we daar aankwamen, na een maand reizen over het ijs, toen mocht ik ze niet fotograferen. Ze zeiden: "Je mag ons niet fotograferen. Je moet wachten. Je moet ons eerst leren kennen. Je moet ons eerst leren begrijpen. Je moet wachten tot je ziet hoe we met elkaar omgaan." En pas toen, vele weken later, kreeg ik het respect. Ze hadden geen enkele vooroordelen. Ze bekeken elkaar, de jeugd, de middelbaren en de ouderen. Ze hebben elkaar nodig. De kinderen kauwen de hele dag vlees, omdat de volwassenen geen tanden hebben. Maar ook begeleiden ze de ouderen naar het toilet buiten, omdat die dat zelf niet kunnen. Er is dus een fantastische gemeenschap van respect. Ze bewonderen en houden echt van elkaar en leerden me wat echte schoonheid is. (Applaus)

Ik vraag jullie nu om wat medewerking. Dit is erg belangrijk voor de afsluiting van mijn talk. Kijk even iemand naast je aan, observeer die persoon en geef dan een compliment. Dat is erg belangrijk. Dat mag hun neus, haar of zelfs aura zijn. Dat maakt me niet uit. Maar kijk elkaar alsjeblieft aan, geef een compliment. Je moet snel zijn, want mijn tijd raakt op. En je moet het onthouden.

Oké, dankjewel, jullie hebben elkaar complimentjes gegeven. Houd dat compliment goed in gedachten, voor later.

Als laatste, iets vreselijk diepzinnigs dat me twee weken terug overkwam, toen ging ik terug naar de Himba. De Himba leven in het noorden van Namibië aan de grens met Angola. Ik was daar al een paar keer geweest en ging terug om mijn boek te tonen en de foto's, en om met ze te praten. Om te zeggen: "Zo zag ik jullie. Zo houd ik van jullie. Dit is mijn respect voor jullie. Wat vinden jullie? Heb ik gelijk of niet?" Ik wilde een discussie op gang brengen. Het was erg emotioneel. Op een avond zaten we rond het kampvuur. Ik moet toegeven dat ik wat teveel had gedronken. Ik zat onder de sterren: "Dit is fantastisch, jullie hebben mijn foto's gezien, we houden van elkaar." (Gelach) Ik ben niet zo snel van begrip, keek om me heen en zei dat ik dacht dat het hek verdwenen was. Was er de vorige keer geen hek? Zo'n groot beschermend hek om het dorp heen. Ze keken me aan en zeiden: "Ja, de chief is dood." Oké dacht ik, chief dood, logisch, keek weer naar de sterren en het kampvuur. Chief dood. Wat heeft dat in hemelsnaam met het hek te maken? "Chief dood. Eerst maken we kapot, ja? Dan reflecteren we. Dan herbouwen we. Dan respecteren we." Ik barstte in tranen uit, want mijn vader was net gestorven, vlak voor mijn reis, en ik heb hem nooit waardering getoond. Ik heb hem nooit bedankt voor het feit dat ik hier nu waarschijnlijk sta door hem. Deze mensen leerden me dat we enkel zijn wie we zijn door onze ouders, onze grootouders en onze voorvaderen, steeds verder terug in de tijd. Ik, hoe romantisch en idealistisch ik ook was met mijn reis, begreep dat niet tot twee weken geleden. Toen pas.

Dus waar gaat dit over? Er is een foto die ik jullie wil laten zien. Een speciale foto, niet eentje die ik per se wilde laten zien. Ik was laatst bezig en zocht een sterk beeld om mee te eindigen. Iemand zei: "Je moet ze de foto van de Nanev laten zien." Ik zei dat dat niet mijn favoriete foto was. Ze zei: "Nee, het is een fantastische foto. Je bent in zijn ogen te zien." Ik zei: "Wat bedoel daarmee? Het is een foto van de Nanev." Ze zei: "Kijk eens goed. Je bent in zijn ogen te zien." Als je goed kijkt naar deze foto, dan zie je een reflectie van mij in zijn ogen. Misschien heeft hij wel mijn ziel en leef ik in zijn ziel. En terwijl deze foto's jullie aankijken, wil ik dat jullie naar ze kijken. Jullie worden dan wel niet gereflecteerd in zijn ogen, maar deze mensen hebben iets dat erg belangrijk is. Ik heb niet alle antwoorden, zoals ik al gezegd heb, maar jullie waarschijnlijk wel. Er moet daar iets zijn. Dus als jullie even kunnen denken over wat ik hier heb verteld over schoonheid, ergens thuishoren, onze voorouders en onze wortels. Kunnen jullie allemaal voor me gaan staan? (Gelach) Jullie hebben geen uitweg. Het is bijna lunchtijd en dit wordt geen staande ovatie, wees niet bang. Ik vis niet naar complimenten. (Gelach) Maar enkele minuten geleden kregen jullie een compliment. Ik wil dat jullie je rug rechten. Diep inademen. Dat zeg ik altijd. Ik ga niet twee weken op mijn knieën liggen. Ik vraag jullie niet een geit te dragen, kamelen zijn er al helemaal niet. Fotografie is ongelooflijk krachtig. Het is een taal die we nu allemaal begrijpen. We begrijpen het echt en we hebben zo'n wereldwijd digitaal kampvuur, niet waar? Maar ik wil jullie met de wereld delen, want jullie zijn ook een stam. Jullie zijn toch de TED-stam? Maar je moet aan dat compliment denken. Jullie moeten rechtop staan, door de neus ademen en dan neem ik een foto. Oké? Ik moet een panoramische foto maken en dat duurt even, dus concentreer je, oké? Inademen, rechtop staan, niet lachen. Stil, door je neus ademen. Ik maak een foto.

(Klikt)

Dankjewel.

(Applaus)