4,215,622 views • 20:06

Ngày nay ai cũng nói về hạnh phúc. Tôi đã bắt một người quen đếm số sách mà có chữ "hạnh phúc" trên tiêu đề mà được xuất bản trong vòng 5 năm trở lại. và họ đã bỏ cuộc sau khi đếm được khoảng 40 cuốn, và còn thậm chí còn nhiều hơn nữa. Có một làn sóng lớn quan tâm đến hạnh phúc trong cộng đồng nghiên cứu. Có rất nhiều khóa huấn luyện hạnh phúc. Ai cũng muốn làm người khác hạnh phúc hơn. Nhưng mặc dù với số lượng lớn công việc như thế, có vài bẫy nhận thức mà nó làm chúng ta khó mà có suy nghĩ đúng đắn về hạnh phúc.

Và buổi thuyết trình hôm nay của tôi sẽ hầu như sẽ nói đến những cái bẫy nhận thức này. Nó sẽ có ứng dụng như thúc đẩy mọi người nghĩ về sự hạnh phúc của chính họ, và nó ứng dụng để những học giả nghĩ về hạnh phúc, vì thực ra chúng ta cũng bối rối như những người bình thường khác. Cái bẫy đầu tiên là sự miễn cưỡng chấp nhận sự phức tạp. Thực ra từ "hạnh phúc" thì không còn là một từ hữu dụng nữa bởi vì chúng ta đã quá lạm dụng nó. Tôi nghĩ rằng chỉ có một ý nghĩa cụ thể mà chúng ta có thể giới hạn nó nhưng, lớn hơn nữa, đây có thể là thứ mà chúng ta phải từ bỏ và chúng ta sẽ phải chấp nhận một cái nhìn rắc rối hơn về hạnh phúc. Cái bẫy thứ hai chính là sự bối rối giữa kinh nghiệm và ký ức: một cách cơ bản là nó là cảm giác hạnh phúc trong cuộc sống của bạn và hạnh phúc về cuộc sống hay hạnh phúc với cuộc sống. Và đó là 2 khái niệm rất khác nhau, và chúng đều cô đọng lại trong ý niệm về hạnh phúc. Và thứ ba là ảo giác tập trung, và nó là điều thực tế không may mắn mà chúng ta khổng thể nghĩ đến trong bất cứ hoàn cảnh nào rằng nó ảnh hưởng đến sức khỏe mà không bóp méo tầm quan trọng của nó. Ý tôi là, đây thực sự là cái bẫy nhận thức. Chẳng có cách nào uốn nắn được.

Bây giờ, tôi muốn bắt đầu với một ví dụ về một người có buổi hỏi đáp sau một buổi diễn thuyết của tôi. [không rõ...] Anh ta nói rằng anh ta đã lắng nghe một bản giao hưởng và nó thực sự là thứ âm nhạc tuyệt vời và vào cuối bản thu âm, có một âm thanh rít lên chói tai. Và anh ta thêm vào, một cách khá cảm tính, nó đã phá hủy toàn bộ sự trải nghiệm. Nhưng thực tế là không. Cái mà nó đã phá hủy là ký ức về sự trải nghiệm. Anh ta đã có sự trải nghiệm. Anh ta đã lắng nghe 20 phút của bản nhạc tuyệt vời đó. Nhưng chúng chẳng có ý nghĩa gì bời vì cái anh ta còn lại là ký ức; ký ức đã bị hủy hoại, và ký ức là tất cả những gì anh ta có.

Điều đó nói với chúng ta rằng, thật ra, là những gì chúng ta đang nghĩ về chúng ta và về người khác trong giới hạn của hai bản ngã. Một là bản thân mang trải nghiệm [experiencing self], cái mà sống trong hiện tai và biết hiên tại, thì có khả năng sống lại trong quá khứ, như cơ bản thì nó chỉ có hiện tại. Cái bản thân mang kinh nghiệm là cái mà người bác sĩ thường hướng đến — bạn biết đấy, khi mà bác sĩ hỏi, "Có đau không khi tôi chạm vào đây?" Và thêm nữa là bản thân mang ký ức, bản thân ký ức là cái mà tiếp tục ghi điểm, và giữ gìn câu chuyện của cuộc đời chúng ta, và là cái mà người bác sĩ hướng đến khi hỏi, "Bạn cảm thấy thế nào gần đây?" hay "Chuyến đi Albania của bạn thế nào?" hoặc những câu hỏi gần giống vậy. 2 bản ngã đó là thực thể rất khác nhau, bản thân mang kinh nghiệm và bản thân ký úc và bối rối giữa chúng là một phần của sự phức tạp của khái niệm về hạnh phúc.

Bây giờ, bản thân mang ký ức là một người kể chuyện. Và đó thực sự bắt đầu với một phản ứng cơ bản của ký ức chúng ta — nó bắt đầu ngay lập tức. Chúng ta không kể chuyện khi chúng ta sắp đặt để kể chuyện. Trí nhớ của chúng ta kể chuyện cho chúng ta, cái mà chúng ta tách ra khỏi kinh nghiệm là câu chuyện. Và hãy để tôi bắt đầu với một ví dụ. Đây là một nghiên cứu đã cũ. Những bệnh nhân chịu những trị liệu hết sức đau đớn. Tôi sẽ không đi vào chi tiết. Bây giờ nó cũng chẳng còn đau nữa, nhưng đã rất đau đớn khi mà thí nghiệm được tiến hành vào những năm 1990. Họ được yêu cầu báo cáo lại mức độ đau mỗi 60 giây. Và đây là hai bệnh nhân. Đây là bản lưu lại mức độ đau của họ. Và bạn hỏi rằng, "Ai trong họ chịu đựng nhiều hơn?" Và nó là một câu hỏi dễ dàng. Rõ ràng, bệnh nhân B chịu đau hơn. Quá trình kiểm tra trực tràng của anh ta lâu hơn, và mỗi phút chịu đau mà bệnh nhân A đã phải chịu bệnh nhân B cũng đã phải chịu nhưng đau nhiều hơn.

Nhưng bây giờ có một câu hỏi khác: "Những bệnh nhân này nghĩ họ chịu đau nhiều bao nhiêu?" Và đây là một bất ngờ: Và điều bất ngờ chính là là bệnh nhân A có ký ức tệ hơn nhiều về buổi khám nội soi đó so với bệnh nhân B. Câu chuyện của 2 buổi khám đó khác nhau bời vì phần mấu chốt của câu chuyện là nó đã kết thúc như thế nào — và chẳng có câu chuyện nào thì gây nhiều cảm hứng hay vĩ đại — nhưng một trong số đó thì rất khác biệt.. (Tiếng cười) nhưng một trong số đó tệ hơn nhiều so với cái còn lại. Và câu chuyện tệ hơn là cái mà mức độ đau đạt đỉnh điểm vào lúc cuối cùng. Đó là một câu chuyện không hay. Làm sao chúng ta biết điều đó ? Bời vì chúng tôi hỏi những người này sau buổi khám nội soi, và cả sau này. "Buổi khám bệnh tệ đến mức nào, nhìn tổng thể?" và nó tệ hơn nhiều đối với A hơn là B trong trí nhớ.

Bây giờ đây là một xung đột trực tiếp giữ bản thân kinh nghiệm và bản thân ký ức. Từ góc nhìn của bản thân mang kinh nghiệm, rõ ràng, B đã có quãng thời gian tệ hơn. Bây giờ, điều mà bạn có thể làm với bệnh nhân A. và chúng tôi đã thực sự tiến hành một thí nghiệm điều trị, và thí nghiệm đó đã có kết quả, bạn có thể kéo dài buổi khám nội soi của bệnh nhân A bằng cách giữ cái ống bên trong nhưng không động vào nó Nó sẽ làm bệnh nhân phải chịu đau, nhưng chỉ hơi hơi mà thôi và ít đau hơn nhiều so với trước đó. Và nếu bạn làm như thế trong vòng vài phút, bạn đã làm cho sự trải nghiệm của bệnh nhân A tệ hơn, nhưng kết quả là bản thân mang ký ức của bệnh nhân A tốt hơn nhiều, bởi vì bạn đã cho bệnh nhân A một câu truyện kết thúc có hậu hơn về sự trải nghiệm của anh ta. Cái gì làm nên một câu chuyện? Và những câu chuyện mà trí nhớ mang lại cho chúng ta là đúng, và những câu truyện mà chúng ta tự dựng lên cũng đúng. Những yếu tố làm nên một câu chuyện là các sự thay đổi, những khoảnh khắc và kết thúc đáng nhớ. Kết thúc thì rất, rất quan trọng và, trong trường hợp này, cái kết vượt trội trong toàn bộ câu chuyện.

Bây giờ, bản thân mang trải nghiệm vẫn tiếp tục của đời của nó. Những khoảnh khắc của trải nghiệm nối tiếp nhau. Và bạn tự hỏi: Điều gì xảy ra với những khoảnh khắc này ? Và câu trả lời thì hết sự đơn giản. Những khoảnh khắc đó bị mất đi mãi mãi. Ý tôi là, hầu hết những khoảnh khắc trong cuộc đời chúng ta — và tôi đã tính toán — bạn biết đấy, sự hiện diện tâm lý [psychological present] kéo dài khoảng 3 giây. Điều đó có nghĩa là, bạn biết đấy, trong một đời người, có khoảng 600 triệu lần như vậy. Trong một tháng, có khoảng 600,000. Hầu hết trong số đó không để lại dấu vết. Hầu nhưng chúng hoàn toàn bị lãng quên bởi bản thân ký ức. Và tuy nhiên, bằng một cách nào đó bạn có cảm giác rằng chúng nên được tính đến, rằng những gì diễn ra trong những khoảnh khắc của trải nghiệm là cuộc sống của chúng ta. Nó là một nguồn tài nguyên vô tận mà chúng ta đang sử dụng khi mà chúng ta vẫn còn trên thế giới này. Và xem xét chúng ta sử dụng nó như thế nào, có vẻ như rất thích đáng, nhưng đó không phải là câu chuyện mà ký ức giữ lại cho chúng ta.

Chúng ta có bản thân mang ký ức và bản thân mang trải nghiệm, và chúng thực sự khá khác nhau. Sự khác biệt lớn nhất giữ chúng chính là thời gian. Từ góc nhìn của bản thân trải nghiệm, nếu bạn có một kỳ nghỉ, và tuần thứ 2 cũng chỉ vui bằng tuần đầu tiên, thì 2 tuần nghỉ lễ sẽ vui gấp đôi 1 tuần nghỉ lễ. Nhưng đó không phải là cách mà bản thân mang ký ức hoạt động. Với bản thân mang ký ức, một kỳ nghỉ lễ 2 tuần thì cũng chẳng hơn nghỉ 1 tuần là bao nhiêu bởi vì không có thêm kỉ niệm mới được thêm vào. Bạn đã không làm câu chuyện thay đổi. Và bằng cách này, thời gian thực sự là một biến số quyết định làm nên sự khác biệt giữa một bản thân mang ký ức và một bản thân mang trải nghiệm. Thời gian có ảnh hưởng rất ít tới một câu chuyện.

Bây giờ, bản thân ký ức thì làm được nhiều thứ hơn chỉ là nhớ và kể lại. Nó là phần làm nên quyết định bởi vì đối với một bệnh nhân đã từng có hai lần nội soi với hai nhà phẫu thuật khác nhau và đang phải quyết định phải chọn một trong hai, thì người đó sẽ chọn lần nội soi liên quan đến ký ức đỡ tồi tệ hơn và nhà phẫu thuật đó sẽ được chọn. Bản thân trải nghiệm không có tiếng nói trong sự lựa chọn này. Chúng ta thực ra không chọn lựa giữa các trải nghiệm. chúng ta lựa chọn giữa những ký ức thuộc về những nghiệm đó. Và, thậm chí khi chúng ta nghĩ về tương lai, chúng ta không nghĩ về nó một cách đơn thuần về các trải nghiệm. Chúng ta nghĩ về tương lai nhưng một ký ức được tiên liệu trước. Và cơ bản là bạn có thể nhìn vào điều này, bạn biết đấy, như là sự chuyên chế của ký ức, và bạn có thể nghĩ đến ký ức như thể nó kéo theo trải nghiệm qua những kinh nghiệm mà cái trải nghiệm không cần lấy.

Tôi có một cảm giác rằng khi chúng ta bước vào những kỳ nghỉ đây là trường hợp thường xảy ra, rằng khi chúng ta bước vào những kỳ nghỉ, đến một mức độ rất lớn, trong sự hoạt động của ký ức của chính chúng ta. Và tôi nghĩ điều này thì khá khó để minh chứng Ý tôi là, chúng ta tiêu thụ ký ức của chúng ta đến mức độ nào ? Đó là một trong những giải thích cho vị thế vượt trội của ký ức. Và khi tôi nghĩ đến điều đó, tôi nghĩ đến một kỳ nghỉ mà chúng tôi đã có tại Antarctica vài năm trước đây, rõ rằng là một kỳ nghỉ tuyệt vời nhất mà tôi từng có, và tôi nghĩ về nó tương đối thường xuyên, so sánh với mức độ mà tôi đã nghĩ đến các kỳ nghỉ khác. Và tôi có thể là đã tiêu thụ ký ức cửa tôi về chuyến đi ba tuần đó, có thể là, khoảng 25 phút trong vòng bốn năm qua. Bây giờ, nếu tôi đã từng mở một tập tài liệu với 600 bức ảnh trong đó, Tôi có thể đã mất thêm một giờ nữa. Bây giờ, chúng ta có ba tuần đó, và chúng ta có nhiều nhất là một giờ rưỡi. Có vẻ như có một sự không nhất quán ở đây. Bây giờ, tôi có thể hơi cực đoan một chút, bạn biết đấy, về mức độ khao khát ít ỏi mà tôi có trong việc tiêu thụ những ký ức đó, nhưng thậm chí nếu bạn làm điều này nhiều hơn thì vẫn có một câu hỏi. Tại sao chúng ta đặt quá nhiều trọng lượng vào ký ức tương đối với trọng lượng mà chúng ta đặt vào kinh nghiệm?

Vậy nên tôi muốn bạn nghĩ về một thí nghiệm về suy nghĩ. Hãy tưởng tượng rằng kỳ nghỉ sắp tới của bạn ban biết rằng khi kết thúc kỳ nghỉ đó tất cả những bức ảnh của bạn sẽ bị hỏng, và bạn sẽ uống một viên thuốc gây mất trí nhớ vì thế bạn sẽ không nhớ một điều gì cả. Bây giờ, bạn còn muốn chọn một kỳ nghỉ như vậy nữa không ? (Tiếng cười) Và nếu bạn chọn một kỳ nghỉ khác đi chăng nữa, sẽ có một xung đột giữa hai bản thân, và bạn cần nghĩ đến bằng cách nào bạn sẽ phân xử xung đột đó, và nó thực ra không hiển nhiên như vậy bởi vì, nếu bạn nghĩ bạn có một câu trả lời. Và nếu bạn nghĩ đến nó trong giới hạn của ký ức, bạn có thể có một câu trả lời khác. Tại sao chúng ta chọn kỳ nghỉ này mà không phải là kỳ nghỉ khác, là một vấn đề chúng ta đang phải đối mặt với sự lựa chọn giữa hai bản thân.

Bây giờ, hai bản thân mang đến hai ý niệm của hạnh phúc. Thực tế có hai khái niệm về hạnh phúc mà chúng ta có thể áp dụng cho từng bản chất. Vậy nên bạn có thể hỏi rằng: Bản chất thân trải nghiệm thì hạnh phúc đến mức độ nào ? Và sau đó có thể bạn sẽ hỏi: Những khoảnh khắc trong cuộc đời của bản thân trải nghiệm đó thì hạnh phúc đến mức nào? Và chúng đều — sự hạnh phúc trong những khoảnh khắc đó thì đều là những quá trình khá rắc rối. Những cảm xúc nào thì có thể đo được? Và, nhân tiện, bây giờ chúng ta có khả năng dự đoán khá tốt về sự hạnh phúc của trải nghiệm theo thời gian. Nếu bạn muốn nói đến sự hạnh phúc của ký ức, thì nó là một điều hoàn toàn khác. Đây không phải là về một người sống hạnh phúc đến mức độ nào. Nó là về một người được thỏa mãn hay được làm hài lòng đến mức độ nào khi người đó nghĩ về cuộc đời của cô ta. Những ý niệm rất khác nhau. Bất kỳ ai không phân biệt được những ý niệm này, thì sẽ gặp rắc rối với nghiên cứu về hạnh phúc, và tôi thuộc về một đám đông học trò nghiên cứu về sự hạnh phúc, những người đã lẫn lộn trong việc nghiên cứu về hạnh phúc trong một thời gian dài chính xác là theo cách nói trên.

Sự khác biệt giữa sự hạnh phúc của trải nghiệm và sự thỏa mãn của ký ức đã được nhận ra trong những năm gần đây, và hiện nay đã có những nỗ lực để đo đạc chúng một cách riêng rẽ, Tổ chức Gallup đã có một cuộc khảo sát với hơn nửa triệu người được hỏi những câu hỏi về những gì họ nghĩ về cuộc sống của họ và về những trải nghiệm của họ. Và có những nỗ lực khác bên cạnh đó. Vì vậy trong những năm gần đây, chúng tôi đã bắt đầu có những hiểu biết về sự hạnh phúc của hai bản chất khác nhau đó. Và bài học lớn nhất mà tôi nghĩ rằng chúng tôi đã học được, đó là chúng rất khác nhau. Bạn có thể biết được tới mức độ nào một người thỏa mãn với cuộc đời của họ, và nó không nói lên được nhiều về mức độ hạnh phúc mà người đó đang có, và ngược lại. Để cho bạn một cảm nhận về sự tương quan [correlation], sự tương quan vào khoảng 0,5. Điều đó có nghĩa là nếu bạn gặp một người nào đó, và bạn được biết rằng, cha của anh ta thì cao 6 feet (~ 1.8 met), bạn biết gì về chiều cao của anh ta ? Uhm, bạn có thể sẽ biết một điều gì đó về chiều cao của anh ta, nhưng có rất nhiều sự dao động. Bạn có chừng đó sự dao động. Nếu có người xếp hạng cuộc đời của họ được 8 trên thang điểm 10, bạn có rất nhiều sự không chắc chắn về mức độ hạnh phúc của họ với bản chất trải nghiệm của họ. Vì vậy sự tương quan là thấp.

Chúng ta biết một vài điều về điều gì điều khiến sự thỏa mãn của hạnh phúc. Chúng ta biết rằng tiền bạc là rất quan trọng, mục tiêu cũng rất quan trọng. Chúng ta biết rằng hạnh phúc thì chủ yếu được thỏa mãn với những người mà chúng ta ưa thích, dành thời gian cho những người mà chúng ta thích. Có nhiều thú vui khác, nhưng điều này thì vượt lên trên tất cả. Vì thế nếu bạn muốn cực đại hóa sự hạnh phúc của hai bản chất này, kết cục là bạn sẽ làm những điều rất khác nhau. Nói tóm lại những điều tôi nói trên đây rằng thật sự chúng ta không nên nghĩ về hạnh phúc như là một thay thế của một cuộc sống tốt. Nó hoàn toàn là một khái niệm khác.

Bây giờ, một cách rất nhanh chóng, thêm một lý do nữa chúng ta không thể nghĩ đơn giản về hạnh phúc đó là chúng ta không chú tâm vào những điều giống nhau khi chúng ta nghĩ về cuộc sống, và khi chúng ta thật sự sống. Vậy, nếu bạn hỏi một câu hỏi đơn giản về mức độ hạnh phúc của những người đang ở California bạn sẽ không nhận được một câu trả lời chính xác. Khi bạn hỏi câu hỏi đó, bạn nghĩ rằng người ta phải hạnh phúc hơn ở California so với ví dụ như khi bạn sống ở Ohio. (Tiếng Cười) Và điều xảy ra chính là khi bạn nghĩ về cuộc sống ở California, bạn đang nghĩ về sự đối lập giữa California và những nơi khác, và sự đối lập đó, ví dụ như, là khí hậu. Ồ, nó hóa ra rằng cái khí hậu ấy thì không quan trọng lắm đối với bản thân mang trải nghiệm và thậm chí không quan trọng lắm đối với bản thân phản ánh [reflective self] cái mà quyết định người ta hạnh phúc đến mức nào. Nhưng bây giờ, bởi vì cái bản thân phản ánh thì đang nắm giữ quyết định, một số người có thể quyết định chuyển đến California. Và nó dường như là một dấu vết thú vị về điều mà sắp diễn ra với những người chuyển đến California với hy vong về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Ồ, cái bản chất trải nghiệm của họ sẽ không trở nên hạnh phúc hơn. Chúng ta biết điều đó. Nhưng một điều sẽ xảy ra. Họ nghĩ rằng họ sẽ hạnh phúc hơn, bởi vì, khi họ nghĩ về điều đó, họ sẽ nhớ lại rằng thời tiết ở Ohio đã tệ hại thế nào. Và họ sẽ cảm thấy rằng họ đã có một quyết định sáng suốt.

Nó rất khó để có thể nghĩ một cách đơn giản về một cuộc sống tốt, và tôi hy vọng rằng tôi đã mang lại cho bạn một cảm nhận về sự khó khăn ấy.

Cảm ơn.

(Vỗ Tay)

Chris Anderson: Cảm ơn. Tôi có một câu hỏi dành cho ông. Cảm ơn nhiều. Bây giờ, khi bạn đang nói chuyện điện thoại một vài tuần trước, bạn nhắc tôi rằng có một kết quả hết sức thú vị từ một khảo sát của Gallup. Đó có phải là điều mà ông có thể chia sẻ trong khoảng thời gian còn lại này ?

Daniel Kahneman: Chắc chắn rồi. Tôi nghĩ rằng kết quả đáng chú ý nhất chính là chúng tôi đã tìm thấy trong cuộc khảo sát của Gallup một con số mà chúng tôi hoàn toàn không ngờ tới. Chúng tôi tìm thất rằng với sự hạnh phúc của bản chất trải nghiệm. Khi chúng tôi nhìn vào cảm xúc thay đổi thế nào với thu nhập. Và hóa ra là, với thu nhập thấp hơn 60,000 đô la một năm, với người Mỹ, và đó là một mẫu thử với khoảng 600,000 người Mỹ, đó là một mẫu đại diện lớn, với thu nhập dưới 600,000 đô la một năm...

CA: 60,000.

DK: 60,000. (Tiếng Cười) 60,000 đô la một năm, người ta sẽ không hạnh phúc, và sự không hạnh phúc tăng dần lên khi họ càng nghèo đi. Và trên mức đó, chúng ta có một đường thằng hoàn toàn. Tôi muốn nói rằng tôi hiếm khi nào thấy đường thẳng nào bằng phẳng như vậy. Rõ ràng là, điều đang xảy ra chính là tiền bạc không thể mang đến cho bạn hạnh phúc dựa trên kinh nghiệm, nhưng thiếu tiến chắc chắn mang đến cho bạn sư thống khổ, và chúng ta có thể đo đạc sự thống khổ một cách rất, rất rõ ràng. Trong giới hạn của bản thân khác, bản thân ký ức, bạn có một câu chuyện khác. Càng kiếm nhiều tiền bạn càng cảm thấy thỏa mãn. Điều đó không áp dụng được với các cảm xúc.

CA: Nhưng Danny, nỗ lực của cả nước Mỹ là về cuộc sống, tự do, sự theo đuổi hạnh phúc. Nếu người ta nghiêm túc về phát hiện đó, Ý tôi là, nó dường như sẽ đảo lộn mọi thứ chúng ta tin tưởng vào, nói ví dụ như, chính sách thuế và tương tự như vậy. Có khả năng nào đó rằng những chính trị gia, trên cả đất nước một cách bao quát, sẽ chú trọng vào phát hiên đó một cách nghiêm túc và tạo ra một chính sách công dựa vào đó ?

DK: Anh biết đấy tôi nghĩ rằng có một thừa nhận về vai trò của những nghiên cứu về hạnh phúc trong chính sách công. Sự thừa nhận đó sẽ rất chậm chạp tại Hoa Kỳ, không có nghi ngờ về điều đó, nhưng tại UK, nó đang diễn ra, và trên nhiều đất nước khác. Người ta đang nhận ra rằng họ bắt buộc phải nghĩ về sự hạnh phúc khi họ nghĩ về chính sách công. Nó sẽ mất một thời gian, và người ta sẽ tranh cãi rằng họ muốn nghiên cứu về sự hạnh phúc trải nghiệm, hay họ muốn nghiên cứu về sự đánh giá cuộc sống, vì vậy chúng ta cần có cuộc tranh cãi đó sớm, Làm thế nào để tạo ra hạnh phúc, sẽ có rất nhiều cách khác nhau phụ thuộc vào cách bạn nghĩ, và phụ thuộc vào bạn nghĩ về bản thân ký ức hay bạn nghĩ về bản thân trải nghiệm. Điều này sẽ ảnh hưởng đến chính sách, tôi nghĩ, trong những năm tới đây. Tại Hoa Kỳ, đang có những nỗ lực để đo đạc trải nghiệm về hạnh phúc trông dân số. Điều này sẽ thành hiện thực, tôi nghĩ, trong vòng một hoặc hai thập kỷ tới, một phần của thống gia quốc gia.

CA: Ồ, dường như đối với tôi vấn đề này sẽ, hay ít nhất nên là, một đề tài thảo luận chính sách thú vị nhất trong vài năm tới. Cảm ơn ông rất nhiều vì đã sáng lập ra kinh tế học hành vi. Cảm ơn Danny Kahneman.