Toen ik een klein meisje was, lag er een boek op de salontafel in onze woonkamer, een paar stappen voorbij de voordeur. De woonkamer is bepalend voor iemands eerste indruk. Wij hadden witte vloerbedekking en een keur aan spullen van mijn moeder, die ze had verzameld en koesterde. Die kamer gaf een beeld van de offers die de eerdere generaties hadden gebracht. Mensen die door hun armoede of door regeringsbeleid zich allerlei spullen niet konden permitteren, laat staan een fatsoenlijke woning om alles neer te zetten. Onze woonkamer moest pico bello blijven. Toch riskeerde ik elke dag dat ik die perfecte staat zou verstoren, puur omdat ik naar dat boek wilde kijken. De omslag toonde een vrouw, Septima Clark, een zittend portret. Je zag haar zuiver 'en profile' met opgeheven gezicht. Haar grijzende haar was in cornrows ingevlochten, verticaal, plat tegen haar hoofd. Haar donkere huid straalde trots en wijsheid uit.

Septima Clark was activiste, pedagoge, een vrouw die ik me uiteindelijk voor mijn carrière ten voorbeeld stelde. Maar meer dan alles wat ze ooit had gezegd, bracht dat ene portret van Septima Clark op mij de boodschap van zelfvertrouwen over, terwijl ik dat woord nog niet eens kende.

Misschien simpel gesteld, maar we onderschatten het belang van zelfvertrouwen. We doen alsof het mooi meegenomen is, maar het is een noodzaak. We kennen veel waarde toe aan kennis en middelen, terwijl we zelfvertrouwen beschouwen als een 'softe' eigenschap. Naar allerlei maatstaven gemeten hebben we nu meer kennis en bovendien meer bronnen dan ooit tevoren in de geschiedenis, en toch is er nog overal onrecht en zijn er nog steeds uitdagingen. Als kennis en middelen het enige waren wat we nodig hadden, zouden we verder zijn. Ik geloof dat zelfvertrouwen een van die dingen is die er absoluut óók bij horen.

Het thema zelfvertrouwen neemt me volledig in beslag. Het is in mijn leven de basis-zoektocht geweest, en eerlijk gezegd zoek ik nog steeds. Zelfvertrouwen is onontbeerlijk om dingen in gang te zetten. Zelfvertrouwen bepaalt of je alleen maar geïnspireerd bent of dat je daadwerkelijk aan de slag gaat, of je alleen iets probeert of dat je het ook echt bereikt. Zelfvertrouwen helpt ons doorzetten ook als we gefaald hebben. De titel van het boek op de salontafel was: 'I dream a world', en vandaag droom ik van een wereld waar revolutionair zelfvertrouwen onze meest ambitieuze dromen tot vervulling helpt brengen.

En dat is nu juist de wereld die ik in mijn klas wilde realiseren toen ik lerares was: een soort wonderwereld van Sjakie en de chocoladefabriek, maar educatief verantwoord. Al mijn leerlingen waren zwart of getint. Allemaal groeiden ze op in een omgeving met weinig geld. Er waren immigranten bij, sommigen waren gehandicapt, maar geen van allen hoorden ze tot die mensen die automatisch worden gestimuleerd in hun zelfvertrouwen. Daarom vond ik het zo belangrijk dat in mijn eigen klas de kinderen hun zelfvertrouwen daadwerkelijk konden oefenen, en konden leren om iedere dag te starten met het zelfvertrouwen dat nodig is om in deze wereld je dromen waar te maken. Immers, wat heb je aan een goede opleiding als je het zelfvertrouwen mist om de wereld te gaan veranderen.

Ik ga jullie nu vertellen over 2 leerlingen van mij, Jamal en Regina. Ik heb hun namen veranderd, maar hun verhalen blijven gelijk. Jamal was briljant, maar miste concentratie. Hij zat nooit een moment stil bij het zelfstandig werken en hij kon hooguit 3 of 4 minuten zijn mond houden. Kinderen als hij zijn moeilijk voor een beginnend leraar, omdat die nooit goed weet wat je met zo'n kind aanmoet. Ik koos de directe benadering. Ik ging met Jamal in onderhandeling: als hij geconcentreerd werkte, mocht hij dat overal in de klas doen, op de grond, aan mijn bureau, in zijn kluisje in de klas — wat zijn favoriete werkplek werd. Jamal hield het minst van schrijven en hij wilde nooit in de klas voorlezen wat hij had geschreven. Toch boekten we vooruitgang. Een keer heb ik voor het jaar 2008 presidentsverkiezingen uitgeschreven bij ons in de klas. Mijn 8-jarige leerlingen moesten een verkiezingstoespraak schrijven voor hun favoriete kandidaat: Barack Obama, Hillary Clinton of John McCain. Het was duidelijk wie er favoriet waren. Maar één leerling koos voor John McCain, en dat was Jamal. Eindelijk wilde Jamal in de klas iets voorlezen wat hij had geschreven. En ja hoor, hij liet ons allemaal versteld staan van zijn briljante stuk. Net zoals de vader van Jamal was John McCain een veteraan en net zoals Jamals vader hem beschermde, zou John McCain het land beschermen, zo was Jamals overtuiging. McCain was niet mijn keus, maar dat gaf niet, want Jamal kreeg van de hele klas een daverend applaus, een staande ovatie voor onze dappere vriend Jamal, die eindelijk voor de dag kwam als iemand met zelfvertrouwen, voor het eerst dat jaar.

En dan had je Regina. Regina was net zo briljant, maar zij was actief. Ze was altijd snel klaar met haar werk, waarna ze zich wijdde aan het afleiden van andere kinderen.

(Gelach)

Rondlopen, kletsen, van die 'leuke' briefjes rondsturen waar leraren niet van houden. Jullie deden dat ook vaak, zo te zien.

(Gelach)

Ik heb grote idealen voor mijn lesgeven, maar toch viel ik ook vaak terug op mijn basisinstincten, en verkoos ik meegaandheid boven zelfvertrouwen. Bij Regina haperde mijn goedbedoelde systeem. Een goede leraar kan gedrag corrigeren maar nog steeds geliefd zijn. Maar op die ene dag koos ik voor de aloude autoritaire aanpak.

Ik snauwde haar af en daarmee communiceerde ik niet dat haar gedrag vervelend was. Ik bracht de boodschap over dat zij zélf vervelend was. Ik zag de lichtjes in haar ogen doven, terwijl ze met die lichtjes juist vreugde uitstraalde in de klas. Die lichtjes had ik nu gedoofd. De hele klas werd prikkelbaar en bleef dat de hele dag.

Ik denk vaak terug aan die dag en ik heb werkelijk gebeden dat ik niets onherstelbaars had gedaan, want als volwassen vrouw, die als kind net zo was als zij, weet ik dat dit het begin had kunnen zijn van de afbraak van haar zelfvertrouwen voor altijd.

Gebrek aan zelfvertrouwen trekt ons naar beneden. Het is een last die ons terneerdrukt, die ons verstikt in een wirwar van kan-niet en zal-niet en gaat-niet. Zonder zelfvertrouwen lopen we vast en zitten we eenmaal vast, dan komen we ook niet meer op gang. In plaats van weg te duiken voor beren op de weg, brengt zelfvertrouwen ons ertoe om de dingen resoluut aan te pakken. Het werkt gewoon anders bij ons als we weten dat we kunnen winnen en niet alleen maar hópen op succes. Je kunt een afweging maken: heb je niet genoeg zelfvertrouwen, kijk dan of je je doel moet bijstellen. Heb je te veel zelfvertrouwen, dan lijd je misschien aan zelfoverschatting. Nu heeft niet iedereen een tekort aan zelfvertrouwen. We maken het sommigen gemakkelijk om in zelfvertrouwen te groeien omdat zij passen in ons vertrouwde ideaalbeeld van leiderschap. We belonen zelfvertrouwen bij sommige mensen en bij anderen bestraffen we het juist. En intussen zijn er veel te veel mensen die hun dagen slijten zonder een greintje zelfvertrouwen. Voor sommigen van ons is zelfvertrouwen een revolutionaire keus, en het zou ons tot grote schande zijn als onze beste ideeën niet worden gerealiseerd en onze prachtigste dromen niet uitkomen; enkel omdat we de motor van zelfvertrouwen ontberen. Ik ben niet bereid dat risico te nemen.

Wat is nu de sleutel tot zelfvertrouwen? Er zijn volgens mij tenminste drie dingen voor nodig: toestemming, een gemeenschap en nieuwsgierigheid. Zelfvertrouwen begint met toestemming, het wordt gevoed door een gemeenschap, en bevestigd door nieuwsgierigheid. In onderwijsland is er een zegswijze: je kunt niet zijn wat je niet kunt zien. Als klein meisje had ik geen zelfvertrouwen, totdat iemand het mij voordeed.

In ons gezin deden we alles samen, ook de zakelijke dingen, zoals een nieuwe auto kopen,

en wanneer we zoiets deden zag ik mijn ouders steeds precies hetzelfde doen. We stapten de showroom binnen, waar mijn vader ging zitten terwijl mijn moeder ging rondkijken. Zag zij een auto die haar wel wat leek, dan gingen ze met de verkoper praten en steevast richtte de verkoper zijn aandacht op mijn vader — je zag dat aan zijn lichaamstaal — denkend dat mijn vader over het geld ging en dus de onderhandelaar was. "Dominee Packnett", zei hij dan, "hoe krijgen wij u vandaag in deze auto?" Mijn vader reageerde dan altijd gelijk. Zwijgend maakte hij een langzaam gebaar in de richting van mijn moeder en legde dan zijn handen weer in zijn schoot. Misschien waren ze geschokt te moeten onderhandelen met een zwarte vrouw in de jaren 80, maar hoe het ook zij, ik zag mijn moeder autoverkopers onder handen nemen tot ze de auto vrijwel cadeau deden.

(Gelach)

Ze glimlachte nooit. Ze was nooit bang om weg te lopen. Ik dacht dat mijn moeder erop uit was om gewoon een goede deal te sluiten, maar wat ze in werkelijkheid deed: ze maakte mij duidelijk dat ik best iemands verwachtingen mocht trotseren. en met zelfvertrouwen mijn ding doen, wat anderen er ook van vonden.

Zelfvertrouwen heeft toestemming nodig en een gemeenschap is de veiligste plek om zelfvertrouwen te oefenen.

Ik ben dit jaar in Kenia geweest om te leren over zelfstandigheid onder vrouwen bij de Maasai. Ik ontmoette daar een groep jonge vrouwen: Team Lioness. Zij zijn daar het eerste 100% vrouwelijke team van wildbeheerders. Deze acht dappere jonge vrouwen schreven geschiedenis terwijl ze pas tieners waren. Ik vroeg aan Purity, de meest welbespraakte van het stel: "Ben je wel eens bang?" Ik zweer jullie, ik zou haar antwoord op mijn hele lichaam willen tatoeëren. Ze zei: "Natuurlijk, maar ik praat erover met mijn zusters. Zij herinneren me eraan dat wij beter zijn dan die mannen en dat we niet zullen falen." Haar zelfvertrouwen bij de leeuwenjacht en bij het oppakken van stropers kwam niet voort uit haar lichaamskracht en zelfs niet uit haar geloof. Haar zelfvertrouwen steunde op de band met haar zusters, op haar gemeenschap. In feite zei zij: "Als ik ooit twijfel, heb ik jou nodig om mij weer hoop te geven en mijn zelfverzekerdheid te herstellen.

Binnen mijn gemeenschap wordt mijn zelfvertrouwen ondersteund en jouw nieuwsgierigheid kan mij daarin bevestigen. Jaren geleden leidde ik eens een grote conferentie, die niet precies volgens plan verliep. Nee, ik lieg — het was een ramp. En bij de nabespreking met mijn manager wist ik vrijwel zeker dat zij de lijst zou langslopen van alles wat ik ooit fout had gedaan, vanaf mijn geboorte. In plaats daarvan begon ze met een vraag: Wat had je voor ogen? Ik was verbaasd maar ook opgelucht. Zij wist dat ik mezelf al op mijn kop gaf en met haar vraag nodigde ze mij uit om van mijn fouten te leren in plaats van schade toe te brengen aan mijn toch al kwetsbare zelfvertrouwen. Nieuwsgierigheid nodigt mensen uit om hun eigen leerproces te managen. Dat gesprek hielp mij om bij het aanpakken van mijn volgende project succes te verwachten. Dus toestemming, een gemeenschap en nieuwsgierigheid: dat is wat we nodig hebben om het zelfvertrouwen te ontwikkelen dat we zo hard nodig hebben om de grote uitdagingen aan te pakken en de wereld van onze dromen te bouwen, een wereld zonder ongelijkheid, waar gerechtigheid heerst, een wereld waar we vrij kunnen zijn in onze daden en in ons denken, omdat we weten dat niemand vrij is zolang we niet allemáál vrij zijn. Een wereld waar zelfvertrouwen niet intimiderend werkt in de gedaante van een vrouw, of in een donkere huid of elke andere hoedanigheid dan ons voorkeursprofiel van leiderschap. Een wereld die weet dat dat soort zelfvertrouwen de sleutel is tot de toekomst die we allemaal graag willen.

Ik heb genoeg zelfvertrouwen om te geloven dat die wereld er inderdaad gaat komen, en dat wij die wereld tot stand gaan brengen.

Hartelijk dank.

(Applaus)