Return to the talk Return to talk

Transcript

Select language

Translated by Eduard de Zwart
Reviewed by Axel Saffran

0:11 Dertien jaar geleden stelden we ons ten doel om een einde aan de armoede te maken. Nadat we enig succes hadden geboekt zijn we op een grote hindernis gestuit. De nasleep van de financiële crisis heeft ook de ontwikkelingshulp getroffen. Deze vertoont al twee jaar een neerwaartse trend. Mijn vraag is of de lessen die we hebben geleerd uit het redden van het financiële stelsel kunnen worden gebruikt om die hindernis te overwinnen en miljoenen mensen te helpen. Kunnen we bankbiljetten drukken en voor ontwikkelingshulp gebruiken?

0:57 "Natuurlijk niet." Dat is meestal de reactie. (Gelach) Zo, ik ben uitgepraat. Of je citeert John McEnroe: "Dat meen je niet!"

1:11 Ik kan z'n accent niet nadoen, maar ik meen het wel degelijk. Dankzij deze twee kinderen, die, zoals jullie zullen merken, de kern zijn van m'n verhaal. Links in beeld is Pia. Ze woont in Engeland. Ze heeft twee liefdevolle ouders van wie er eentje voor jullie staat. Dorothy, rechts in beeld, woont op het platteland van Kenia. Ze is een van de 13.000 wezen en kwetsbare kinderen die worden geholpen door een liefdadige instelling, die ik steun. Dat doe ik omdat ik geloof dat Dorothy, net als Pia, de beste kansen in het leven verdient die we ons kunnen veroorloven. Dat bent u vast allemaal met me eens. Net als de Verenigde Naties. Hun hoofddoelstelling bij het geven van internationale hulp is het streven naar een waardig leven voor iedereen.

2:20 Maar dan is er de hindernis waarover ik sprak: kunnen we ons de hulp veroorloven die we voor ogen hebben? Het antwoord is nee, zo wijst de geschiedenis uit. In 1970 stelden de regeringen zich ten doel om de ontwikkelingshulp te verhogen naar 0,7 procent van het nationaal inkomen. Zoals je kunt zien, gaapt er een groot gat tussen deze doelstelling en de hulp die daadwerkelijk wordt gegeven. Maar toen kwamen de 'Millenium Development Goals'. Dat zijn acht ambitieuze doelstellingen, die tegen 2015 moeten zijn gerealiseerd. Als ik je vertel dat alleen al één van de doelstellingen het uitroeien van extreme honger en armoede inhoudt, krijg je een idee van hoe ambitieus de doelstellingen zijn. Maar er zijn ook successen behaald. Het aantal mensen dat leeft op minder dan één euro per dag is gehalveerd. Maar er moet nog heel wat werk worden verzet. Eén op de acht mensen lijdt nog altijd honger. Als we dat toepassen op deze zaal, dan zouden de eerste twee rijen geen eten krijgen. Daar kunnen we geen genoegen mee nemen. Vandaar dat de achtste doelstelling, het financieren van de hulp, die, zoals ik in het begin zei, aan het teruglopen is, zoveel zorgen baart.

3:55 Wat kunnen we eraan doen? Ik ben werkzaam in de financiële sector, niet in ontwikkelingssamenwerking. Ik bestudeer het gedrag van investeerders, ik kijk hoe ze reageren op het beleid en de economie. Daardoor heb ik een andere kijk op het verlenen van ontwikkelingshulp. Er was een onschuldige vraag voor nodig, die m'n dochtertje van vier stelde, om dat te beseffen.

4:25 Pia en ik waren eens op weg naar een café in de buurt toen we langs een man liepen, die voor een goed doel collecteerde. Ik had geen kleingeld bij me. Pia was teleurgesteld. In het café haalde ze haar kleurboek te voorschijn en begon ze te tekenen. Na een tijdje vroeg ik waar ze mee bezig was. Ze liet me een tekening zien van een biljet van vijf pond om aan die man buiten te geven. Heel lief van haar. Haar papa zou niet zoveel hebben gegeven. Natuurlijk legde ik haar uit dat dat niet kon, dat het tegen de wet was. Waarop ik het klassieke antwoord kreeg van een meisje van vier jaar: Waarom niet? Ik was blij, want ik dacht echt dat ik deze keer het antwoord wist. Ik begon enthousiast uit te leggen dat een onbeperkte voorraad geld tegenover een beperkt aantal goederen de prijzen door het dak zal sturen.

5:30 Er is me daarvan iets bijgebleven, niet door de opluchting op Pia's gezicht toen ik eindelijk klaar was, maar doordat het gerelateerd is aan de onschenbaardheid van de geldvoorraad, een onschendbaarheid die in twijfel is getrokken door de reactie van de centrale banken op de financiële crisis. Om de investeerders gerust te stellen begonnen de centrale banken activa te kopen in de hoop dat de investeerders hetzelfde zouden doen. Ze financierden hun aankopen met geld dat ze zelf hadden geproduceerd. Het geld bestond niet uit gedrukte bankbiljetten. Het is nog altijd ergens weggestopt in het bankstelsel. Maar nog nooit in de geschiedenis was er zoveel geld gecreëerd. De centrale banken van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Japan verhoogden samen de geldvoorraad in hun economieën met 3,7 biljoen dollar. Dat is drie keer, meer dan drie keer de totale hoeveelheid dollarbiljetten die in omloop zijn. Drie keer.

6:55 Voor de financiële crisis was dit absoluut ondenkbaar geweest. Toch werd het buitengewoon snel geaccepteerd. De prijs van goud, dat gezien wordt als beschermmiddel tegen inflatie, schoot wel de lucht in. Maar de investeerders kochten andere activa, die weinig bescherming gaven tegen inflatie. Ze kochten obligaties met absoluut rendement, effecten. Ze kochten ook aandelen. Ondanks alle paniekverhalen gaf het koopgedrag van de investeerders een beeld waaruit snelle acceptatie en vertrouwen sprak.

7:41 Dat vertrouwen was gebaseerd op twee pijlers. De eerste was dat, na jarenlang de inflatie onder controle te hebben gehouden, de centrale banken het vertrouwen genoten dat ze het drukken van bankbiljetten zouden stoppen als inflatie te hoog zou worden. De tweede pijler was dat de inflatie nooit een bedreiging werd. Je ziet dat de inflatie in de VS gedurende vrijwel de hele periode onder het gemiddelde bleef. Andere landen gaven hetzelfde beeld.

8:19 Wat heeft dit met ontwikkelingshulp te maken? Dan is nu de beurt aan Dorothy en de 'Mango Tree', de liefdadigheidsinstelling waarvan ze hulp krijgt. Tijdens een geldinzamelingsactie eerder dit jaar gaf ik de 'Mango Tree' een eenmalige donatie. Opeens dacht ik eraan dat het bedrijf waarvoor ik werk het bedrag verdubbelt dat de werknemers aan goede doelen geven. Stel je eens voor. In plaats dat ik alleen Dorothy hielp en vier van haar klasgenoten met een paar jaar middelbaar onderwijs kon ik m'n bijdrage verdubbelen. Schitterend.

9:03 Het gesprek met m'n dochter, plus het uitblijven van inflatie hoewel er geld werd gedrukt, plus de wetenschap dat de betalingen voor ontwikkelingshulp op het verkeerde moment aan het teruglopen waren, zetten me aan het denken. Zouden we net zo'n regeling kunnen verzinnen, alleen op een veel grotere schaal? Laten we het 'Print Aid' noemen. (geld creëren voor ontwikkelingshulp). Het zou als volgt kunnen werken. Vooropgesteld dat er een kleine kans op inflatie zou zijn, zou de centrale bank de volmacht krijgen om hetzelfde bedrag bij te leggen dat regeringen aan hulp uitgeven, tot aan een vastgesteld maximum. Regeringen proberen al jaren om de hulp vast te leggen op 0,7 procent. Laten we het maximum vastleggen op de helft daarvan, op 0,35 procent van het nationaal inkomen. Het kan als volgt: als de regering in een bepaald jaar 0,2 procent zou uitgeven aan ontwikkelingshulp, dan zou de centrale bank er nog eens 0,2 procent aan toevoegen. Tot zover geen probleem.

10:18 Maar hoe riskant is het? Het plan gaat over het creëren van geld om er goederen mee te kopen. Geen activa. Dan denk je meteen aan inflatie, toch? Maar er zijn twee verzachtende factoren. Ten eerste zou het een vereiste zijn dat het geld in het buitenland moet worden uitgegeven. Het ligt niet voor de hand hoe dat tot inflatie kan leiden in het land waar het geld daadwerkelijk wordt gedrukt, tenzij het zou leiden tot devaluatie van de munteenheid in dat land. Dat is onwaarschijnlijk om een tweede reden: De schaal waarop het geld zou worden gedrukt als onderdeel van het plan. Laten we een voorbeeld bedenken. Stel dat 'Print Aid' zou worden ingevoerd in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Japan. Om hetzelfde geldbedrag bij te passen dat de regeringen in vier jaar aan hulp hebben uitbetaald, zou 'Print Aid' 200 miljard dollar aan extra hulp moeten creëren. Hoe zou dat er uitzien in het kader van de extra geldmiddelen, die in die landen al waren geproduceerd om het financiële systeem te redden? Ben je er klaar voor? Misschien kun je het achterin niet goed zien want het verschil is behoorlijk klein. Het komt erop neer dat we een gok van 3,7 biljoen dollar hebben gewaagd om het financiële systeem te redden. En weet je wat? Het heeft gewerkt. Er was geen sprake van inflatie. Menen we nu echt dat het niet het risico waard is om 200 miljard aan extra ontwikkelingsgeld te creëren? Zouden de risico's zoveel verschillen? Voor mij is het niet zo duidelijk. Wat wél duidelijk is, is de impact op ontwikkelingshulp. Hoewel we hier praten over gecreëerd geld van slechts drie centrale banken, zou de wereldwijde hulp die wordt verstrekt gedurende deze periode met 40 procent stijgen. Het deel van het nationaal inkomen dat naar hulp gaat is in 40 jaar niet meer zo hoog geweest. 0,7 procent van het nationaal inkomen halen we niet. Regeringen worden nog steeds geprikkeld om hulp te geven. Maar daar draait het nu juist om bij een plan zoals 'Print Aid'.

12:45 Wat we dus hebben geleerd is dat de risico's van m'n plan om geld te creëren vrij bescheiden zijn, terwijl de voordelen gigantisch kunnen zijn. Stel je voor wat je zou kunnen doen met 40 procent extra ontwikkelingshulp. We zouden de eerste rij te eten kunnen geven.

13:10 Het enige waar ik bang voor ben, los van het feit dat m'n tijd om is, is dat het tijdsbestek voor verwezenlijking van het plan kort is. Het creëren van geld door centrale banken is tegenwoordig een geaccepteerd beleidsinstrument. Misschien blijft dat niet altijd zo. Vandaag zijn er mondiaal overeengekomen doelstellingen voor het geven van ontwikkelingshulp. Misschien blijft dat niet altijd zo. Vandaag is misschien de enige dag dat deze twee zaken kunnen samenvallen, zodat we ons de hulp kunnen veroorloven waarnaar we altijd hebben gestreefd. Dus...

13:57 Kunnen we geld gaan drukken voor ontwikkelingshulp? Ik geloof echt dat de vraag zou moeten luiden: "Waarom niet?"

14:08 Hartelijk dank.

14:11 (Applaus)