Wadah Khanfar: Thời điểm lịch sử của thế giới Ả Rập

Đúng 10 năm trước đây, tôi đã ở Afghanistan. Tôi phụ trách đưa tin về cuộc chiến tại Afghanistan, và tôi đã chứng kiến, trong vai trò một phóng viên của Al Jazeera, sự đau khổ và sự tàn phá của một cuộc chiến như vậy. Hai năm sau đó tôi phụ trách đưa tin về một cuộc chiến khác - cuộc chiến ở Iraq. Tôi ở ngay trung tâm của cuộc chiến bởi vì tôi đưa tin về cuộc chiến đó từ khu vực phía bắc Iraq. Và rồi cuộc chiến kết thúc với sự thay đổi thể chế, giống như cuộc chiến ở Afghanistan. Và cái thể chế ấy cái mà chúng ta đã xóa bỏ là chế độ độc tài, một chế độ độc đoán, mà trong nhiều thập niên tạo ra một cảm giác tê liệt trong quốc gia ấy, trong mỗi người dân của đất nước ấy Tuy nhiên, sự thay đổi ấy đến từ những can thiệp bên ngoài nó đưa người dân đến những tình trạng thậm chí còn tồi tệ hơn và hằn sâu thêm cảm giác tê liệt và tự ti trong thế giới Ả Rập.

Trong nhiều thập niên, chúng ta đã sống dưới những chế độ chuyên chế -- trong thế giới Ả Rập, và Trung Đông Những chế độ đã tạo ra điều gì đó trong chúng ta trong suốt thời kỳ ấy. Năm nay tôi đã 43 tuổi. Trong suốt 40 năm qua, tôi đã chứng kiến số phận tương tự của những vị vua và tổng thống đã cai trị chúng ta -- sự lỗi thời, già cỗi, chuyên chế, và suy đồi -- những chế độ mà chúng ta đã trải qua. Và trong một khoảnh khắc tôi tự hỏi, có phải chúng ta sống để chứng kiến một sự thay đổi thực sự đang diễn ra, sự thay đổi ko đến từ những can thiệp bên ngoài, từ sự chiếm đóng, từ sự xâm lược của các quốc gia khác và hằn sâu thêm cảm giác tự ti của chúng ta? Đối với những người Iraq: phải, họ đã thoát khỏi sự cai trị của Saddam Hussein, nhưng rồi họ phải chứng kiến đất đai của họ bị chiếm đóng bởi những thế lực ngoại bang họ đã cảm thấy buồn, cảm thấy lòng tự trọng của họ bị tổn thương. Và đó là lý do họ đã nổi dậy. Đó là lý do họ không thể chấp nhận. Và trong những chế độ cai trị hiện hành, những người lãnh đạo nói với công dân của họ, "Các bạn có muốn thấy một tình trạng tương tự như ở Iraq? Các bạn có muốn thấy những cuộc chiến tranh dân sự, những cuộc thanh trừng đảng phái? Các bạn có muốn thấy sự tàn phá? Các bạn có muốn thấy các đội quân ngoại quốc tràn lên mảnh đất của các bạn?" Và những người dân tự nghĩ, "Có lẽ chúng ta nên chấp nhận cái chế độ chuyên chế này, nó là hệ thống của chúng ta, hơn là một viễn cảnh khác." Đó là một trong những điều tồi tệ nhất mà chúng tôi từng thấy.

Trong 10 năm qua, thật không may chúng tôi đã đưa ra những hình ảnh về sự tàn phá, về sự giết chóc, do những xung đột đảng phái, những hình ảnh về bạo lực, phát sinh từ một mảnh đất tươi đẹp, một khu vực đã từng là nguồn gốc của những nền văn minh, của nghệ thuật và văn hóa trong hàng ngàn năm. Hôm nay tôi ở đây để nói với các bạn rằng tương lai mà chúng ta hằng mơ ước cuối cùng đã đến. Một thế hệ mới, được giáo dục, được kết nối, được thôi thúc bởi những giá trị phổ quát và một tư duy toàn cầu, đã tạo ra một thực tại mới cho chúng ta, Chúng ta đã tìm ra một phương cách mới để biểu lộ những gì chúng ta cảm thấy và để nói lên những gì chúng ta mơ ước. Những người trẻ tuổi này, những người đã khôi phục lại niềm tin trong các dân tộc của chúng ta, những người đã đem đến cho chúng ta ý nghĩa của sự tự do và khiến chúng ta tự tin xuống phố. Không có điều gì xảy ra. Không bạo lực. Không gì cả. Đơn giản hãy đi ra khỏi nhà, và nói lên tiếng nói của bạn, hãy nói, "Chúng tôi muốn chấm dứt chế độ này".

Đó là những gì đã diễn ra ở Tuynisi. Trong một vài ngày, chính quyền Tuynisi đã đầu từ hàng tỷ đô la vào các cơ quan an ninh hàng tỷ đô la để duy trì, hay cố gắng duy trì, những nhà tù của họ, nhưng chính quyền ấy đã sụp đổ, và biến mất, do tiếng nói của công chúng. Những người dân đã được thôi thúc xuống phố và nói lên tiếng nói của mình, họ muốn xóa bỏ chế độ. Các cơ quan tình báo muốn ngăn chặn những người dân này. Họ tìm ra cái gọi là Facebook, cái gọi là Twitter. Họ bị bất ngờ bởi những gì đang diễn ra. Và họ nói, "Những đứa trẻ này đã lạc lối." Họ yêu cầu những người cha, người mẹ hãy xuống phố và đưa những đứa trẻ đó về nhà. Đó là những gì họ đã nói. Đó là sự tuyên truyền của họ. "Đưa những đứa trẻ này về nhà, bởi vì chúng đang lạc lối rồi." Nhưng, thưa vâng, những người trẻ tuổi này họ được thôi thúc bởi những giá trị phổ quát, họ có đủ lý tưởng để hình dung về một tương lai tươi sáng và họ cũng đủ những suy nghĩ thực tế để cân bằng những mong muốn ấy với quá trình để biến những điều ấy thành hiện thực -- không sử dụng bạo lực, không tạo sự hỗn loạn, Những người trẻ tuổi này, họ đã không về nhà. Những người cha, người mẹ đã xuống phố nhưng là để ủng hộ những đứa con của mình. Đó là cách mà cuộc cách mạng đã được tiến hành tại Tuynisi.

Chúng tôi, đài truyền hình Al Jazeera, đã bị cấm ở Tuynisi trong nhiều năm, và chính quyền không cho phép bất cứ phóng viên nào của Al Jazeera trên đất nước của họ. Nhưng chúng tôi tìm thấy những người dân ở trên phố, họ đều là phóng viên của chúng tôi, họ cung cấp cho bộ phận tin tức của chúng tôi những hình ảnh, những đoạn băng hình và những tin tức. Và đột ngột, phòng xử lý tin tức của chúng tôi ở Doha trở thành một trung tâm tiếp nhận tất cả những thông tin cung cấp bởi những người dân bình thường -- những người được kết nối và những người có tham vọng những người đã tự giải phóng chính mình khỏi sự tự ti. Và chúng tôi đã đưa ra quyết định: Chúng tôi sẽ quảng bá những thông tin này. Chúng tôi sẽ trở thành tiếng nói cho những người dân không có tiếng nói. Chúng tôi sẽ truyền đi một thông điệp. Vâng, một số những người trẻ tuổi này đã kết nối với mạng Internet, nhưng sự kết nối trong thế giới Ả Rập là rất yếu bởi rất nhiều nỗi đau mà chúng ta đang phải chịu đựng. Nhưng Al Jazeera tiếp nhận tiếng nói từ những người dân này và đưa tiếng nói ấy đến với mọi người. Chúng tôi đưa tiếng nói ấy vào mọi căn phòng của thế giởi Ả Rập -- và trên phạm vi quốc tế qua kênh tiếng Anh của chúng tôi.

Và mọi người bắt đầu cảm thấy có một điều gì mới mẻ đang đến. Và rồi tổng thống Tuynisi, Zine al-Abidine Ben Ali, đã từ chức. Sau đó đến Ai Cập, và tổng thống Hosni Mubarak từ chức. Và giờ đến lượt Libya như các bạn thấy. Và sau đó là Yemen. Và rất nhiều quốc gia khác đang cố gắng nhận ra và khám phá lại cảm giác ấy cảm giác "Làm thế nào để xây dựng một tương lai tươi sáng, hòa bình và khoan dung?" Tôi muốn nói với các bạn đôi điều, rằng Internet và sự kết nối đã tạo ra một tư tưởng mới. Nhưng tư tưởng này vẫn sẽ trung thành với đất nước và vùng lãnh thổ mà nó bắt nguồn. Và trong khi đó là sự khác biệt cơ bản so với tất cả những nỗ lực trước đây nhằm tạo sự thay đổi, trước khi chúng ta nghĩ đến, và chính quyền nói với chúng ta -- và thậm chí đôi khi điều đó là đúng -- rằng chúng ta buộc phải chấp nhận sự thay đổi, và mọi người bác bỏ điều đó, vì họ nghĩ nó xa lạ với văn hóa của họ, nhưng tôi đã luôn tin rằng thay đổi sẽ đến từ bên trong, rằng thay đổi phải là một sự hòa giải với văn hóa, và sự đa dạng văn hóa, với niềm tin vào truyền thống và lịch sử của chúng ta, nhưng đồng thời, tiếp nhận các giá trị phổ quát, kết nối với thế giới, dung hòa với thế giới bên ngoài. Và thời điểm đó đang đến với thế giới Ả Rập. Đó là thời điểm đúng đắn, và đó là thời điểm thực tế hiện nay mà chúng ta thấy sự hội tụ của tất cả những ý nghĩa đó và tạo ra sự khởi đầu của kỷ nguyên tươi đẹp này bắt nguồn từ khu vực của chúng ta.

Các tầng lớp chóp bu đã xử lý vấn đề này như thế nào -- cái tầng lớp được gọi là chóp bu chính trị? Trước Facebook, họ đem những con lạc đà vào quảng trường Tahrir Square Trước Al Jazeera, họ bắt đầu tạo nên tinh thần dân tộc. Và sau đó khi họ thất bại, họ bắt đầu nói đến âm mưu của chính quyền Tel Aviv và Washington nhằm chia rẽ thế giới Ả Rập. Họ bắt đầu nói với phương Tây, "Hãy chú ý đến Al-Qaeda. Al-Qaeda đang tiếp quản lãnh thổ của chúng tôi. Họ là những người Hồi giáo đang cố gắng tạo ra những Imara mới. Hãy chú ý đến những người này họ đang đến với thế giới của các người để phá hủy nền văn minh tuyệt vời của các người. May mắn thay, người dân hiện nay ko dễ bị lừa dối. Bởi vì những lãnh đạo tha hóa trong khu vực này đã mất đi ngay cả khả năng lừa dối của họ. Họ đã và đang không thể hình dung làm thế nào để đương đầu với thực tại này. Họ đã mất đi -- họ đã bị tách khỏi quần chúng nhân dân. và chúng ta đang chứng kiến họ sụp đổ nối tiếp nhau.

Al Jazeera không phải là một công cụ của cách mạng. Chúng tôi không tạo ra những cuộc cách mạng. Tuy nhiên, khi những sự kiện quan trọng diễn ra, chúng tôi sẽ chịu trách nhiệm đưa những tin tức ấy đến với mọi người. Chúng tôi đã bị cấm ở Ai Cập, và những phóng viên của chúng tôi, một số đã bị bắt giữ. Nhưng hầu hết những người dân hợp tác với chúng tôi và những nhà báo của chúng tôi, họ đã bí mật đến Ai Cập -- hoàn toàn tự nguyện -- để thông tin về những gì đã xảy ra tại quảng trưởng Tahrir. Trong 18 ngày, những máy quay của chúng tôi đã trực tiếp truyền đi tiếng nói của những người dân ở quảng trường Tahrir. Tôi nhớ có một đêm ai đó đã gọi vào máy di động của tôi -- một người bình thường mà tôi không biết -- từ quảng trường Tahrir Anh ấy nói với tôi, "Tôi xin ông đừng tắt những chiếc máy quay. Nếu đêm nay ông tắt những chiếc máy quay ấy, sẽ diễn ra một cuộc diệt chủng. Ông đang bảo vệ chúng tôi bằng cách truyền đi những gì diễn ra tại quảng trường Tahrir." Tôi cảm thấy có trách nhiệm phải gọi cho những phóng viên của chúng tôi ở đó và phải gọi cho bộ phận tin tức của chúng tôi để nói với họ, "Hãy làm hết khả năng để giữ những chiếc máy quay ấy hoạt động vào đêm nay, bởi vì những người ở đó thực sự cảm thấy tự tin khi ai đó đang đưa tin về những việc làm của họ -- và họ cũng cảm thấy họ đang được bảo vệ."

Do đó chúng tôi đã có một cơ hội để tạo ra một tương lai mới trong thế giới đó. Chúng tôi có một cơ hội để bắt đầu và để nghĩ về tương lai như một điều gì đó cởi mở với thế giới. Chúng ta sẽ không lặp lại sai lầm ở Iran, của cuộc cách mạng Misdaq. Hãy để mọi người -- đặc biệt là phương Tây -- không nghĩ về thế giới của chúng ta chỉ dựa trên những lợi nhuận từ dầu mỏ, hay những mối quan tâm về một ảo tưởng về an ninh và sự ổn định. An ninh và sự ổn định của những chế độ chuyên chế không thể tạo ra bất cứ điều gì ngoài khủng bố, bạo lực và sự tàn phá. Chúng ta hãy chấp nhận lựa chọn của người dân. Chúng ta không đưa ra và lựa chọn người mà chúng ta muốn để quyết định tương lai của họ. Tương lai cần phải nằm trong tay của chính những người dân, ngay cả những khi tiếng nói của họ có thể đe dọa chúng ta lúc này. Bởi những giá trị của dân chủ và quyền tự quyết cái mà đang tràn qua Trung Đông tại thời điểm này là cơ hội tốt nhất cho thế giới, cho phương Tây và phương Đông, để nhìn thấy sự ổn định và sự an toàn để nhìn thấy tình bằng hữu và sự khoan dung từ thế giới Ả Rập, hơn là những hình ảnh bạo lực và khủng bố. Chúng ta hãy ủng hộ những người dân này. Chúng ta hãy đứng lên vì họ. Và chúng ta hãy từ bỏ sự ích kỷ nhỏ nhen để đón nhận thay đổi, và để cùng tôn vinh với những người dân này một tương lai tuyệt vời với hy vọng và sự khoan dung. Tương lai ấy đã tới, và tương lai ấy chính là bây giờ. Cảm ơn các bạn rất nhiều.

(Vỗ tay)

Cảm ơn các bạn rất nhiều.

(Vỗ tay)

Chris Anderson: Tôi chỉ có một vài câu hỏi dành cho ông. Cảm ơn ông đã tới đây hôm nay. Xin ông cho biết ý nghĩa lịch sử của những gì đã diễn ra? Đó có phải là một sự kiện của năm, sự kiện của thập kỷ, hay là một điều gì hơn thế nữa?

Wadah Khanfar: Trên thực tế, đó có thể là sự kiện lớn nhất mà chúng tôi từng đưa tin. Chúng tôi đã đưa tin về nhiều cuộc chiến. Chúng tôi đã đưa tin về rất nhiều thảm họa, rất nhiều vấn đề khó khăn, rất nhiều vùng xung đột, rất nhiều điểm nóng trong khu vực, bởi vì chúng tôi phụ trách chủ yếu về những vấn đề ấy Nhưng câu chuyện lần này -- một câu chuyện lớn, và tuyệt đẹp Nó không chỉ là những gì bạn đưa tin chỉ vì bạn phải đưa tin về một sự việc lớn xảy ra. Bạn đang chứng kiến lịch sử thay đổi. Bạn đang chứng kiến sự ra đời của một kỷ nguyên mới. Và đó là tất cả câu chuyện.

CA: Rất nhiều người ở phương Tây vẫn còn hoài nghi, hoặc nghĩ rằng đó có thể chỉ là một giai đoạn trung gian trước khi xảy ra sự hỗn loạn. Ông có thực sự tin rằng có thể có một cuộc bầu cử dân chủ tại Ai Cập lúc này, rằng một chính quyền có thể được lập ra kết hợp với những giá trị mà ông vừa đề cập?

WK: Trên thực tế những người dân, sau sự sụp đổ của chính quyền Hosni Mubarak, những người trẻ tuổi đã tự tổ chức thành các nhóm và hội đồng, họ canh gác cho sự chuyển đổi ấy và giữ nó ko bị chệch hướng nhằm đảm bảo những giá trị dân chủ, nhưng đồng thời cũng tiến hành một cách hợp lý và dựa trên lý trí, không làm đảo lộn trật tự. Theo tôi, những thanh niên này thông minh hơn nhiều so với, ko chỉ những chính trị gia cao cấp, ngay cả tầng lớp trí thức cao cấp, ngay cả những lãnh đạo đối lập thuộc các đảng chính trị. Chính thời khắc này đây, những thanh niên trong thế giới Ả Rập đã thông minh hơn rất nhiều và có đủ khả năng tạo sự thay đổi hơn những người đi trước -- bao gồm các chế độ chính trị, văn hóa và tư tưởng xưa cũ.

(Vỗ tay)

CA: Chúng ta sẽ không dính líu đến chính trị hay can thiệp theo cách đó. Xin ông cho biết điều gì mà mọi người ở TED hôm nay, ở phương Tây này, nên làm nếu họ muốn kết nối hay tạo một sự khác biệt và họ tin vào những gì đang diễn ra tại đây?

WK: Tôi nghĩ chúng ta đã khám phá một vấn đề rất quan trọng trong thế giới Ả Rập -- mà mọi người quan tâm, mọi người quan tâm đến sự chuyển đổi to lớn này. Ông Mohamed Nanabhay, người mà đang ngồi với chúng ta hôm nay, người đứng đầu trang mạng Aljazeera.net, ông ấy nói với tôi về sự tăng thêm 2,500 phần trăm lượng truy cập vào website của chúng tôi, từ rất nhiều nơi trên thế giới, 50 phần trăm trong số đó đến từ châu Mỹ. Bởi vì chúng tôi khám phá ra rằng mọi người quan tâm, và họ muốn biết -- họ đang tiếp nhận luồng thông tin từ Internet của chúng tôi. Thật không may ở Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, chúng tôi không đưa tin về bất cứ thành phố nào ngoài Washington tại thời điểm này cho kênh tiếng Anh của Al Jazeera. Nhưng tôi có thể nói với các bạn, đây là thời điểm cần được ghi nhận thông qua việc kết nối chúng ta với những người dân trên phố để bày tỏ sự ủng hộ đối với họ và biểu lộ cảm nghĩ này, một cảm nghĩ chung, về việc ủng hộ những người nghèo khổ, ốm yếu và những người bị áp bức để tạo một tương lai tốt đẹp hơn cho tất cả chúng ta.

CA: Thưa ông Wadah, một nhóm các thành viên của cộng đồng TED, TEDX Cairo, đang nhóm họp khi chúng ta nói chuyện. Họ có một số diễn giả ở đó. Tôi tin rằng họ đã lắng nghe buổi nói chuyện của ông. Cảm ơn ông vì đã truyền cảm hứng cho họ, và cho tất cả chúng tôi. Cảm ơn ông rất nhiều.

(Vỗ tay)