Vik Muniz sáng tạo với dây kẽm, đường

Tôi được mời đến đây và thuyết trình về sáng tác nghệ thuật. Tôi chỉ có 15 phút, mà tôi thấy thời gian đã được tính rồi. Trong 15 phút, tôi chỉ có thể giới thiệu rất sơ lược một khía cạnh của việc sáng tác, tôi gọi đó là sự sáng tạo. Sáng tạo là cách chúng ta sáng tác. Nếu khả năng sáng tác có vẻ khó, thậm chí là không thể truyền dạy được, óc sáng tạo luôn mang đến những điều ý nghĩa. Ví dụ, hãy nhìn bức tranh này. Bạn thấy đó, sáng tác là đặt con chó vào bức tranh, và sáng tạo là khi bạn nhìn thấy một con gà ở thân sau của con vật.

Khi bạn nghĩ về nó, sáng tạo cũng liên quan khá nhiều đến thuyết nhân quả. Bạn biết đấy, khi tôi còn là một cậu nhóc, tôi là một nhà chế tạo. Tôi tạo ra nhiều thứ. Khi tôi trưởng thành, bắt đầu nhận ra mình là ai, và cố gắng giữ vững cá tính đó -- tôi trở nên sáng tạo. Mãi đến khi tôi viết một quyển sách và mở một buổi triển lãm, là khi tôi mới lần mò chính xác -- dường như mọi thứ điên rồ nhất mà tôi từng làm, những buổi nhậu nhẹt, tiệc tùng -- chúng đều đưa tôi đến việc là tôi đang nói chuyện các bạn ngay lúc này đây. Đây là sự thật, bạn biết đấy, lý do tôi chuyện trò với các bạn bây giờ là vì tôi sinh ra ở Brazil. Nếu tôi sinh ra ở Monterey, thì có lẽ sẽ ở Brazil.

Bạn biết đấy, tôi sinh ra ở Brazil và lớn lên trong những năm 70, dưới sự vần vũ của khủng hoảng chính trị, Điều đó buộc tôi phải học giao tiếp thật chính xác -- giữa một chợ như kiểu chợ đen. Bạn không thể cứ nói thẳng điều bạn muốn, bạn phải tìm ra nhiều cách để diễn đạt. Bạn không thể tin tưởng vào những gì bạn nghe. Điều đã góp phần đưa tôi đến ngày hôm nay, là bởi vì tôi thật sự thích các phương tiện truyền thông. Tôi là một tín đồ truyền thông, và sau đó đã tham gia ngành quảng cáo. Công việc đầu tiên của tôi ở Brazil là thiết kế sao cho bảng thông báo dễ đọc hơn, dựa trên tốc độ tiếp cận, góc độ nhìn và cách sắp xếp các cột thông tin. Đó là -- thật sự là một nghiên cứu rất hay, và tôi đã tìm được việc ở một công ty quảng cáo. Họ cho rằng tôi nhất định -- phải tặng mình một chiếc cúp thủy tinh plexi xấu xí cho nghiên cứu đó.

Và một lý do nữa -- tại sao tôi ở đây -- là vào ngày tôi đi nhận chiếc cúp đó, lần đầu tiên trong đời tôi đi thuê một bộ lễ phục, đi nhận bộ đồ -- chẳng có người bạn nào cả. Trên đường đi, tôi phải nhảy vào can một vụ ẩu đả. Một người cho đối phương ăn một quả nắm đấm bằng đồng. Họ cũng mặc lễ phục, và đánh nhau. Cảnh tượng rất khó coi. Và còn -- những người làm quảng cáo lúc nào cũng làm như thế -- (cười) -- và tôi -- việc đã diễn ra là khi tôi đang trên đường quay lại lấy xe, tên bị đánh rút ra một khẩu súng -- tôi chẳng biết từ đâu hắn có khẩu súng -- và bắn vào người đầu tiên hắn nghĩ là kẻ gây sự. Người đầu tiên đó đang mặc một bộ lễ phục, thắt cà vạt đen. Đó là tôi. May mắn là, vết thương không chí mạng, các bạn có thể thấy. Và, may mắn hơn nữa, hắn nói xin lỗi với tôi và tôi đã mua chuộc hắn, bắt hắn bồi thường tiền nếu không muốn tôi truy ra tòa. Và đó là lý do -- với số tiền đó tôi mua vé máy bay đến Mỹ vào năm 1983, và đó là lý do cơ bản cho sự có mặt của tôi ngày hôm nay. Đó là vì tôi đã bị bắn. (Cười) (Vỗ tay)

Vâng, khi tôi bắt đầu tự sáng tác, tôi đã quyết định mình không nên tạo hình. Bạn biết đấy, tôi trở thành -- Tôi tiếp cận với phong trào đả phá Bởi vì khi tôi quyết định tham gia quảng cáo, tôi muốn -- Tôi muốn vẽ tranh khỏa thân trên nền băng, cho quảng cáo rượu whiskey, đó là điều thật sự lôi cuốn tôi. Nhưng -- họ không cho phép tôi, vì vậy tôi chỉ -- họ chỉ cho phép tôi thực hiện những ý tưởng khác. Nhưng tôi không thích bán rượu whiskey, tôi thích bán nước đá. Những tác phẩm đầu tiên đều là vật thể. Chúng như sự pha trộn giữa những thứ tôi tìm được, thiết kế và quảng cáo. Và tôi gọi chúng là những di vật. Chúng được trưng bày lần đầu tiên ở Stux Gallery năm 1983.

Đây là bộ xương chú hề. Đó là di thể của một tộc người - một chủng tộc hề rất tiến hóa. Họ sống ở Brazil từ rất lâu rồi. Đây là cần điều khiển Ashanti. Không may là, nó đã lỗi thời vì nó được thiết kế cho game Atari. Playstation II đang trong quá trình nghiên cứu, có lẽ tôi sẽ mang theo lần sau đến TED. Khán đài đu đưa. Đây là máy pha cà phê thời tiền Columbia. Thật ra ý tưởng này ra đời từ một cuộc tranh luận ở quán Starbuck's, tôi cứ khăng khăng bảo rằng cà phê mình đang uống không phải cà phê Colombia, mà là cà phê tiền Columbia. Chiếc bàn bonsai. Cả bộ Bách khoa Toàn thư Britannica gói gọn trong một quyển, dành cho du khách. Và một nửa mộ phần, dành cho những người chưa chết.

Tôi muốn đưa nó vào vương quốc của những hình ảnh, và tôi quyết định sáng tạo với những thứ có cùng nghịch lý về nhận dạng. Tôi quyết định sáng tạo với mây bởi vì mây hiển thị bất cứ hình gì bạn muốn thấy. Tôi muốn chuyển hướng sang dùng công nghệ thấp, nên từ một đám mây bạn có thể hình dung ra một nhúm bông, một đám mây hay đôi bàn tay của Durer đang cầu nguyện -- mặc dù vật này trông giống bàn tay của chuột Mickey hơn. Đây là đám mây mèo con. Chúng được đặt tên là Equivalents, theo tác phẩm của Alfred Stieglitz. "Chú ốc sên". Tôi đang sáng tác với tượng điêu khắc, và các tác phẩm của tôi càng lúc càng phẳng. "Bình trà."

Tôi có được một cơ hội đến Florence -- tôi nghĩ là vào năm 1994, và tôi được ngắm "Cánh cổng Thiên đường" của Ghiberti. Ông đã tạo ra một thứ rất tinh tế. Ông kết hợp hai kỹ thuật khác nhau, hai thời đại cách xa nhau. Đầu tiên, ông dùng thuật chạm khắc, một kỹ thuật truyền thống, và kết hợp với không gian ba chiều, một kỹ thuật hoàn toàn tân tiến thời bấy giờ. Đó là sự đột phá hoàn toàn. Mắt bạn không biết nên đọc từ đâu. Và bạn bị kẹt giữa thế giới hình ảnh này. Vì vậy tôi tái tạo những hình mẫu đơn giản như thế này, ban đầu chúng được vẽ bằng nét đơn. Bạn thấy đấy, chúng rất -- và tôi dùng đến dây kẽm. Ý tưởng là để -- vì mọi người đều không chú ý tới màu trắng -- giống như nét bút chì, thấy không? Họ sẽ nhìn vào đấy -- à, bức tranh này vẽ bằng bút chì. Nếu nhìn kỹ thêm lần nữa, bạn sẽ thấy đây là một vật thể tồn tại trong thời gian. Nó có tính chất vật lý, bạn như bắt đầu đi càng sâu vào một câu chuyện kể sẽ dẫn hướng đến hình ảnh. Đây là "Khỉ và máy ảnh Leica" "Thư giãn" "Fiat Lux."

Và theo cách đó lịch sử hội hoạ đã tiến hoá từ vẽ nét đơn đến tô bóng đậm nhạt. Tôi cũng muốn thử sức với các đề tài khác. Tôi bắt đầu dấn thân vào nghệ thuật phong cảnh, phong cảnh gần như là hình ảnh của hư không. Tôi vẽ những bức tranh này, gọi là "Tranh sợi chỉ", Tên mỗi bức tranh thể hiện bao nhiêu thước chỉ tôi đã dùng để thể hiện chúng. Cuối cùng thì những hình này luôn thành một bức ảnh chụp hay trong trường hợp này, một bức tranh khắc axit. Đây là một ngọn hải đăng. Đây là "6,500 Thước," theo Corot. "9,000 Thước," theo Gerhard Richter. Không biết bao nhiêu thước, theo John Constable.

Từ những đường nét, tôi bắt đầu thực hiện ý tưởng với các điểm chấm, khá giống với cách thể hiện hình ảnh trong các tấm ảnh chụp thường thấy. Tôi từng gặp một đám trẻ trên hòn đảo Saint Kitts, biển Caribe, và cũng đã chơi và làm việc với chúng. Tôi có nhận một số ảnh chúng gửi. Khi đến New York, tôi đã quyết định -- vì chúng đều là con cái của các công nhân đồn điền sản xuất đường, tôi đã vẽ chân dung của chúng bằng cách rải đường trên giấy đen. Chúng có tên là -- (Vỗ tay) -- Cám ơn. Đây là "Valentina, đứa Nhanh nhất". Đó chỉ là tên của đứa trẻ, là một chi tiết nhỏ bạn biết về một người sau cuộc gặp mặt ngắn ngủi. "Valicia." "Jacynthe."

Vẫn còn một lớp trình bày nữa còn được giới thiệu. Khi tôi đang vẽ những bức tranh này, tôi khám phá ra còn một chất liệu khác có thể sử dụng. Tôi muốn tạo ra một chủ thể -- -- thứ có thể hoà nhập với chủ đề của tranh, Sôcôla rất phù hợp, bởi vì nó làm giàu trí óc với mọi ý nghĩ từ thô tục đến lãng mạn. Tôi quyết định vẽ những bức tranh này, chúng rất lớn, bạn phải bước ra xa mới có thể thấy được toàn cảnh. Chúng có tên là Những bức vẽ Sôcôla. Có thể Freud giải thích về sôcôla tốt hơn tôi. Ông là người mẫu đầu tiên. Có cả Jackson Pollock.

Những bức vẽ đám đông đặc biệt thú vị, bởi vì, bạn biết đó, bạn xem nó -- bạn phải tìm ra sự khác biệt củanhững hình thể dễ dàng nhận ra, ví dụ như một gương mặt, trở thành một mẫu hoạ tiết. "Tay săn ảnh." Tôi dùng bụi thu nhặt ở Bảo tàng Whitney để tái tạo một số tác phẩm của họ. Tôi chọn trường phái tối giản bởi nó đề cao sự khác biệt. Và thứ dùng để tái tạo chúng lại là vật liệu thông thường nhất, chính là bụi. Cứ như thể bạn sở hữu tế bào da của mỗi một người khách từng đến bảo tàng. Cho scan DNA tác phẩm này, người ta sẽ có ngay một danh sách địa chỉ dài nhằng. Đây là Richard Serra.

Tôi từng mua một chiếc máy tính, và [họ] bảo nó hiển thị hàng triệu màu. Phản ứng đầu tiên của một người nghệ sĩ là, ai đếm hết số màu đó? Anh biết không? Tôi chợt nhận ra tôi chưa bao giờ thử nghiệm với màu sắc, bởi đã có một thời gian tôi gặp khó khăn sử dụng từng màu riêng rẽ. Nhưng nếu chủ yếu áp dụng vào cấu trúc số, bạn sẽ thấy thoải mái hơn. Lần đầu tiên tôi thử nghiệm với màu sắc chính là khi tạo ra những bản mosaic từ vải Pantone. Kết quả là những bức tranh cực lớn, và tôi đã chụp lại bằng chiếc máy chụp hình cũng cực lớn -- tám trên 10 máy. Bạn có thể nhìn thấy bề mặt của từng mảnh vải như trong bức ảnh của Chuck Close. Bạn cũng phải bước ra khá xa để có được cái nhìn toàn thể. Học hỏi Gerhard Richter về cách dùng bảng màu -- và khái niệm xâm nhập vào một lĩnh vực khác, vốn rất quen thuộc ngày nay, đó chính là bản đồ số. Cuối cùng tôi thu hẹp chủ đề vào tranh cỏ khô của Money.

Đây là một màn trò đùa tôi từng hay dựng -- vậy đấy, tái tạo lại -- hệt như tác phẩm "Spiral Jetty" của Robert Smithson và để lại một vài dấu tích, cho thấy tác phẩm được dựng trên mặt bàn, tôi cố chứng minh rằng ông ta không thể dựng được thứ đó trên Hồ Salt Lake. Và rồi khi đang dựng mô hình, tôi đã cố khám phá mối quan hệ giữa mô hình và đời thực. Và tôi thấy rằng tôi thật sự có thể tự mình đến đó và dựng các công trình bằng đất. Tôi chọn những bức phác hoạ đơn giản -- trông cũng khá ngớ ngẩn.

Lúc đó, tôi đang tạo dựng những công trình rất đồ sộ, nằm cách nhau 150m. Lúc đó tôi chỉ dựng nên những công trình rất nhỏ, như thế này -- nhưng dưới chung một ánh đèn, và tôi sẽ trưng bày chúng cùng nhau, để khán giả tự xác định mình đang nhìn vào vật thể nào. Tôi không quá thích thú về những thứ quá to hay quá nhỏ. Cứ thứ vừa vừa ở giữa thì hấp dẫn hơn, bởi bạn có thể tạo ra rất nhiều điều mơ hồ. Giống như khi bạn nhìn vào -- kích thước của một người ở kia. Đây là ống nước. Móc treo.

Một tác khẩm khác của tôi -- mọi người đều thích ngắm nhìn người khác vẽ, nhưng chẳng mấy ai có cơ hội được xem một người vẽ -- rất nhiều người cùng một lúc, chỉ để chiêm ngưỡng một bức vẽ duy nhất. Tôi rất thích tác phẩm này bởi tôi mất hai tháng trời cho những đám mây hoạt hình này ở Manhattan. Tác phẩm khá tuyệt vời bởi tôi có hứng thú -- ngay từ ngày xa xưa -- với sân khấu, và đám mây đã thể hiện điều đó. Trên sân khấu, bạn cùng lúc được thấy các nghệ sĩ và cả nhân vật của họ điều đình lẫn nhau ngay trước mặt khán giả. Trong đoạn phim này, ta có -- một thứ trông giống một đám mây, mà nó lại cũng chính là một đám mây. Cứ như những diễn viên tuyệt vời.

Sở thích diễn xuất của tôi, đặc biệt là diễn xuất tồi, rất thành công. Tôi đã từng trả chừng 60 đô để xem một vị diễn viên tài ba diễn vở King Lear, và cảm thấy như bị cướp mất, bởi ngay khi người diễn viên đó hoá thân vào Vua Lear, ông không còn là ngài diễn viên tài ba mà tôi trả tiền để được xem diễn. Mặt khác, tôi đã trả khoảng 3 đô la -- đến một nhà kho ở Queens để xem vở Othello của một nhóm diễn viên nghiệp dư. Tôi thấy khá thích, bởi một trong các anh chàng diễn viên -- tên anh ấy là Joey Grimaldi -- giả vai vị tướng Marốc -- trong 3 phút đầu anh thật sự là một vị tướng, và sau đó trở lại làm thợ sửa ống nước, nghề của anh ấy, và thế là -- thợ ống nước, đại tướng, thợ ống nước, đại tướng -- với 3 đô la, tôi được thấy hai vở bi kịch chỉ với giá của một vở.

Các bạn thấy đấy, tôi cho rằng không hẳn là sự ấn tượng, mới đưa người ta vào những ảo ảnh hoàn hảo thực sự, -- tôi thường sáng tác với mức thấp nhất của ảo ảnh thị giác. Đó không phải lừa gạt người khác, mà thực sự cho họ phương tiện để đo lường lòng tin của mình: bạn muốn bị gạt đến mức nào. Đó là lý do chúng ta trả tiền đi xem ảo thuật và những thứ đại loại như thế. Vâng, tôi nghĩ rằng đã đến hồi kết. Tôi gần hết thời gian rồi. Cảm ơn rất nhiều.