Tom Wujec nói về 3 cách mà bộ não tạo nên ý nghĩa

Năm ngoái ở TED chúng tôi nhắm tới việc làm rõ sự phức tạp và phong phú lớn lao mà chúng ta được hưởng ở hội nghị trong một dự án gọi là Big Viz. Và Big Viz là một bộ sưu tập 650 phác họa do hai nghệ sĩ thị giác tạo ra David Sibbet ở The Grove, và Kevin Richards ở Autodesk đã vẽ 650 phác thảo với mục đích nắm bắt bản chất của ý tưởng của mỗi diễn giả. Và mọi người đều nhất trí đây là một thành công. Các phác thảo này thổi sự sống vào các ý tưởng chính, những bức chân dung, những khoảng khắc kì diệu mà chúng ta trải nghiệm trong năm ngoái.

Năm nay chúng tôi bắt đầu nghĩ, "Sao mà nó thành công được?" Có cái gì mà các hoạt họa, đồ họa, minh họa, lại tạo được nên ý nghĩa? Và đây là một câu hỏi quan trọng cần đặt ra và trả lời bởi vì chúng ta càng hiểu được cách thức mà não bộ tạo ra ý nghĩa, thì chúng ta càng giao tiếp tốt hơn, và theo ý tôi, chúng ta càng suy nghĩ và hợp tác tốt hơn. Cho nên năm nay chúng tôi sẽ vẽ nên cách mà não nhìn.

Các nhà tâm lý học chuyên về nhận thức nói rằng não thật ra không nhìn thế giới như là thực tế, mà thay vì đó, tạo nên một chuỗi các mô hình tâm thần qua một tập hợp các khoảng khắc "Ơ rê ka" hay là khoảng khắc của sự khám phá, thông qua các quá trình khác nhau.

Dĩ nhiên quá trình xử lý bắt đầu với cặp mắt. Ánh sáng đi vào, đập vào võng mạc, và được luân chuyển, phần lớn ánh sáng được đưa vào phần sau của não bộ, tại phần vỏ não phụ trách cơ quan thị giác chính. Phần này chỉ thấy các khối hình học đơn giản, chỉ phần đơn giản nhất của hình thù. Nhưng nó cũng hoạt động như một trạm tiếp âm phát lại và chuyển hướng thông tin đến các phần khác nhau của não. Có đến 30 phần khác có nhiệm vụ giải thích một cách chọn lọc, tạo ra thêm ý nghĩa thông quá các khoảng khắc "Ơ rê ka". Ta chỉ nó về ba cái trong chúng.

Thế thì cái đầu tiên được gọi là dòng bụng (ventral stream). Nó nằm bên cạnh của não. Và đó là phần não nhận biết một thứ gì đó là gì. Đó là máy dò "cái gì". Hãy nhìn vào một bàn tay. Nhìn vào một cái điều khiển từ xa. Cái ghế. Quyển sách. Cho nên đó là phần của bộ não được kích hoạt khi bạn gán một từ cho vật gì đó.

Phần thứ hai của não được gọi là dòng lưng (dorsal stream). Cái mà nó làm là định vị vật thể trong không gian vật lý. Vì vậy nếu bạn lướt nhìn chung quanh sân khấu ở đây bạn sẽ tạo nên bản đồ trong trí óc của sân khấu này. Và nếu bạn nhắm mắt lại bạn sẽ có thể định hướng nó trong tâm trí. Bạn đang kích hoạt dorsal stream khi bạn làm vậy.

Phần thứ ba mà tôi muốn nói là hệ não rìa (limbic system). Và cái này nằm sâu trong bộ não. Nó rất xưa cũ về mặt tiến hóa. Và đó là phần dành cho cảm giác. Đó là trung tâm cảm giác, nơi mà khi bạn thấy một hình ảnh bạn sẽ thốt lên, "Ồ! Tôi thấy một phản ứng mạnh mẽ và đầy cảm xúc với thứ mà tôi đang nhìn."

Thế thì tổng hợp của các trung tâm xử lý này giúp ta tạo nên ý nghĩa theo những cách rất khác biệt. Vậy ta có thể học được gì? Làm cách nào để ứng dụng hiểu biết này? Một lần nữa, theo sơ đồ là đôi mắt lấy thông tin từ cái ta nhìn. Bộ não song song xử lý sự tưởng tượng của thông tin đặt ra rất nhiều câu hỏi để tạo nên một mô hình tâm thần thống nhất.

Ví dụ như khi bạn nhìn vào hình ảnh này một đồ họa tốt mời gọi mắt dò chung quanh để tạo lên một logic về mặt hình ảnh có chọn lọc. Thế thì hành động tiếp cận, và nhìn vào hình ảnh tạo nên ý nghĩa. Đó là logic có chọn lọc. Bây giờ chúng ta đã nâng cấp và không gian hóa thông tin này. Nhiều người trong các bạn chắc còn nhớ bức tường kỳ diệu mà chúng tôi xây nên kết hợp với Perceptive Pixel nơi mà chúng tôi theo nghĩa đen tạo nên một bức tường không giới hạn. Và vì thế mà chúng tôi có thể so sánh và làm tương phản các ý tưởng lớn. Vì vậy hoạt động tiếp cận và sáng tạo nên các hình ảnh tương tác làm giàu cho ý nghĩa. Nó kích khoạt một phần khác của bộ não. Và rồi hệ não rìa được kích hoạt khi chúng ta thấy chuyển động, thấy màu sắc. và có các bộ phát hiện các hình dạng và mẫu căn bản mà ta đã từng nghe.

Vậy ý nghĩa của vấn đề này là gì? Chúng ta tạo ra ý nghĩa bằng việc nhìn, bởi một hoạt đông Bài học cho chúng ta có ba mặt Đầu tiên, dùng hình ảnh để làm rõ cái chúng ta muốn Thứ hai là làm cho các hình ảnh có tính tương tác để cho chúng ta được thu hút toàn diện hơn. Và thứ ba là tăng cường trí nhớ bằng cách tạo nên sự một sự liên tục trực quan. Những kĩ thuật này có thể được dùng -- và ứng dụng để giải quyết nhiều vấn đề.

Vậy thì phiên bản công nghệ thấp thì giống thế này. Và ngoài ra, đây là cách mà chúng tôi phát triển và công thức hóa chiến lược bên trong Autodesk, trong và tổ chức và phân ban của chúng tôi. Về nghĩa đen cái chúng tôi làm là để cho các đội vẽ ra toàn bộ kế hoạch chiến lược trên một bức tường khổng lồ. Và nó rất là mạnh mẽ bởi vì mọi người có thể thấy được mọi thứ. Lúc nào cũng có không gian, có chỗ trống để giải thích mọi thành phần trong kế hoạch chiến lược.

Đây là cái nhìn quay chậm (time-lapse) của nó. Bạn có thể hỏi, "Ai là xếp?" Bạn có thể trả lời câu hỏi đó. Thế thì việc tạo hình ảnh một cách tập thể và phối hợp thay đổi việc hợp tác. Trong hai ngày mà không dùng gì đến Powerpoint cả. Nhưng thay và đó toàn đội tạo nên một mô hình tâm thần dùng chung để họ có thể thống nhất và tiến lên.

Và cái này có thể được tăng cường và làm tốt hơn với vài công nghệ số đang nổi lên. Và đây là cái hay nhất mà chúng tôi tiết lộ cho hôm nay. Và đây là một bộ công nghệ đang nổi lên sử dụng màn hình cỡ lớn. với những tính toán thông minh bên dưới để làm cho những điều không thể thấy được có thể thấy được. Về nghĩa đen cái chúng tôi làm ở đây là nhìn vào sự bền vững. Thế thì một đội có thể thật sự nhìn vào tất cả các thành phần quan trọng mà làm nóng cấu trúc và lựa chọn và xem kết quả cuối cùng được hiển thị trên màn hình này.

Vậy thì việc làm cho các hình ảnh đầy ý nghĩa có ba thành tố. Xin nhắc lại, đầu tiên là làm cho các ý tưởng rõ ràng bằng cách hình ảnh hóa. Thứ hai là làm cho chúng có khả năng tương tác. Và rồi thứ ba là làm cho chúng có tính liên tục. Và tôi tin rằng ba nguyên tắc này có thể được áp dụng để giải quyết các vấn đề rất hóc búa mà chúng ta đối diện trong thế giới hôm nay. Cảm ơn rất nhiều.

(Vỗ tay)