Shirin Neshat: Nghệ thuật tha hương.

Câu chuyện mà tôi muốn chia sẻ với các bạn hôm nay nói về những thử thách tôi gặp phải với tư cách là một nghệ sỹ Iran, một nữ nghệ sỹ Iran một nữ nghệ sỹ Iran sống lưu vong. Điều này có những mặt được và mặt xấu. Mặt xấu là dường như chính trị không buông tha những người như tôi. Mỗi một nghệ sỹ Iran, bằng hình thức này hay hình thức khác, đều liên quan đến chính trị. Chính trị đã và đang ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng tôi. Nếu bạn đang sống tại Iran, bạn phải đối mặt với chính sách kiểm duyệt, đàn áp, tống giam, tra tấn -- và đôi khi, hành hình. Nếu bạn đang sống bên ngoài đất nước Iran như tôi, bạn đang sống một cuộc sống lưu vong -- đối mặt với nỗi khát khao hướng về cũng như sự chia cắt khỏi những người yêu dấu và gia đình. Vì thế, chúng ta không để cho khoảng trống đạo đức, cảm xúc, tâm lý và chính trị cản trở chúng ta khỏi thực tế là chúng ta có trách nhiệm với xã hội (Iran).

Điều lạ là, một nghệ sỹ như tôi thấy trách nhiệm rằng mình phải là tiếng nói phải là người phát ngôn của đồng bào mình, thậm chí khi tôi - thật tình là - không có tiếp xúc với đất nước của chính mình. Đồng thời, những người như tôi, chúng tôi đang chiến đấu trên hai mặt trận khác nhau. Chúng tôi phê phán người phương Tây, nhận thức của phương Tây về danh tính của chúng tôi -- về hình ảnh được xây dựng về chúng tôi, về những người phụ nữ và đời sống chính trị của chúng tôi, về tín ngưỡng của chúng tôi. Chúng tôi đấu tranh để tự hào và yêu cầu được tôn trọng. Và đồng thời, chúng tôi chiến đấu trên một mặt trận khác. Đó là chế độ của đất nước mình, chính phủ đang điều hành nó, một chính phủ tàn bạo, đã làm mọi tộc ác có thể để có thể nắm giữ quyền lực. Những nghệ sỹ như chúng tôi đang gặp rủi ro. Chúng tôi đang trong tình thế rất nguy hiểm. Chúng tôi đe doạ thể chế mà chính phủ đang điều hành.

Nhưng oái ăm thay, tình trạng này đã thêm sức mạnh cho toàn thể chúng tôi, vì chúng tôi (những người nghệ sỹ) được xem như là trung tâm của cuộc tranh luận văn hoá, chính trị, và xã hội tại Iran. Chúng tôi truyền cảm hứng, khơi gợi, động viên và mang đến hy vọng cho đồng bào Iran. Chúng tôi là những người đưa tin của đồng bào, và người giao tiếp với thế giới bên ngoài. Nghệ thuật là vũ khí của chúng tôi. Văn hoá là một cách thức kháng chiến. Thi thoảng tôi thấy ghen tỵ với những nghệ sỹ phương Tây vì sự tự do thể hiện của họ vì thực tế là họ có thể tách mình ra khỏi ảnh hưởng của chính trị ra khỏi thực tế rằng họ chỉ đang phục vụ một khán giả, chủ yếu là văn hoá phương Tây. Nhưng đồng thời, tôi quan ngại về phương Tây, bởi vì thường trong đất nước này, thế giới phương Tây mà chúng ta đang có văn hoá đối mặt với nguy cơ trở thành một loại hình giải trí. Đồng bào chúng tôi phụ thuộc vào những nghệ sỹ, và văn hoá thì nằm ngoài khả năng giao tiếp.

Hành trình trở thành nghệ sỹ của tôi bắt đầu từ một nơi rất riêng tư. Tôi đã không bắt đầu bình luận xã hội về đất nước của mình. Bức tranh mà các bạn đang thấy trước mắt được chụp khi tôi trở về Iran lần đầu tiên sau 12 năm xa cách. Thời điểm chụp là sau cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979. Khi tôi không ở tại Iran, cuộc cách mạng Hồi giáo diễn ra và đã thay đổi hoàn toàn đất nước từ văn hoá Ba tư sang Hồi giáo Tôi trở về cốt yếu để đoàn tụ cùng gia đình mình và để kết nối bản thân tìm ra vị trí của mình trong xã hội. Nhưng thay vì thế, tôi nhận ra một đất nước thuộc một ý thức hệ mà tôi không thể nhận ra nữa. Hơn thế, tôi trở nên hứng thú khi tôi đối mặt với sự tiến thoái lưỡng nan của mình và những câu hỏi, tôi dần nghiên cứu về cuộc cách mạng Hồi giáo bằng cách nào mà nó thực sự đã thay đổi một cách khó tin cuộc sống của những người phụ nữ Iran. Tôi cực kỳ hứng thú với chủ đề về người phụ nữ Iran, theo cách thức mà họ, về tính lịch sử, là hiện thân của cuộc cải tổ chính trị. Bằng cách nghiên cứu về người phụ nữ, bạn có thể hiểu cấu trúc và ý thức hệ của đất nước Iran.

Vì thế tôi đã tiến hành một vài công việc mà ngay lập tức trả lời một số câu hỏi của tôi về cuộc sống, và đã đưa công trình của tôi đến một tranh luận lớn hơn về chủ đề: nỗi thống khổ, câu hỏi của những ai sẵn sàng đứng ở ngã giao của tình yêu dành cho Chúa, niềm tin, và bạo lực, tội ác và sự hung tàn. Đối với tôi, điều này trở nên cực kỳ quan trọng. Và dù thế, tôi có một vị trí không bình thường về chủ đề này. Tôi đã là người ngoài trở về Iran để tìm vị trí của mình, nhưng tôi đã không ở vào vị trí để mà phê phán chính phủ hay ý thức hệ của cuộc cách mạng Hồi giáo. Điều này thay đổi từ từ cùng lúc tôi tìm ra tiếng nói của mình và tôi khám phá ra những điều mà tôi không biết rằng tôi có thể biết. Vì thế nghệ thuật của tôi trở nên phê phán một chút. Con dao của tôi trở nên sắc hơn. Và tôi rơi vào một cuộc sống lưu vong. Tôi là một nghệ sỹ nay đây mai đó. Tôi làm việc tại Ma-rốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Mêhicô. Tôi đi mọi nơi để huyễn hoặc bản thân rằng đó là Iran.

Giờ tôi đang thực hiện một vài bộ phim. Năm ngoái, tôi hoàn thành một phim với tên gọi "Những người phụ nữ không có bóng dáng đàn ông." Bộ phim nói về lịch sử, nhưng là một lịch sử khác của người Iran chúng tôi. Bối cảnh vào năm 1953 khi tình báo Mỹ tiến hành đảo chính và lật đổ lãnh đạo dân chủ tiến sỹ Mossadegh. Cuốn sách này được viết bởi một người phụ nữ Iran, Shahrnush Parsipur. Đó là một cuốn tiểu thuyết thực tế tuyệt vời. Cuốn sách đã bị cấm phát hành, và tác giả lãnh án tù 5 năm. Lý do mà tôi đam mê quyển sách, và lý do tôi chuyển thể nó thành phim, là vì nó đã đề cập đến những câu hỏi của việc là một người phụ nữ -- một cách truyền thống và mang tính lịch sử ở Iran -- và câu hỏi của bốn người phụ nữ đi tìm lý tưởng của sự thay đổi, tự do và dân chủ -- khi mà đất nước Iran, như một nhân vật nữa, cũng đấu tranh cho một lý tưởng của sự tự do và dân chủ và sự độc lập khỏi những can thiệp từ bên ngoài.

Tôi làm bộ phim này vì tôi cảm thấy nó quan trọng để bộ phim lên tiếng với những người Phương Tây về lịch sử của chúng tôi là một đất nước. Để các bạn nhớ đến Iran sau cuộc cách mạng hồi giáo. Nhớ rằng Iran đã từng là một xã hội lâu đời, và chúng tôi có nền dân chủ, và nền dân chủ đã bị đánh cắp bởi chính phủ Hoa Kỳ, bởi chính phủ Anh Quốc. Bộ phim này cũng chuyển tải thông điệp tới những đồng bào Iran kêu gọi họ quay về với quá khứ lịch sử và nhìn nhận bản thân mình trước lúc họ bị "hồi giáo hoá" -- trong cách chúng ta ăn mặc, trong cách chúng ta nghe nhạc, trong đời sống trí thức của chúng ta. Và trên hết, trong cách chúng ta đấu tranh cho nền dân chủ. Đây là một số cảnh quay từ bộ phim của tôi. Có một vài hình ảnh cuộc đảo chính. Và chúng tôi hoàn thành bộ phim tại Casablanca, dựng lại toàn bộ các ảnh.

Bộ phim này cố gắng cân bằng giữa việc kể về một câu chuyện chính trị và câu chuyện về người phụ nữ. Trở thành một hoạ sỹ, thật sự là tôi quan tâm trước tiên đến việc sáng tạo nghệ thuật chuyển tải đời sống chính trị, tôn giáo, những câu hỏi của người phụ nữ, và trở thành một công trình nghệ thuật quan trọng, vĩnh cửu và đại chúng. Những thách thức tôi gặp phải là làm cách nào để thực hiện điều đó -- bằng cách nào kể một câu chuyện chính trị một cách ẩn dụ bằng cách nào gây cảm xúc với khán giả nhưng cũng khiến tâm trí bạn làm việc. Đây là một số ảnh và diễn viên của bộ phim. Đây là phong trào xanh mùa hè năm 2009 khi bộ phim của tôi được công chiếu -- cuộc nổi dậy bắt đầu ở những đường phố Tehran.

Điều mà tôi thấy là oái ăm một cách khó tin là khoảng thời gian mà chúng tôi cố gắng thể hiện trong bộ phim, cuộc đấu tranh cho nền dân chủ và công bằng xã hội, tự lặp lại bây giờ một lần nữa ở Tehran. Phong trào xanh đã truyền cảm hứng cho thế giới. Nó đem lại sự quan tâm và chú ý tới những đồng bào Iran đã đứng lên đấu tranh cho quyền cơ bản của con người và đấu tranh cho nền dân chủ. Điều quan trọng nhất đối với tôi là, một lần nữa, sự hiện diện của người phụ nữ. Họ hoàn toàn truyền cảm hứng cho tôi. Nếu trong cuộc cách mạng Hồi giáo, hình ảnh người phụ nữ được thể hiện là rất dễ phục tùng và không hề có tiếng nói riêng, bây giờ chúng tôi nhận thấy một thế hệ phụ nữ mới trên những đường phố Tehran -- những người phụ nữ được giáo dục, suy nghĩ cấp tiến và không gò bó bởi truyền thống cởi mở về tình dục, không có nỗi sợ và nghiêm túc theo thuyết nam nữ bình quyền. Những người phụ nữ này và những chàng trai trẻ kia đoàn kết đồng bào Iran trên toàn thế giới, trong và ngoài.

Tôi sau đó khám phá ra tại sao tôi được truyền cảm hứng nhiều đến vậy từ những người phụ nữ Iran. Vì rằng, trong mọi hoàn cảnh, họ đã đẩy xa biên giới. Họ đối mặt với nhà cầm quyền. Họ phá vỡ mọi luật lệ theo những cách từ nhỏ nhất đến lớn nhất. Và một lần nữa, họ đã chứng tỏ bản thân mình. Tôi đứng đây để nói rằng những người phụ nữ Iran đã tìm ra một giọng nói mới, và giọng nói của họ đang cho tôi giọng nói của mình. Và tôi thật sự thấy hãnh diện là một phụ nữ Iran và một nữ nghệ sỹ người Iran thậm chí nếu tôi chỉ được làm việc ở phương Tây bây giờ.

Cảm ơn các bạn rất nhiều.

(Vỗ tay)