Richard Wilkinson:Bất bình đẳng về kinh tế làm hại xã hội như thế nào?

Các bạn đều biết về sự thật mà tôi sắp nói đây. Tôi nghĩ theo trực giác rằng bất bình đẳng gây nên chia rẽ và ăn mòn xã hội đã tồn tại từ trước Cách mạng Pháp. Cái đã thay đổi là giờ chúng ta có thể nhìn vào những chứng cứ rõ ràng, chúng ta có thể so sánh những xã hội khác nhau, mà sự bình đẳng ít hơn hay nhiều hơn, và thấy được sự bất bình đẳng ảnh hưởng những gì. Tôi sẽ đưa bạn qua những dữ liệu đó và sau đó giải thích tại sao những mối liên hệ mà tôi sẽ trình bày là tồn tại thật sự.

Nhưng đầu tiên, hãy xem chúng ta đang rất khốn khổ như thế nào. (Tiếng cười) Tôi muốn bắt đầu bằng một nghịch lý. Nó chỉ ra rằng tuổi thọ trung bình tương quan với tổng thu nhập quôc dân -- và mức độ giàu có trung bình của các quốc gia. Và bạn thấy những nước ở bên phải, như Na Uy và Mỹ, giàu gấp đôi Israel, Hy Lạp, Bồ Đào Nha ở phía bên trái. mà chẳng có sự khác biệt nào về tuổi thọ trung bình hết. Không có gợi ý nào về mối quan hệ ở đó cả. Nhưng nếu chúng ta nhìn vào chính xã hội của chúng ta, có đường dốc đặc biệt trong vấn đề sức khỏe giữa các tầng lớp xã hội. Đây, một lần nữa, là tuổi thọ trung bình.

Đây là những khu vực nhỏ của nước Anh và xứ Wales -- những người nghèo nhất ở bên phải, giàu nhất ở bên trái. Có rất nhiều khác biệt giữa những người nghèo và những người còn lại. Thậm chí những người chỉ ngay dưới mức giàu nhất cũng có sức khỏe kém hơn những người giàu nhất. Vậy thu nhập có ý nghĩa nào đó rất quan trọng trong xã hội của chúng ta, nhưng lại chẳng có liên quan gì giữa các xã hội. Giải thích cho nghịch lý này là, trong chính xã hội của chúng ta, chúng ta đang nhìn vào thu nhập tương đối hoặc vị trí, địa vị xã hội -- nơi mà chúng ta có mối quan hệ với nhau và khoảng cách của sự khác biệt giữa chúng ta. Ngay khi bạn có ý nghĩ này, có thể bạn băn khoăn ngay: điều gì xảy ra nếu chúng ta nới rộng sự khác biệt này, hoặc thu hẹp nó, làm cho sự khác biệt thu nhập lớn hơn hoặc nhỏ đi?

Và đó là những gì tôi sẽ trình bày với bạn. Tôi không sử dụng dữ liệu giả thuyết nào cả. Tôi lấy dữ liệu từ Liên Hợp Quốc -- nó cũng giống với dữ liệu của Ngân hàng Thế giới -- trên thang đo sự khác biệt về thu nhập tại các nước dân chủ có thị trường đã phát triển. Đơn vị đo chúng tôi sử dụng, vì nó dễ hiểu và bạn có thể tải về, là mức độ mà nhóm 20% những người giàu nhất giàu hơn 20% những người nghèo nhất tại mỗi đất nước. Và bạn thấy là tại những nước bình đẳng hơn ở bên trái -- Nhật Bản, Phần Lan, Na Uy, Thụy Điển -- nhóm 20% giàu nhất giàu hơn khoảng ba phẩy năm đến bốn lần so với nhóm 20% nghèo nhất. Nhưng ở phía bất bình đẳng hơn -- Anh, Bồ Đào Nhà, Mỹ, Sing-ga-po -- sự khác biệt lớn gấp đôi. Trên đơn vị đo này, chúng ta đang có sự bất bình đẳng gấp đôi so với một số nền dân chủ khác.

Bây giờ tôi sẽ trình bày với các bạn điều đó ảnh hưởng gì đến xã hội của chúng ta. Chúng tôi thu thập dữ liệu về các vấn đề liên quan đến bất bình đẳng xã hội, những vẫn đề mà thường thấy nhiều hơn ở các tầng lớp thấp của xã hội. Từ sự so sánh dữ liệu quốc tế về tuổi thọ trung bình, về điểm Toán và Văn của học sinh, về tỉ lệ trẻ tử vong, tỉ lệ giết người, tỉ lệ dân số ngồi tù, sinh sản vị thành niên, mức độ niềm tin, béo phì, triệu chứng tâm thần -- trong sự phân loại chuẩn gồm nghiện ma túy và nghiện rượu -- và tính linh động của xã hội. Chúng tôi đặt tất cả vào cùng một chỉ số. Tất cả đều có trọng số bằng nhau. Một đất nước mà có chỉ số này ở mức trung bình, thì ở đó, bạn sẽ thấy nó liên hệ với đơn vị đo sự bất bình đẳng mà tôi vừa nói đến, đơn vị mà tôi sẽ sử dụng liên tục trong các dữ liệu. Ở đất nước càng bất bình đẳng thì các chỉ số càng tệ trên tất cả các vấn đề xã hội trên. Có một sự tương quan gần đến lạ thường. Nhưng nếu bạn nhìn vào cùng các chỉ số này về sức khỏe và các vấn đề xã hội so sánh với thu nhập bình quân trên đầu người, tổng thu nhập quốc nội, chẳng có gì cả, không có mối tương quan nào.

Chúng tôi đã lo một chút rằng mọi người có thể nghĩ là chúng tôi đã chỉ chọn các vấn đề phù hợp với luận điểm của mình và tự làm ra các chứng cứ hiển nhiên này, nên chúng tôi cũng viết một bài báo trên Tạp chí Y học Anh trên các chỉ số của UNICEF về đời sống của trẻ em. Nó có 40 phần được hợp lại từ những người khác nhau. Nó gồm như đứa trẻ có nói chuyện với cha mẹ không, chúng có sách ở nhà không, tỷ lệ tiêm chủng như thế nào, có bị bắt nạt ở trường không. Mọi điều đều được đánh giá. Đây, nó có mối tương quan với đơn vị đo sự bất bình đẳng. Đời sống của trẻ em càng tồi tệ hơn trong xã hội càng bất bình đẳng. Một mối tương quan đáng chú ý. Nhưng một lần nữa, nếu bạn nhìn vào chỉ số của đời sống trẻ em, trong mối tương quan với thu nhập bình quân đầu người, thì chẳng có mối liên hệ nào cả. không có gợi ý gì cho một mối liên hệ.

Tất cả dữ liệu mà bạn vừa được xem nãy giờ nói lên cùng một điều. Phúc lợi của cả xã hội chúng ta không còn phụ thuộc vào thu nhập quốc dân và tăng trưởng kinh tế. Điều này rất quan trọng đối với những nước nghèo, mà không phải những nước đã phát triển. Nhưng sự khác biệt giữa chúng ta và vị trí của chúng ta trong mối quan hệ với nhau bây giờ rất quan trọng. Tôi sẽ cho bạn xem từng thành phần nhỏ trong chỉ số của chúng tôi. Đây, ví dụ là lòng tin. Nó đơn giản là tỉ lệ dân số đồng ý rằng đa số mọi người là đáng tin. Nó đến từ Khảo sát những Giá trị Thế giới (World Values Survey). Bạn thấy đó, ở phía bất bình đẳng hơn, thì khoảng 15 phần trăm dân số cảm thấy rằng có thế tin tưởng người khác. Nhưng ở những xã hội bình đẳng hơn, tỉ lệ lên tới 60 hoặc 65 phần trăm. Và nếu bạn nhìn vào mức độ tham gia vào các sinh hoạt cộng đồng hoặc góp vốn xã hội, mối quan hệ tương tự mật thiết với sự bất bình đẳng.

Tôi có thể nói là, chúng tôi đã làm việc này đến hai lần. Đầu tiên là với những đất nước phát triển và giàu có này, và sau đó với cách thức kiểm tra tách biệt, chúng tôi làm lại trên 50 bang Hoa Kỳ -- hỏi chung một câu hỏi: liệu những bang mà bất bình đẳng hơn có những tiêu chí trên kém hơn hay không? Đây là tiêu chí "lòng tin" từ một cuộc khảo sát chung của chính quyền liên bang liên quan đến sực bất bình đẳng. Sự phân bố rất giống trên những mức độ lòng tin tương tự. Những điều giống nhau đang lặp lại. Một cách cơ bản, chúng tôi nhận ra rằng hầu như bất cứ gì liên quan đến lòng tin trên bình diện quốc tế thì cũng liên quan đến lòng tin trong 50 bang này trong cách thức kiểm tra riêng biệt. Chúng tôi chỉ nói về một sự trùng hợp ngẫu nhiên.

Đây là bệnh tâm thần. WHO tổng hợp lại các con số từ cùng một kiểu phỏng vấn chẩn đoán trên những người ngẫu nhiên trong đất nước cho phép chúng tôi so sánh tỉ lệ bệnh tâm thần trong mỗi xã hội. Đây là tỉ lệ trong dân số với bất kỳ triệu chứng tâm thần nào trong năm trước. Và tỉ lệ này đi từ khoảng tám phần trăm lên tớ gấp ba lần -- tất cả xã hội gấp ba lần về tỉ lệ bệnh tâm thần so với các xã hội khác. Và một lần nữa, gắn liền với sự bất bình đẳng.

Đây là về bạo lực. Các chấm đỏ là các bang của Hoa Kỳ, và các tam giác xanh là các tỉnh của Canada. Hãy nhìn vào sự khác biệt này. Đi từ 15 tội giết người trên một triệu dân lên đến 150. Còn đây là tỉ lệ dân số ngồi tù. Sự khác nhau khoảng mười lần, đồ thị tăng theo hàm mũ. Nó đi từ khoảng 40 lên 400 người ngồi tù (trên 100.000 dân). Mối quan hệ đó không phải chủ yếu bởi vì nhiều tội phạm hơn. Ở một số nơi thì tội phạm là một phần của nó rồi. Mà chủ yếu là vì có nhiều bản án trừng phạt hơn, khắt khe hơn. Và xã hội càng bất bình đẳng thì dường như càng duy trì án tử hình. Đây chúng ta có tỷ lệ học sinh trung học bỏ học. Lại một khác biệt khá lớn. đó một sự thiệt hại bất thường, nếu như bạn đang nói về sử dụng nhân tài trong nhân dân.

Đây là mức di động xã hội Nó thật ra là thước đo sự linh động trong sự thay đổi tầng lớp dựa trên thu nhập. Về cơ bản, câu hỏi là: liệu những người cha giàu sẽ có những đứa con giàu và những người cha nghèo sẽ có những đứa con nghèo, hay không có mối liên hệ nào giữa họ cả? Và ở phía bất bình đẳng hơn, thu nhập của người cha quan trọng hơn -- tại Anh và Mỹ. Và ở các nước Scan-di-na-vi, thu nhập của người cha ít quan trọng hơn. Mức linh động xã hội ở đây lớn hơn. Như chúng ta hay nói -- và tôi biết có rất nhiều người Mỹ trong khán phòng này -- nếu người Mỹ muốn sống giấc mơ Mỹ, thì họ nên đến Đan Mạch.

(Cười)

(Vỗ tay)

Tôi vừa trình bày với bạn một vài điều in nghiêng trên đây. Tôi có thể nêu lên một số các vấn đề khác nữa. Tất cả những vấn đề này có xu hướng giống nhau hơn ở tầng lớp dưới của xã hội. Nhưng có vô vàn những vấn đề với sự phân cấp xã hội càng tệ hơn nhiều ở những xã hội bất bình đẳng -- không chỉ là tệ hơn một chút, mà phổ biến là gấp đôi đến gấp mười lần Hãy nghĩ về cái giá mà con người phải trả vì nó.

Tôi muốn quay lại biểu đồ này mà tôi đã chiếu trước đó tại đó chúng ta tổng hợp lại để đưa ra hai điểm. Một là, trong tất cả các đồ thị, chúng ta thấy là những đất nước biểu hiện tệ hơn, dù hậu quả là gì, dường như là những đất nước bất bình đẳng hơn. và những nước biểu hiện tốt như các nước Bắc Âu và Nhật Bản. Vì thế,cái mà chúng ta đang nhìn vào là sự rối loạn chức năng xã hội nói chung liên quan đến sự bất bình đẳng. Không phải chỉ một hay hai thứ đi sai hướng, mà là hầu hết mọi thứ.

Điểm thật sự quan trọng khác tôi muốn tạo ra trên biểu đồ này là, nếu bạn nhìn xuống phía dưới, Thụy Điển và Nhật Bản, Họ là những đất nước rất khác nhau trên nhiều phương diện. Vị thế của người phụ nữ, và mức gắn bó với gia đình như thế nào, ở trên hai cực đối diện trong trường hợp của các nước phát triển. Nhưng một sự khác biệt nữa cũng thật sự quan trọng là làm thế nào mà họ đạt được mức công bằng đó. Người dân Thụy Điển có thu nhập khác nhau rất lớn, và chính quyền thu hẹp khoảng cách này bằng thuế, phúc lợi cơ bản, trợ cấp hào phóng, vân vân. Nhật Bản thì lại khác. Khoảng cách trong thu nhập trước thuế của người dân nhỏ hơn nhiều. Họ có thuế thấp hơn. Phúc lợi xã hội ít hơn. Và trong những phân tích của chúng tôi với các bang Hoa Kỳ, chúng tôi cũng tìm thầy sự tương phản như vậy. Một số bang làm rất tốt qua việc phân phối lại, một số bang làm cũng tốt vì họ có khoảng cách trong thu nhập trước thuế nhỏ hơn. Nên chúng tôi kết luận là vấn đề không phải là đạt được sự bình đẳng như thế nào, có nhiều cách để đạt được bình đẳng xã hội.

Tôi không nói về sự bình đẳng hoàn hảo, Tôi đang nói về điều đang tồn tại ở các nền dân chủ phát triển giàu có. Một phần khác của bức tranh thật sự bất ngờ là không chỉ những người nghèo mới bị ảnh hưởng bởi sự bất bình đẳng. Có vẻ một vài điều rất đúng trong câu nói của John Donne "Không ai là một ốc đảo cả" Và trong một số nghiên cứu, có thể so sánh là Người dân như thế nào ở các đất nước ít hay nhiều bình đẳng hơn ở mỗi tầng lớp xã hội. Đây là một ví dụ. Tỷ lệ trẻ tử vong. Một số anh bạn Thụy Điển đã phân loại rất nhiều các con số trẻ tử vong theo phân loại kinh tế-xã hội của nước Anh. Sẽ là chưa đầy đủ nếu phân loại chỉ dựa trên nghề nghiệp của người cha, mà phải là cả người cha và người mẹ. Tầng lớp mà người ta gọi là "tầng lớp xã hội thấp" là những người lao động chân tay không có chuyên môn. Tiến tới các nghề lao động chân tay có chuyên môn ở tầng lớp giữa, Rồi lao động trí óc, lên mức cao hơn là các nghề nghiệp chuyên môn -- bác sĩ, luật sư, giám đốc các công ty lớn.

Bạn thấy là ở Thụy Điển biểu hiện tốt hơn Anh trên tất cả các phân lớp xã hội. Khác nhau lớn nhất là ở đáy của xã hội. Nhưng ngay cả ở tầng lớp trên, có vẻ là lợi ích nhỏ hơn trong xã hội có sự bình đẳng hơn. Chúng tôi đưa ra điều này dựa trên năm bộ dữ liệu khác nhau bao gồm kết quả giáo dục và sức khỏe trong nước Mỹ và trên toàn thế giới. Đó có vẻ là bức tranh chung -- sự bình đẳng làm nên khác biệt lớn nhất ở tầng lớp dưới của xã hội, nhưng cũng đem lại lợi ích cả ở tầng lớp trên.

Tôi nên nói một chút về những gì đang diễn ra. Tôi nghĩ tôi đang nhìn vào và nói về ảnh hưởng tâm lý xã hội của sự bất bình đẳng. liên quan nhiều đến cảm giác ưu việt và thấp kém, đến việc được đánh giá cao hoặc thấp, được tôn trọng và không tôn trọng. Và đương nhiên, những cảm giác đó về trạng thái cạnh tranh bắt nguồn từ đó điều khiển sự bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong xã hội. Nó cũng dẫn tới trạng thái bất an. Chúng ta lo lắng nhiều hơn rằng chúng ta được người khác đánh giá như thế nào, liệu chúng ta có hấp dẫn, thông minh, đại loại như vậy. Sự đánh giá của xã hội làm tăng thêm nỗi lo sợ sự đánh giá đó.

Thú vị là, một số nghiên cứu song song trên lĩnh vực tâm lý xã hội: một số người đã xem xét 208 nghiên cứu khác nhau trong đó tình nguyện viên được mời vào một phòng thí nghiệm tâm lý thông số về hooc-môn stress, những phản ứng của họ khi làm làm các yêu cầu khó, đều được ghi nhận lại. Tổng kết lại, điều mà họ quan tâm theo dõi là kiểu stress sẽ làm tăng cao mức cortisol, hooc-môn stress trung ương. Và kết luận là những yêu cầu có đe dọa bị đánh giá xã hội -- đe dọa đến lòng tự trọng hoặc vị thế xã hội khi người khác có thể đánh giá tiêu cực khả năng của bạn. Kiểu stress này có tác động rất đặc thù lên sinh lý cơ thể.

Chúng tôi cũng bị chỉ trích. Dĩ nhiên, sẽ có người không thích chủ đề này và cũng có người thấy nó thật bất ngờ. Tôi nên nói với bạn rằng có người chỉ trích chúng tôi đã lựa chọn các dữ liệu, chúng tôi chẳng bao giờ lựa chọn dữ liệu cả. Chúng tôi có một quy tắc tuyệt đối là nếu nguồn dữ liệu của chúng tôi cung cấp dữ liệu về một nước mà chúng tôi đang tìm, dữ liệu sẽ được đưa vào quá trình phân tích. Nguồn cung cấp dữ liệu này sẽ quyết đinh liệu dữ liệu có tin cậy không, không phải chúng tôi. Nếu không như vậy sẽ sinh ra thành kiến.

Vậy còn với các nước khác thì sao? Có 200 nghiên cứu về sức khỏe trong quan hệ với thu nhập và sự bình đẳng trên những tạp chí khoa học. Không phải chỉ giới hạn ở các nước này, những minh chứng rất đơn giản. Những đất nước giống nhau, cùng một mức độ bất bình đẳng, thì các vấn đề nối tiếp nhau. Tại sao chúng ta không kiểm soát các nhân tố khác? Chúng tôi vừa cho bạn thấy là thu nhập bình quân trên đầu người chẳng tác động gì nhiều. Một số nước sử dụng những cách thức phức tạp để cải thiện đói nghèo và giáo dục, và tương tự.

Thế nguyên nhân là gì? Những mối liên hệ trên bản thân chúng không chứng minh được nguyên nhân. Chúng tôi cũng dành một chút thời gian nghiên cứu. Và thật ra, mọi người đã biết khá rõ nguyên nhân của một số hậu quả rồi. Sự thay đổi lớn trong hiểu biết của chúng ta về các bệnh mãn tính trong các nước phát triển là stress kinh niên từ các nguyên nhân xã hội ảnh hưởng như thế nào đến hệ miễn dịch, và hệ tim mạch. Ví dụ, lý do mà bạo lực phổ biến hơn ở các xã hội bất bình đẳng là bởi vì nhiều người mong muốn được để ý như kẻ mạnh.

Để đối phó với điều này, thì chúng ta phải đối phó với vấn đề thuế, cả trước-thuế và sau-thuế. Chúng ta phải kiềm chế thu nhập và văn hóa hưởng thụ của những người giàu. Tôi nghĩ chúng ta phải khiến các ông chủ có trách nhiệm với nhân viên của mình theo một cách nào đó. Tôi nghĩ thông điệp đáng quý ở đây là chúng ta có thể cải thiện chất lượng cuộc sống của con người bằng cách giảm cách biệt trong thu nhập giữa chúng ta. Và thật bất ngờ chúng ta có ngay giải pháp cho hạnh phúc của toàn xã hội, và nó thật tuyệt vời.

Cảm ơn.

(Vỗ tay)