Paul Gilding: Trái Đất đã đầy

Hãy cho tôi bắt đầu với bốn từ sẽ nói lên chủ đề của tuần này, bốn từ sẽ định nghĩa thế kỷ này. Đó là: Trái Đất đã đầy. Nó đầy chúng ta, đầy đồ đạc chất thải, và nhu cầu của chúng ta. Vâng, chúng ta là những sinh vật thông minh và sáng tạo, nhưng chúng ta đã tạo ra khá nhiều thứ -- nhiều đến nỗi mà nền kinh tế chúng ta giờ đã lớn hơn cả nơi chứa nó, hành tinh của chúng ta.

Đây không phải là lời phát biểu triết lý, đây chỉ là khoa học dựa trên vật lý, hóa học và sinh học. Có rất nhiều phân tích dựa trên khoa học về vấn đề này, nhưng chúng đều hướng tới một kết luận -- chúng ta đang sống ra ngoài khả năng của chúng ta. Những nhà khoa học tài ba tại Mạng Lưới Dấu Viết Toàn Cầu, chẳng hạn, tính toán rằng chúng ta cần 1.5 Trái Đất để duy trì được nền kinh tế này. Nói cách khác, để vận hành với khả năng hiện tại, chúng ta cần thêm 50% Trái Đất mà chúng ta đang có. Theo cách nói tài chính, thì điều này có nghĩa là tiêu nhiều hơn 50% số tiền bạn kiếm, và cứ thế mắc nợ nhiều hơn mỗi năm. Nhưng tất nhiên, bạn không thể vay từ tài nguyên thiên nhiên, do đó chúng ta đang tự đốt sạch vốn của chính mình, hoặc là đang ăn trộm của thế hệ tương lai.

Do đó khi tôi nói rằng nó đã đầy, nghĩa là nó đã đầy -- vượt ra ngoài những vấn đề sai xót, vượt ra ngoài những tranh cãi về phương pháp tính toán. Điều này có nghĩa là nền kinh tế chúng ta không thể được duy trì. Tôi không nói rằng nó không tốt hay nó xấu cho những chú gấu bắc cực và những cánh rừng, dù đúng là như vậy. Điều tôi muốn nói chỉ đơn giản là cách tiếp cận của chúng ta không bền vững. Nói cách khác, theo những định luật vật lý khó chịu, khi vật không bền vững, nó sẽ ngừng. Nhưng bạn có thể nghĩ là điều đó không khả thi. Chúng ta không thể ngừng sự phát triển kinh tế. Bởi vì nó là cái sẽ tự ngừng: sự phát triển kinh tế. Nó sẽ ngừng bởi sự cạn kiệt tài nguyên buôn bán. Nó sẽ ngừng bởi nhu cầu càng lớn của chúng ta về tất cả tài nguyên, sức chứa, hệ thống trên Trái Đất, mà giờ chúng đang tạo ra thiệt hại kinh tế.

Khi chúng ta nghĩ về tạm ngừng sự phát triển kinh tế, thì rằng, "Điều đó là không thể," bởi phát triển kinh tế cần thiết cho xã hội của chúng ta đến nỗi nó ít khi bị đặt câu hỏi. Mặc dù sự phát triễn đã đem lại rất nhiều lợi ích, nó là 1 quan niệm căn bản đến nỗi chúng ta dường như không nghĩ về khả năng nó không còn ở bên cạnh. Dù nó đem lại rất nhiều lợi ích, nhưng nó lại được dựa trên một ý nghĩ điên rồ -- ý nghĩ điên rồ rằng chúng ta có thể phát triển vô hạn trên một hành tinh có hạn. Và tôi ở đây để nói với bạn rằng vị hoàng đế không mặc quần áo. Cái ý nghĩ điên rồ đó chỉ có vậy, nó điên rồ, và khi Trái Đất đã đầy, trò chơi kết thúc.

Thôi nào, có lẽ bạn đang nghĩ điều đó là không thể. Công nghệ thì kinh ngạc. Con người thì sáng tạo. Có rất nhiều cách chúng ta có thể cải thiện phương pháp chúng ta làm việc. Chúng ta hoàn toàn có thể giải quyết điều này. Điều đó là đúng. Thực ra thì, điều đó gần đúng. Chúng ta thực sự đáng kinh ngạc, và chúng ta thường xuyên giải quyết những vấn đề phức tạp với sự sáng tạo tuyệt vời. Vậy nên nếu vấn đề của chúng ta là giảm nền kinh tế từ 150% xuống còn 100% khả năng của Trái Đất, thì chúng ta có thể làm được. Nhưng vấn đề là chúng ta mới chỉ khởi động bộ máy tăng trưởng. Chúng ta dự kiến sẽ đưa nền kinh tế tập trung này to ra gấp đôi và sau đó cho to ra gấp bốn -- không phải trong tương lai xa vời, mà trong phạm vi 40 năm nữa, trong khoảng thời gian sống của hầu hết các bạn. Trung Quốc muốn đạt điều này trong 20 năm nữa. Vấn đề duy nhất của kế hoạch này là nó không khả thi.

Và để đáp lại, một số người cãi rằng chúng ta cần sự phát triển, cần nó để giải quyết đói nghèo. Cần nó để phát triển công nghệ. Cần nó để giữ ổn định xã hội. Tôi thấy những lý lẽ này khá hấp dẫn, như là chúng ta có thể bẻ cong những định luật vật lý để cho vừa ý ta. Nhưng Trái Đất không quan tâm tới chúng ta cần gì. Mẹ thiên nhiên không thương lượng; mẹ chỉ đặt những luật lệ và tạo ra kết quả. Và những điều này không nằm trong những điều xa vời. Nó là thức ăn và nước uống, đất đai và khí hậu, những thứ căn bản liên quan tới cuộc sống của chúng ta.

Do đó ý nghĩ rằng, thông qua khoa học và công nghệ, chúng ta có thể chuyển đổi dễ dàng tới một nền kinh tế năng suất cao, dựa trên kiến thức và năng lượng mặt trời để 9 tỷ người có thể sống vào năm 2050 một cuộc sống đầy đủ và kỹ thuật số là một sự ảo tưởng. Không phải là chúng ta không thể cho ăn, cho mặc và xây nhà cho tất cả mọi người và có một cuộc sống đầy đủ. Chúng ta có thể làm điều đó. Nhưng ý nghĩ rằng ta có thể phát triển nhẹ nhàng tới mức đấy với chỉ một vài trục chặc nho nhỏ là hoàn toàn sai lầm, sai lầm một cách nguy hiểm, bởi nó có nghĩa là chúng ta chưa chuẩn bị cho những gì sắp tới.

Hãy xem những gì sẽ xảy ra nếu bạn vận hành một hệ thống vượt quá khả năng của nó và vẫn tiếp tục vận hành theo một tốc độ đi lên liệu hệ thống đó có ngừng hoạt động và rồi hỏng. Đó chính là thứ sẽ xảy đến với chúng ta. Phần nhiều trong số các bạn sẽ nghĩ rằng chúng ta có thể ngăn chặn điều này. Nếu nó xấu như vậy, chúng ta sẽ đối phó. Giờ hãy xem xét về ý nghĩ này. Chúng ta đã được cảnh báo từ cách đây 50 năm. Chúng ta có khoa học chứng minh sự cần thiết của thay đổi. Chúng ta có những phân tích kinh tế chỉ ra rằng không những chúng ta có đủ điều kiện để hành động, mà sẽ còn rẻ hơn nếu chúng ta hành động sớm. Tuy nhiên, thực tế lại là chúng ta hầu như chẳng làm gì để thay đổi. Chúng ta thậm chí còn không giảm tốc độ. Ví dụ, năm ngoái về môi trường, chúng ta đã thải nhiều khí nhất. Những câu chuyện về thức ăn, nước uống, đất đai, khí hậu thì vẫn thế.

Tôi không nói điều này trong tuyệt vọng. Tôi đã đau lòng vì những thứ mất mát này rồi, và tôi chấp nhận vị trí của chúng ta. Nó thật đáng buồn, thực tế là như vậy. Nhưng giờ đã đến lúc để chúng ta chấm dứt sự phủ nhận và nhận ra rằng chúng ta thực ra chưa làm gì và sẽ không làm gì cho tới khi khủng hoảng ập đến nền kinh tế. Và đó là lý do tại sao sự tạm ngừng phát triển lại là vấn đề trung tâm và là thứ chúng ta cần sẵn sàng.

Vậy khi nào thì sự thay đổi sẽ bắt đầu? Khi nào thì sự đổ vỡ này bắt đầu? Theo ý kiến của tôi, thì nó đang xảy ra. Tôi biết hầu hết mọi người sẽ không nhìn mọi thứ như này. Chúng ta thường nhìn thế giới không theo một hệ thống kết hợp, mà theo những sự kiện riêng lẻ. Chúng ta nhìn những sự kiện Chiếm (Occupy), nhìn những khủng hoảng nợ lớn dần, nhìn sự bất bình đẳng gia tăng nhìn sự ảnh hưởng của tiền bạc lên chính trị, nhìn sự thiếu hụt tài nguyên, giá dầu và lương thực. Nhưng chúng ta đã sai lầm chỉ nhìn vào từng điều này như những vấn đề riêng lẻ cần được giải quyết. Thực tế, đây là một hệ thống trong quá trình đau đớn của đổ vỡ -- hệ thống chúng ta, với sự tăng trưởng kinh tế dựa vào nợ, với sự dân chủ không hiệu quả, với sự quá tải Trái Đất, đang tự gặm nhấm lấy chính nó.

Tôi có thể cho bạn vô số bài nghiên cứu và dẫn chứng cho điều này, nhưng tôi sẽ không làm điều đó, bởi bạn có thể nhìn thấy những điều này ngay xung quanh mình. Tôi muốn nói cho bạn biết về sự sợ hãi, bởi vì, theo ý kiến của tôi, vấn đề quan trọng nhất chúng ta gặp phải đó là cách chúng ta đối phó với câu hỏi này. Sự khủng hoảng là không thể tránh khỏi. Vấn đề là, chúng ta phản ứng như nào? Tất nhiên, chúng ta không biết khi nào nó sẽ xảy ra. Tương lai vốn không chắc chắn.

Những hãy nghĩ về những gì khoa học đang nói với chúng ta là sắp xảy ra. Hãy tưởng tượng nền kinh tế chúng ta khi mà bong bóng Cacbon nổ, khi mà thị trường tài chính nhận ra rằng để ngăn chặn sự xấu đi của khí hậu vượt khỏi tầm kiểm soát, ngành công nghiệp than và dầu cần chấm dứt. Hãy tưởng tượng Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan xảy ra chiến tranh do sự ảnh hưởng khí hậu tạo ra xung đột từ thức ăn và nước uống. Hãy tưởng tượng Trung Đông không còn thu nhập từ dầu mỏ, chỉ còn sự đổ vỡ của chính phủ. Hãy tưởng tượng nền công nghiệp thực phẩm cùng với hệ thống nông nghiệp tập trung của chúng ta thất bại và những gian hàng siêu thị trống vắng. Hãy tưởng tượng tới tỷ lệ thất nghiệp 30% ở Mỹ bởi nền kinh tế thế giới bị hãm bởi sự sợ hãi và hoang mang.

Giờ hãy tưởng tượng điều này là gì với bạn, với gia đình, bạn bè, và với sự đảm bảo tài chính cá nhân của bạn. Hãy tưởng tượng điều này tác động như thế nào tới chính an ninh của bạn khi mà những dân quân được trang bị vũ khí ngày càng tức giận bởi vì sao mà điều này xảy ra. Hãy tưởng tượng những gì bạn sẽ nói với con cái của mình khi chúng hỏi bạn, "Vậy, vào năm 2012, Bố và Mẹ, cảm thấy thế nào khi trải qua thập kỷ nóng kỷ lục trong 3 thập kỷ liên tiếp, khi mà các bộ máy khoa học luôn miệng nói rằng chúng ta có một vấn đề lớn, khi mà biển đang bị axit hóa, khi mà giá dầu và lương thực tăng mạnh, khi mà mọi người nổi loạn trên những đường phố London và chiếm lấy Phố Wall? Khi mà hệ thống đang sụp đổ rất rõ ràng, hả Bố và Mẹ, Bố và Mẹ làm gì, nghĩ gì lúc đấy?"

Vậy bạn cảm thấy thế nào khi ánh sáng trong tâm trí bạn về nền kinh tế thế giới biến mất, khi những giả định về tương lai biến mất và một thứ gì đó rất khác biệt xuất hiện? Hãy dành một khoảnh khắc lấy một hơi thật sâu và nghĩ, bạn cảm thấy gì vào thời điểm này? Có thể là sự phủ nhận. Có thể là sự tức giận. Có thể là sự sợ hãi. Tất nhiên, chúng ta không thể biết cái gì sẽ xảy ra và chúng ta phải sống trong sự hoang mang. Nhưng khi ta nghĩ tới những khả năng tôi vừa nói tới, chúng ta sẽ cảm thấy 1 chút sợ hãi.

Chúng ta đang bị nguy hiểm, tất cả chúng ta, và chúng ta đã tiến hóa để đối phó với sự nguy hiểm bằng sợ hãi để thúc đẩy một phản ứng mạnh mẽ, để giúp chúng ta dũng cảm đối mặt sự đe dọa. Nhưng hiện tại nó không phải là 1 con hổ bên miệng hang. Bạn không thể nhìn thấy nguy hiểm ngay tại cửa của mình. Nhưng nếu bạn nhìn, bạn có thể nhìn thấy nó tại ngưỡng cửa nền văn minh. Do đó ta cần cảm thấy sự đối phó ngay bây giờ khi mà ánh sáng vẫn còn, bởi nếu chúng ta đợi cho tới khi khủng hoảng diễn ra, chúng ta sẽ sợ hãi và lẩn trốn. Nếu chúng ta cảm thấy và nghĩ về nó bây giờ, chúng ta sẽ nhận ra chẳng có gì phải sợ ngoài trừ chính nỗi sợ. Vâng, mọi thứ sẽ trở nên xấu xí, và nó sẽ diễn ra sớm thôi -- chắc chắn khi chúng ta còn sống -- nhưng chúng ta hoàn toàn có khả năng vượt qua những gì sắp tới.

Bạn thấy đấy, những người mà có niềm tin rằng con người có thể giải quyết bất kỳ vấn đề, rằng công nghệ là không giới hạn, rằng thị trường là động lực cho sự tốt đẹp, thực tế là họ đúng. Họ chỉ quên mất 1 điều rằng sẽ cần một cuộc khủng hoảng tốt để chúng ta phát triển. Khi chúng ta cảm thấy sợ hãi và mất mát chúng ta có thể làm những điều phi thường. Nghĩ tới chiến tranh. Sau cuộc không kích Trân Châu Cảng, chỉ trong vòng 4 ngày chính phủ đã cấm được việc sản xuất xe hơi dân dụng và điều khiển ngành công nghiệp ô tô, và từ đây phân phối được lương thực và năng lượng. Hãy nghĩ tới cách 1 công ty đối phó với nguy cơ phá sản và cách mà sự thay đổi dường như không thể lại có thể xảy ra. Hãy nghĩ tới cách mà một cá nhân đối phó với sự chuẩn đoán của một căn bệnh chết người và cách mà cách sống thay đổi khi mà chỉ trước đấy dường như rất khó khăn nhưng mà sau đó lại hoàn toàn dễ dàng.

Chúng ta thông minh, và thực thế, chúng ta khá kỳ diệu, nhưng chúng ta cần một cuộc khủng hoảng tốt. Và tin tốt là, nó giống như 1 con quái vật. (Cười) Thực vậy, nếu chúng ta làm sai, nền văn minh này có thể bị diệt vong, nhưng nếu chúng làm đúng, thì đây có thể là sự bắt đầu của nền văn minh. Và sẽ tuyệt vời đến nhường nào khi mà được nói với cháu của bạn rằng bạn chính là 1 phần của nó?

Chắc chắn rằng không có bất kỳ một trở ngại kỹ thuật hay kinh tế nào trên đường. Các nhà khoa học như James Hansen nói với chúng ta rằng chúng ta cần giảm toàn bộ lượng khí thải CO2 ra khỏi nền kinh tế trong vài thập kỷ tới. Và tôi muốn biết làm thế nào để thực hiện điều này, do đó tôi làm việc cùng giáo sư Jorgen Randers ở Na-Uy để tìm lời giải đáp. Chúng tôi phát triển một dự án gọi là "Dự án Chiến tranh Một Cấp độ" -- đặt tên dựa theo cấp độ lưu động và tập trung cần thiết. Và ngạc nhiên thay, loại bỏ toàn bộ khí thải CO2 ra khỏi nền kinh tế trong vòng 20 năm thực ra rất dễ và rẻ, không phải quá rẻ, nhưng chắc chắn là rẻ hơn cái giá của sự xụp đổ nền văn minh. Chúng tôi không tính toán hoàn toàn chính xác cái giá xụp đổ, nhưng chúng tôi hiểu rằng nó sẽ rất đắt. Bạn có thể đọc thông tin, nhưng tóm lại, chúng ta có thể thay đổi nền kinh tế. Chúng ta có thể làm được với nền công nghệ đã được chứng minh. Chúng ta có thể làm được với chi phí có thể chịu được. Chúng ta có thể làm được với cơ cấu chính trị hiện tại. Thứ duy nhất chúng ta cần thay đổi đó là cách chúng ta nghĩ và cảm nhận. Và đây là nơi các bạn tới.

Khi chúng ta nghĩ tới tương lai tôi vừa vẽ nên, tất nhiên chúng ta sẽ cảm thấy đôi chút sợ hãi. Nhưng sợ hãi có khả năng làm tê liệt hoặc thúc đẩy. Chúng ta cần chấp nhận sự sợ hãi và hành động. Chúng ta cần hành động bởi tương lai phụ thuộc vào nó. Chúng ta cần hành động bởi chúng ta chỉ có 1 hành tinh. Chúng ta có thể làm được. Tôi biết những người ủng hộ thị trường tự do sẽ nói với bạn càng phát triển, càng nhiều vật chất và 9 tỷ người đi mua sắm là thứ tốt nhất ta có thể làm. Điều đó là sai lầm. Chúng ta có thể làm nhiều hơn, nhiều hơn rất nhiều. Chúng ta đã đạt được nhiều thứ xuất sắc kể từ khi tìm cách tạo thức ăn khoảng 10.000 năm trước. Chúng ta đã xây dựng một cơ sở khoa học, tri thức và công nghệ vững chắc -- quá đủ để tạo ra một xã hội mà 9 tỷ người có thể sống một cách tử tế, ý nghĩa và thỏa mãn. Trái Đất có thể hỗ trợ ta điều đó nếu chúng ta chọn con đường đúng đắn.

Chúng ta có thể chọn thời khắc khủng hoảng này để hỏi và trả lời những câu hỏi lớn của sự tiến hóa xã hội -- như là, chúng ta muốn làm gì khi lớn, khi nào chúng ta qua được cái thời thiếu niên vụng về mà tại đó ta nghĩ rằng không hề có giới hạn và phải gánh chịu ảo tưởng của sự bất tử? Đã đến lúc chúng ta trưởng thành, để sáng suốt, bình tĩnh và chín chắn hơn. Giống như những thế hệ trước, chúng ta sẽ trưởng thành trong chiến tranh -- không phải chiến tranh giữa các nền văn minh, mà là chiến tranh vì nền văn minh, cho một thời cơ đặc biệt để xây dựng một xã hội mạnh hơn, hạnh phúc hơn và rồi cứ thế cho tới khi bước tới tuổi trung niên.

Chúng ta có thể chọn sự sống thay vì sự sợ hãi. Chúng ta có thể làm những gì cần làm, nhưng nó sẽ cần từng nhà doanh nghiệp, từng nghệ sĩ, từng nhà khoa học, từng người truyền tin, từng người mẹ, người cha, người con, từng người trong chúng ta. Đây có thể là khoảnh khắc đẹp nhất của chúng ta.

Cảm ơn.

(Vỗ tay)