Nalini Nadkami: Khoa học tự nhiên trong nhà giam

Cây cối là điển hình của tĩnh vật. Cây cối cắm rễ vào lòng đất ở một chỗ qua nhiều thế hệ con người. Nhưng nếu chúng ta thay đổi góc nhìn từ thân cây sang cành lá, cây cối trở thành những thực thể không ngừng thay đổi, chúng di chuyển và sinh trưởng. Và tôi quyết định khám phá những chuyển động này bằng cách biến cây cối thành những nghệ sĩ. Tôi đơn giản chỉ buộc một đầu cây cọ vẽ vào một cành cây nhỏ. Tôi đợi cơn gió tới và căng bạt vẽ lên. Và một tác phẩm nghệ thuật thành hình. Tác phẩm nghệ thuật các bạn thấy ở bên trái được vẽ bởi một cây tuyết tùng đỏ miền Tây, và tác phẩm bên phải bởi một cây linh sam Douglas. Và điều tôi học được là các sinh vật khác nhau có những đặc điểm nhận dạng khác nhau, như một bức tranh của Picasso so với một bức của Monet vậy.

Nhưng tôi cũng rất thích thú tìm hiểu về chuyển động cây cối và làm sao nghệ thuật này có thể cho phép tôi ghi lại và định lượng các chuyển động đó. Vậy nên để đo khoảng cách mà một cây thích -- cái cây đã tạo ra bức vẽ này -- chuyển động trong một năm, tôi chỉ cần đo và tính tổng các đoạn thẳng này. Tôi nhân lên với số cành con trên mỗi cành lớn và số cành lớn trên mỗi cây và chia cho số phút trong một năm. Và như thế tôi tính được khoảng cách một cái cây đơn lẻ di chuyển trong một năm. Bạn có thể đoán thử. Đáp án là 186 540 dặm, hay là bảy vòng quanh trái đất. Và như vậy, chỉ đơn giản là chuyển góc nhìn từ một cái thân cây tới rất nhiều cành con lay động không ngừng, chúng ta thấy được rằng cây cối không đơn giản là những thực thể tĩnh, mà trên thực tế lại chuyển động không ngừng.

Và tôi bắt đầu nghĩ về cách thức mà ta nhìn nhận bài học từ cây cối này, để nhìn nhận các thực thể khác cũng bị coi là bất động và bế tắc, nhưng tha thiết mong mỏi sự thay đổi và phong phú. Một trong những thực thể đó là các nhà tù của chúng ta. Nhà tù, dĩ nhiên, là nơi những người phá luật bị giam, cầm tù sau song sắt. Và bản thân hệ thống nhà tù của chúng ta cũng bế tắc. Nước Mỹ có hơn 2.3 triệu đàn ông và phụ nữ bị giam. Con số này đang tăng lên. Cứ mỗi 100 tù nhân được giải phóng, 60 người sẽ quay lại tù. Ngân sách cho giáo dục, đào tạo và cho các trại phục hồi nhân phẩm đang giảm dần. Vậy nên vòng quay tù tội đầy tuyệt vọng này cứ tiếp diễn. Tôi quyết định tự hỏi xem bài học tôi học được từ những nghệ sĩ cây cối có thể áp dụng cho một cơ quan bất động như là nhà tù được không. Và tôi nghĩ câu trả lời là có.

Năm 2007, tôi bắt đầu cộng tác với Bộ Phục hồi Nhân Phẩm bang Washington, chúng tôi làm việc với bốn nhà giam, bắt đầu mang khoa học và các nhà khoa học, các dự án phát triển bền vững và bảo vệ môi trường đến bốn nhà tù của bang. Chúng tôi có những bài giảng về khoa học. Và những người đàn ông ở trại giam quyết định đến dự giờ giảng khoa học của chúng tôi thay vì coi ti-vi hay là nâng tạ. Điều đó, tôi nghĩ, là sự chuyển động. Chúng tôi hợp tác với Hiệp hội Bảo vệ Thiên Nhiên để cho các tù nhân ở trại cải tạo Stafford Creek được trồng những cây đang bị đe dọa của vùng thảo nguyên để khôi phục lại tồn dư của những vùng thảo nguyên ở bang Washington. Điều đó, tôi nghĩ, là sự chuyển động. Chúng tôi làm việc với Bộ Thủy sản và Động vật Hoang dã của bang Washington để nuôi những chú ếch đang bị đe dọa, loài ếch đốm Oregon, sau này chúng sẽ được phóng thích vào vùng đất ngập nước được bảo vệ. Điều đó, theo tôi, là sự chuyển động.

Và vừa mới đây thôi, chúng tôi bắt đầu làm việc với những người bị biệt giam ở cái mà chúng tôi gọi là cơ sở Cực-tối-đa. Họ đã phạm những luật nghiêm trọng vì hành động hung dữ với quản giáo và các tù nhân khác. Họ bị giữ trong những phòng giam trống trơn như thế này 23 tiếng mỗi ngày. Mỗi khi họ gặp ban quản lí, hay chuyên gia thần kinh, họ bị đặt trong những buồng cố định như thế này. Mỗi ngày một giờ, họ bị mang đến những cái sân thể dục tối tăm và sơ sài này. Và dù chúng tôi không thể mang cây cỏ thảo nguyên hay cóc vào những môi trường thế này, chúng tôi mang những bức ảnh tự nhiên vào trại thể dục, treo lên tường, để cho ít nhất thì họ cũng được tiếp xúc với những bức hình của tự nhiên. Đây là anh Lopez, đã bị biệt giam 18 tháng rồi. Giờ anh cung cấp gợi ý về những loại tranh ảnh mà anh tin là sẽ khiến chính anh và bạn tù thanh bình hơn, điềm tĩnh hơn, ít hung bạo hơn.

Và điều mà ta thấy, tôi nghĩ là một vài chuyển động thay đổi nho nhỏ kết hợp lại có thể sẽ di chuyển được cả một thực thể như là hệ thống nhà tù của chúng ta theo hướng của hi vọng. Ta biết rằng cây cối là thực thể tĩnh khi nhìn thân của chúng. Nhưng nếu cây có thể tạo ra nghệ thuật, nếu chúng có thể đi vòng quanh trái đất bảy lần một năm, nếu tù nhân có thể trồng cây và nuôi ếch, có lẽ còn có những thực thể bất động khác chúng ta lưu giữ trong người, như là nỗi buồn, cơn nghiện, như sự phân biệt chủng tộc, những thứ đó cũng có thể thay đổi được.

Xin cảm ơn các bạn rất nhiều.

(Tiếng vỗ tay)