Mike Biddle: Chúng ta có thể tái chế nhựa

Tôi là một người thu lượm rác. Và bạn sẽ tìm thấy điều đó thật là thú vị khi tôi trở thành một người lượm rác, bởi vì tôi ghét sự lãng phí. Tôi hi vọng trong vòng 10 phút, tôi sẽ thay đổi cách suy nghĩ của bạn về rất nhiều thứ trong cuộc đời của bạn. Và tôi muốn bắt đầu với ngày đầu tiên. Hẫy nghĩ lại khi chúng ta còn là một đứa trẻ. Chúng ta nhìn những thứ cần thiết cho cuộc đời chúng ta như thế nào? Có lẽ nó chỉ đơn giản là giống như những luật này: Nó là của tôi nếu tôi nhìn thấy nó đầu tiên. Một đường ống dài là của tôi nếu tôi sắp xếp một thứ gì. Càng nhiều thứ tôi có, điều đó càng tuyệt vời. Dĩ nhiên, nó là của người khác chỉ khi nó bị hỏng.

(Cười)

Và, sau 20 năm tái chế trong công nghiệp tái chế, với tôi nó trở nên rõ ràng rằng chúng ta không cần phải vứt đi những đồ chơi trẻ con sau khi chúng ta phát triển thành người lớn. Và hãy để tôi nói cho bạn biết tại sao tôi có quan điểm đó. Bởi vì hàng ngày qua những khu tái chế trên toàn thế giới, chúng ta có thể có được khoảng một triệu bảng từ những đồ vứt đi đó. Bây giờ một triệu bảng một ngày dường như là rất nhiều thứ nhưng nó chỉ là một phần rất nhỏ của những thứ được thải ra mỗi năm, hàng năm trên thế giới-- ít hơn 1%. Thực tế, Liên Hợp Quốc đã thống kê có khoảng 80 tỷ bảng một năm từ việc lãng phí nguồn điện mà thế giới đã thất thoát mỗi năm -- và đây cũng là một nguồn thất thoát nhiều nhất trong trong sự lãng phí đó. Và nếu bạn vứt những vật dụng bền khác như ô tô và những thứ tương tự, thì con số sẽ tăng gấp đôi. Và dĩ nhiên những nước càng phát triển, thì nó sẽ là những ngọn núi khổng lồ.

Khi chúng ta nhìn lên nó, hầu hết chúng ta nghĩ về rác thải. Nghĩa là chúng ta sẽ thấy được những mỏ trên mặt đất. Và lý do chúng ta thấy được những mỏ đó chính là có rất nhiều nguyên liệu thô giá trị được lấy từ những thứ bỏ đi này ngay từ lúc đầu tiên. Và nó càng quan trọng khi chúng ta chỉ ra cách làm thế nào để lấy ra nguồn nguyên liệu từ những đống láng phí hỗn độn này. Bằng việc nghe TED trong tuần thế giới này càng ngày trở nên bé nhỏ với nhiều người hơn muốn có nhiều hơn nữa những thứ vật dụng. Tất nhiên là họ muốn đồ chơi và dụng cụ mà chúng ta đã thường phớt lờ.

Và những gì làm nên những dụng cụ và trò chơi đó mà chúng ta chỉ sử dụng trong một ngày duy nhất? Hầu hết đều được làm từ nhựa và nhiều loại kim loại khác nhau. Với kim loại, chúng ta chỉ lấy được từ quặng sắt mà chúng ta khai thác ở những mỏ quặng càng lớn và thậm chí sâu hơn trên khắp thế giới. Còn nhựa chúng ta lấy từ dầu mỏ, mà chúng ta phải đi thật xa khoan những giếng thật sâu để lấy được nó. Và những hoạt động này có tác động đáng kể tới môi trường và kinh tế mà chúng ta nhận thấy hiện nay.

Một tin tốt là chúng ta đang bắt đầu tìm ra nguồn nguyên liệu từ những thứ bỏ đi và bắt đầu tái chế từ những thứ hết hạn sử dụng, đặc biệt là ở những vùng như Châu Âu mà có những chính sách tái chế cho việc tái chế những đồ dùng này là yêu cầu mang tính trách nhiệm. Hầu hết những gì lấy được từ những thứ bỏ đi, nếu nó được đưa vào tái chế, đều là kim loại. Nhìn nhận một cách lạc quan -- ở đây, tôi sử dụng thép là một ví dụ điển hình cho kim loại, bởi lẽ nó là nguồn kim loại phổ biến -- nếu những món đồ của bạn được đưa vào máy tái chế, thì hơn 90% kim loại sẽ được tái sản xuất và được sử dụng cho một mục đích khác. Trong khi đó nhựa lại hoàn toàn ngược lại: ít hơn 10% được tái chế. Thực tế chỉ khoảng hơn 5%. Hầu hết chúng được đốt thành tro hoặc chôn dưới đất.

Bây giờ, hầu như họ nghĩ rằng nhựa là những thứ vứt đi, hay có giá trị thấp. Nhưng thực tế nhựa có giá trị cao gấp mấy lần thép. Và sản phẩm nhựa lại được sản xuất và tiêu thụ nhiều hơn trên thế giới với con số rất lớn hơn thép rất nhiều. Vậy tại sao một nguồn nguyên liệu phong phú và đa dạng như vậy lại không được tái chế với một tỷ lệ tương xứng với những nguyên liệu có giá trị thấp hơn? Nó chủ yếu là do kim loại dễ dàng tái chế hơn từ những nguồn nguyên liệu khác nhau và từ những thứ khác nhau. Chúng có tỷ trọng khác nhau. Có từ tính và điện tích khác nhau. Và màu sắc cũng rất khác nhau. Vì vậy cả con người hay máy móc đều dễ dàng tách chúng từ nguồn nguyên liệu khác nhau và từ những cái khác nhau. Trong khi đó nhựa lại có mật độ dày đặc hỗn độn trong một khoảng không nhỏ. Chúng còn có cả tính đặc trưng hay sự giống nhau về điện tích và từ tính. Và nhựa có thể có tất cả các màu sắc, mà bạn có thể biết. Vì thế cách phân loại truyền thống kim loại đơn giản là không phù hợp với nhựa.

Một lí do khác nữa là kim loại dễ dàng được con người tái chế là vì rất nhiều thứ đồ từ những nước phát triển -- đặc biệt là ở nước Mỹ, nơi không hề có một chính sách tái chế nào như ở Châu Âu -- tìm ra phương pháp đối với những nước đang phát triển cho tái chế chi phí thấp. Những người có thu nhập ít hơn 1 USD một ngày sẽ thu lượm những thứ bỏ đi. Họ lấy những gì họ có thể, nhưng chủ yếu là kim loại -- và những thứ tương tự -- và họ để lại những gì họ không thể tái sử dụng được nữa, một lần nữa lại là nhựa. Hay họ đốt những tấm nhựa này để lấy kim loại trong những ngôi nhà như bạn thấy ở đây. Họ lấy kim loại bằng tay. Trong khi đây có thể xem là giải pháp cho nền kinh tế thấp, và cũng tất nhiên là thiếu luôn tính môi trường hay sự an toàn và sức khỏe cua con người. Tôi gọi đây là sự cá cược với môi trường. Nó không an toàn cũng không công bằng và dĩ nhiên cũng không bền vững.

Bây giờ, vì nhựa quá phông phú -- chính vì thế, rõ ràng những giải pháp trên không đưa đến việc tái sử dụng nhựa -- nhưng con người lại đang cố gắng dùng lại nhựa. Đây chỉ là một ví dụ. Đây là bức ảnh tôi chụp ở trên mái nhà ở Mumbai, Ấn Độ, một khu ổ chuột lớn nhất thế giới. Họ để nhựa trên trần nhà. Họ đưa chúng dưới những mái nhà tới những cửa hàng nhỏ giống như thế này, và người ta rất cố gắng phân loại chúng, bằng màu sắc, hình dạng và cảm giác, và bằng bất cứ kĩ thuật nào họ có. Và đôi khi họ phải sử dụng đến kĩ thuật “đốt và ngửi” mà họ sẽ đốt nhựa và ngửi mùi của chúng để phán đoán loại nhựa. Không một cách nào trên đây dẫn đến bất cứ cách tái chế theo đúng nghĩa của nó. Vì thế, đừng sử dụng những phương pháp trên ở nhà.

Vậy những gì chúng ta sẽ phải làm cho nguồn nguyên liệu phong phú này, ít nhất những gì chúng ta thường gọi nguyên liệu bền vững với thời gian, những loại nhựa này? Tôi chắc chắn rằng nó rất phong phú và rất giá trị để bị quên lãng dưới mặt đất hay bị bốc thành mây khói. Vì thế, khoảng 20 năm trước, tôi bắt đầu theo đuổi việc tái chế rác, và cố gắng tìm ra cách tách chúng thành những nguyên liệu giống nhau từ những nguồn khác nhau, và cuối cùng thu nạp những người bạn của tôi, trong những khu khai thác mỏ hay là nơi làm ra nhựa, và chúng tôi bắt đầu từ những phòng thí nghiệm khai khoáng khắp trên thế giới. Trên hết, chúng tôi đang khai khoáng trên bề mặt trái đất. Và chúng tôi cũng đã vén được màn bí mật. Đây là bước cuối cùng trong việc tái chế. Đây là nguồn nguyên liệu phổ biến cuối cùng được tái chế với lượng lớn trên Trái Đất. Và chúng tôi đã tìm ra được phương thức làm thế nào để làm được chúng. Trong quy trình này, chúng tôi bắt đầu vẽ lại làm thế nào để công nghiệp nhựa làm ra nhựa.

Các thức truyền thống để làm ra nhựa là với dầu mỏ hay hợp chất dầu mỏ. Người ta phá vỡ mô hình phân tử, sau đó liên kết chúng lại theo những cách thức cụ thể, để làm nên những loại nhựa tốt mà chúng ta sử dụng hàng ngày. Chúng tôi khẳng định rằng, có phương pháp bền vững hơn để sản xuất nhựa. Khôngh chỉ đứng trên quan điểm môi trường mà còn đứng trên lập trường kinh tế. Một nơi tốt để bắt đầu với sự lãng phí. Tất nhiên nó không tốn kém như dầu mỏ, và nó cũng rất phong phú, như tôi mong muốn bạn thấy được từ những bức ảnh này. Và vì chúng ta không thể bẻ gãy nhựa thành phân tử cũng như liên kết chúng lại, vậy chúng ta hãy tiếp cận phương pháp khai khoáng để tách chúng.

Chúng ta sẽ phải tốn rất ít chi phí trong việc trang bị máy móc. Đương nhiên chúng ta cũng tiết kiệm được nhiều năng lượng. Hiện nay tôi không biết có bao nhiêu công trình khác trên hành tinh này có thể tiết kiệm được 80 đến 90% năng lượng so với cách làm truyền thống. Thay vì phải bỏ ra vài trăm triệu đôla để xây dựng những nhà máy hóa chất mà chỉ để tạo ra nhựa cung cấp cho đời sống của chúng ta, đề án của chúng tôi có thể sản xuất ra bất cứ loại nhựa nào mà chúng tôi đưa vào. Chúng ta làm nên chất thay thế cho nhựa được làm từ hợp chất dầu mỏ. Người sử dụng có thể tham gia vào việc tiết kiệm một lượng lớn CO2. Chúng tạo nên một vòng tròn khép kín với sản phẩm của chúng. Tất nhiên nó cũng tạo ra những sản phẩm bền vững.

Trong một khoảng thời gian ngắn mà tôi có, tôi muốn chỉ ra cách làm như thế nào để tái chế chúng qua một ít hiểu biết của tôi. Đầu tiên hãy bắt đầu với cái máy kim loại, chúng sẽ cắt đồ thành những miếng nhỏ. Họ thu lấy kim loại để lại những thứ cặn bã dư thừa -- đó chính là sự lãng phí -- một hỗn hợp của nhiều thứ nguyên liệu trộn lẫn với nhau, nhưng chủ yếu là nhựa. Chúng ta loại những gì không phải là nhựa, như kim loại lẫn với mụn bào, bọt, cao su, gỗ, thủy tinh, giấy, vân vân. Nhiều khi là cả động vật chết. Đây là bước đầu tiên trong quá trình tái chế, nó giống với cách tái chế truyền thống. Chúng ta lọc lấy nguyên liệu bằng việc sử dụng nam châm, sử dụng cách phân loại của không khí. Tại thời điểm này nó nghe giống như quy trình nhà máy Willy Wonka.

Cuối quy trình chúng ta sẽ có được hỗn hợp chất dẻo: gồm nhiều loại nhựa và nhiều lớp nhựa. Tiếp đó, bước quan trọng công phu hơn sẽ được tiến hành, và thực sự công đoạn khó khăn, nhiều giai đoạn phân tách mới được bắt đầu. Chúng nghiền nhựa thành những miếng nhỏ như móng tay. Sau đó, chúng sử dụng quy trình tự động hóa để phân loại nhựa, Không chỉ là loại mà ngay cho cả lớp. Và sau cuối của quy trình này đưa lại một lớp nhựa: một loại, một lớp. Sau đó, chúng ta dùng phương pháp quan sát màu sắc để phân loại nguyên liệu này. Chúng ta sẽ trộn nó trong những silo 50,000-lb. Sau đó đưa chúng vào máy đúc và hóa hơi chúng, và đưa chúng vào những lỗ nhỏ, rồi làm thành sợi. Và cắt những sợi này thành viên. Và nó trở thành phổ biến trong ngành công nghiệp chất dẻo. Đây là nguyên liệu cùng loại với nguyên liệu chúng ta lấy từ dầu mỏ. Và ngày nay, chúng ta có thể sản xuất từ những thứ đồ cũ của chúng ta. để nó trở thành một thứ đồ dùng mới.

(Vỗ tay)

Vậy, ngay từ bây giờ thay vì vứt chúng trên những ngọn đồi ở những nước đang phát triển hay để chúng tan thành mây khói, bạn người có thể biến những thứ đồ cũ thành những thứ đồ mới trên bàn, trong văn phòng, hay tại nơi làm việc trong nhà. Đây chỉ là một trong số ít ví dụ về những công ty đang mua những sản phẩm nhựa của chúng tôi, thay vì nhựa nguyên chất, để sản xuất những sản phẩm mới.

Vì thế, tôi hi vọng bạn sẽ thay đổi cách nhìn ít nhất về những thứ đồ dùng của bạn. Có thể lấy dẫn chứng từ tự nhiên. Tự nhiên lãng phí rất ít, và tái sử dụng tất cả mọi thứ. Và tôi cũng hi vọng bạn sẽ từ bỏ cách suy nghĩ bạn là người tiêu dùng -- đây là điều mà tôi ghét nhất -- mà hãy nghĩ rằng chúng ta sử dụng tài nguyên trong một dạng, cho tới khi chúng biến sang dạng khác và sẽ là dạng khác cho lần sử dụng khác sau đó. Cuối cùng, tôi hi vọng mọi người sữ đồng ý với tôi để thay đổi quy tắc cuối cùng của đứa trẻ lúc nãy thành “Nếu nó bị hỏng, nó vẫn là đồ dùng của tôi”

Cảm ơn các bạn đã lắng nghe.

(Vỗ tay)