Marco Tempest: Một câu chuyện màu nhiệm (với hiện thực mở rộng)

Marco Tempest: Cái tôi muốn cho các bạn xem ngày hôm nay là một thứ đang được thí nghiệm. Hôm nay là lần đầu nó ra mắt công chúng. Một cuộc trình diễn 'hiện thực mở rộng.' Và tất cả những gì bạn sắp thấy đây không hề được quay trước. Chúng đều thực, trực tiếp và phản ứng lại với tôi tại chỗ. Tôi thích coi đây là một loại phép màu công nghệ. Thế, bắt tay cầu nguyện nhé. Và xin hãy chú ý nhìn màn hình lớn.

Hiện thực mở rộng là sự hòa lẫn của thế giới thực vào hình ảnh do máy tính tạo nên. Có lẽ nó là môi trường hoàn hảo để nghiên cứu ảo thuật và tự hỏi, tại sao, trong kỉ nguyên công nghệ, ta tiếp tục trải nghiệm cảm giác kinh ngạc màu nhiệm ấy. Ảo thuật là mẹo lừa dối, nhưng là mẹo lừa dối khiến ta thích thú. Để có thể thích thú với việc bị lừa, người khán giả trước hết phải dẹp nỗi hoài nghi qua một bên. Nhà thơ Samuel Taylor Colerige là người đầu tiên đề xuất trạng thái tinh thần sẵn sàng tiếp nhận này.

Samuel Taylor Coleridge: Tôi cố gắng khiến các tác phẩm của mình trông có vẻ thực để khiến người ta, khi đọc các tác phẩm -- hình bóng của trí tưởng tượng này, tự nguyện dẹp hoài nghi qua một bên, hành động ấy, trong giây lát, chính là niềm tin vào thi ca.

MT: Niềm tin vào tính hư cấu như thế này là thiết yếu với bất kì trải nghiệm sân khấu nào. Không có nó, một kịch bản chỉ là các từ ghép lại. Hiện thực mở rộng chỉ là một công nghệ mới nhất. Và mánh khóe của bàn tay chỉ đơn thuần là trò uốn dẻo đầy nghệ thuật mà thôi. Chúng ta đều rất giỏi dẹp hoài nghi qua một bên. Chúng ta làm điều đó hàng ngày, khi đọc tiểu thuyết, xem tivi, hay đi rạp xem phim. Chúng ta sẵn lòng đi vào những thế giới hư cấu, ở đó ta cổ vũ cho các anh hùng và khóc thương những người bạn ta chưa hề có. Không có khả năng này thì không có ảo thuật.

Jean Robert-Houdin, nhà ảo thuật vĩ đại nhất của Pháp, là người đầu tiên ghi nhận vai trò là người kể chuyện của một ảo thuật gia. Ông nói một điều mà tôi đã dán lên tường studio của tôi.

Jean Robert-Houdin: Người làm ảo thuật không phải nghệ sĩ tung hứng. Anh ta là một diễn viên đang đóng vai ảo thuật gia.

MT: Điều đó nghĩa là ảo thuật cũng như sân khấu điện ảnh và mỗi một trò đùa là một câu chuyện. Các trò mẹo trong ảo thuật dựa trên nguyên mẫu là truyện tường thuật hư cấu. Có những chuyện kể về sinh và diệt, tử biệt và hồi sinh, và các chướng ngại vật cần phải vượt qua. Nào, rất nhiều trong số chúng vô cùng kịch tính. Ảo thuật gia chơi đùa với lửa và thép, bất chấp cơn thịnh nộ của lưỡi cưa, dám tay không bắt đạn, hoặc thử trốn thoát trong đường tơ kẽ tóc. Nhưng khán giả không đến để xem ảo thuật gia lăn ra chết, họ đến để thấy anh ta còn sống nhăn. Bởi vì những câu chuyện hay nhất luôn kết thúc có hậu.

Các trò mẹo ảo thuật có một yếu tố đặc biệt. Chúng là những câu chuyện có một nút thắt. Edward de Bono tranh luận rằng não của chúng ta là những cỗ máy tuân theo kiểu mẫu. Ông nói rằng ảo thuật gia cố tình khai thác cách khán giả hay nghĩ.

Edward de Bono: Ảo thuật sân khấu phụ thuộc gần như hoàn toàn vào lỗi theo đà. Khán giả được dẫn dắt tới việc đưa ra những giả thuyết hoặc phát triển hoàn toàn hợp lí, nhưng trên thực tế, không giống với những gì đang được diễn trước mặt họ.

MT: Về khía cạnh đó, trò ảo thuật cũng như truyện cười. Truyện cười dẫn dắt ta đi tới một đích đến ta đoán trước. Nhưng khi viễn cảnh ta tưởng tượng nên đột ngột xoay 180 độ thành cái gì đó hoàn toàn bất ngờ, ta phá ra cười. Điều tương tự xảy ra khi người ta xem diễn ảo thuật. Cái kết không tuân theo logic thông thường, cho ta cái nhìn sâu sắc mới vào vấn đề, và khán giả thể hiện sự kinh ngạc của họ bằng tiếng cười. Bị lừa cũng thật thú vị.

Một trong những tính chất cốt yếu của tất cả các câu chuyện là chúng được tạo ra để được chia sẻ. Chúng ta thấy bắt buộc cần phải kể chúng. Khi tôi diễn một trò ở một buổi tiệc -- (Tiếng cười) người đó sẽ ngay lập tức kéo bạn họ tới và đề nghị tôi diễn lại. Họ muốn chia sẻ trải nghiệm ấy. Điều này khiến công việc của tôi khó khăn hơn nhiều, bởi vì, nếu tôi muốn làm họ ngạc nhiên, tôi cần kể một câu chuyện có cùng mở bài, nhưng kết thúc lại khác đi -- một trò mẹo có nút thắt trên một nút thắt khác. Điều này khiến tôi luôn tất bật.

Các chuyên gia tin rằng các câu chuyện còn đi xa hơn khả năng tự giải trí của chúng ta. Chúng ta nghĩ theo các cấu trúc kể chuyện. Chúng ta liên kết sự việc và cảm xúc và vô thức chuyển hóa chúng thành một chuỗi mà ta dễ dàng hiểu được. Đây là một thành tựu riêng chỉ con người có. Chúng ta đều muốn chia sẻ các câu chuyện, dù đó là trò mẹo ta thấy ở bữa tiệc, hay một ngày tồi tệ ở cơ quan, hay cảnh mặt trời lặn mê li ta thấy khi đi nghỉ.

Ngày nay, nhờ vào công nghệ, ta có thể chia sẻ những câu chuyện ấy theo cách chưa từng được biết đến, bằng email, Facebook, blog, tweet, hay trên TED.com. Các công cụ của mạng xã hội, chúng là những lửa trại số mà khán giả tụ họp xung quanh, để nghe câu chuyện của ta. Ta biến sự thật thành các phép so sánh và ẩn dụ, và cả viễn cảnh tưởng tượng nữa. Ta đánh bóng các góc cạnh gồ ghề của cuộc đời chúng ta để chúng có vẻ nguyên vẹn hơn. Các câu chuyện của ta khiến ta trở thành chính con người chúng ta và, đôi khi, chúng biến thành con người ta muốn trở thành. Chúng cho ta nhận dạng và cảm giác cộng đồng. Và nếu câu chuyện đó hay, có lẽ nó còn khiến ta cười nữa.

Xin cám ơn các bạn.

(Vỗ tay)

Cám ơn.

(Vỗ tay)