Madeleine Albright: Trên cương vị một người phụ nữ và một nhà ngoại giao

Pat Mitchell: Câu chuyện về chiếc ghim cài này là gì vậy?

Madeleine Albright: Đó là mảnh vỡ của kính trần nhà.

PM: Oh. Thật là sự lựa chọn đúng đắn, tôi phải nói vậy, cho TEDWomen (chuyên mục Phụ nữ TED).

MA: Phần lớn thời gian tôi sử dụng khi thức dậy vào buổi sáng là cố gắng tìm hiểu chuyện gì sẽ diễn ra. Và sẽ không một mảnh ghim cài nào tồn tại nếu không có Saddam Hussein. Và tôi sẽ kể cho bạn nghe chuyện đã xảy ra. Tôi được cử tới Liên Hợp Quốc với tư cách là 1 đại sứ đặc mệnh. Và đó là sau Chiến tranh Vùng Vịnh. Và tôi là một đại sứ đã được đào tạo. Và lệnh ngừng bắn đã được chuyển thể thành một sê-ri những nghị quyết được phê chuẩn, và tôi được chỉ đạo là phải liên tục nói những điều cực kỳ kinh khủng về Saddam Hussein cái mà ông ta xứng đáng -- ông ta đã xâm chiếm một quốc gia khác. Và bất thình lình, một bài thơ xuất hiện trên các báo ở Baghdad so sánh tôi với rất nhiều thứ khác, mà trong số đó là hình tượng một con rắn chưa từng xuất hiện Và rồi tôi tình cờ có được chiếc ghim cài hình con rắn này. Nên tôi đã đeo nó khi chúng ta đề cập đến Iraq. (Tiếng cười) Và khi tôi ra ngoài để gặp giới báo chí họ tập trung lại, và hỏi, "Tại sao bà lại đeo chiếc ghim cài hình con rắn đó?" Tôi trả lời, "Bởi vì Saddam Hussein đã so sánh tôi với một con rắn tuyệt vời." Và rồi tôi đã nghĩ, thế đấy, nó chỉ là trò vui thôi. Tôi ra ngoài và mua rất nhiều chiếc ghim cài điều đó thực tế sẽ thể hiện tôi nghĩ là những gì chúng ta sẽ làm một ngày nào đó. Câu chuyện bắt đầu như thế đó.

PM: Vậy bộ sưu tập đã lớn thế nào rồi?

MA: Khá lớn đó. Bây giờ nó đang đi du lịch. Tại thời điểm này nó đang ở Indianapolis, nhưng nó đã từng ở Smithsonian. Và nó đi cùng với một quyển sách kêu gọi "Hãy đọc những chiếc ghim cài của tôi."

(Tiếng cười)

PM: Vậy đó có phải là một ý tưởng hay. Tôi nhớ khi bà trở thành người phụ nữ đầu tiên nhận chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, và đã có rất nhiều cuộc bàn luận lúc nào cũng nói về việc bà đang mặc gì, trông bà thế nào -- điều này xảy ra với rất nhiều phụ nữ, đặc biệt nếu họ ở cương vị đứng đầu. Vậy bà cảm thấy thế nào về điều đó -- về tất cả --

MA: Thực ra nó có làm tôi khó chịu bởi vì không ai từng miêu tả một người đàn ông đang mặc gì. Nhưng mọi người lại để ý vào những bộ quần áo mà tôi có. Và điều thú vị là, trước khi tôi đến New York với tư cách là đại sứ Liên Hợp Quốc, tôi đã nói với Jeane Kirkpatrick, người đã làm đại sứ trước tôi, và bà nói, "Bà sẽ phải tống khứ hết những bộ quần áo giáo sư của mình. Đi ra ngoài và trông như một nhà ngoại giao." Và điều đó đã mang đến cho tôi rất nhiều cơ hội để đi mua sắm. Nhưng, vẫn luôn tồn tại rất nhiều kiểu câu hỏi về việc, bạn có đội mũ không? Váy của bạn ngắn đến đâu? Và một trong những điều đó -- nếu bạn nhớ Condoleezza Rice tại một số sự kiện và bà ấy đã đi giày bốt, rồi bà ấy bị bình phẩm về việc đó. Trong khi không một thanh niên nào bị bình phẩm. Và đó chỉ là điều tối thiểu thôi.

PM: Đối với tất cả chúng ta, đàn ông và phụ nữ, đều tìm kiếm cách xác định vai trò của mình, và thực hiện vai trò đó một cách khác biệt trong thế giới này và định hướng tương lai. Làm sao bà xử lý được để cân bằng giữa việc là một tiếng nói ngoại giao cứng rắn và mạnh mẽ của đất nước này trước thế giới và bà cảm thấy thế nào về bản thân với tư cách là người mẹ, người bà, người nuôi dưỡng. Và như thế làm sao bà giải quyết được nó?

MA: Phần thú vị nhất là tôi đã được hỏi về suy nghĩ của mình khi trở thành nữ ngoại trưởng đầu tiên chỉ vài phút sau khi tôi được bổ nhiệm. Và tôi đã nói, "Tôi là phụ nữ trong 60 năm, nhưng tôi mới chỉ làm Ngoại trưởng có vài phút thôi." Là vậy đó. (Tiếng cười) Nhưng cơ bản là, tôi thích được là một người phụ nữ. Vậy nên những gì đã xảy ra -- và tôi nghĩ chắc hẳn có vài người trong số khán giả sẽ đồng cảm với điều này -- Tôi đến buổi họp đầu tiên của mình tại Liên Hợp Quốc. Và đó là lúc mọi thứ bắt đầu, bởi vì đó là một tổ chức của nam giới. Và tôi ngồi đó -- có 15 thành viên của Hội đồng Bảo An -- và 14 người đàn ông nhìn chằm chằm vào tôi, và tôi nghĩ -- bạn biết chúng ta đều thế nào mà. Các bạn muốn có được cảm giác về căn phòng đó, và làm những người như tôi, và liệu tôi có thực sự nói những điều thông minh? Và bất chợt tôi nghĩ, đợi đã nào. Tôi đang ngồi sau tấm biển ghi "Hợp chủng quốc Hoa Kỳ". Và nếu tôi không phát biểu ngày hôm nay thì sẽ chẳng ai nghe thấy tiếng nói của Hoa Kỳ. Và đó là lần đầu tiên tôi có cảm giác rằng tôi phải vượt qua chính mình trong khuôn mẫu một người phụ nữ bình thường và khó bảo để quyết định rằng tôi phải phát biểu thay mặt đất nước của chúng ta. Và điều đó xảy ra nhiều hơn ở nhiều thời điểm khác, nhưng dù sao đi nữa, tôi thực sự nghĩ rằng có 1 lợi thế tuyệt vời khi là phụ nữ. Tôi cho rằng chúng ta giỏi hơn rất nhiều ở quan hệ cá nhân, và tiếp đó có thể thấy rõ là khả năng nói ra đúng điều cần được nói. Nhưng để tôi kể cho các ban, tôi có một cháu gái nhỏ nhất, và khi cô bé tròn 7 tuổi vào năm ngoái, nói với mẹ bé, con gái tôi, "Có vấn đề gì to tát khi bà Maddie trở thành Ngoại trưởng ạ? Chỉ có con gái mới là Ngoại trưởng mà."

(Tiếng cười)

(Vỗ tay)

PM: Bởi đó là thời của cô bé. -- (MA: Sẽ là như vậy.)

PM: Đó thật là một sự thay đổi. Bà đã đi hầu như khắp thế giơi, đó là việc mà bà làm thường xuyên, vậy bà đánh giá thế nào về chuyện kể toàn cầu về phụ nữ và các em gái? Chúng ta đang ở đâu?

MA: Tôi nghĩ chúng ta đang thay đổi dần dần, nhưng rõ rằng là có những ngóc ngách trong các quốc gia, nơi mà không có gì khác đi cả. Và vì vậy, nó có nghĩa là chúng ta phải ghi nhớ rằng, trong khi nhiều người trong số chúng ta đã có những cơ hội to lớn -- và Pat, chị đã trở thành người dẫn đầu thực sự trong ngành của mình -- thì vẫn còn rất nhiều phụ nữ không có khả năng lo lắng và chăm sóc bản thân mình và hiểu rằng chính phụ nữ phải giúp những phụ nữ khác. Và đó là những gì tôi đã cảm thấy -- và tôi đã nhìn nhận điều này từ một vấn đề an ninh quốc gia -- khi tôi là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, tôi đã quyết định rằng những vấn đề của phụ nữ phải được đặt vào trọng tâm của chính sách ngoại giao Mỹ không phải bởi vì tôi là nữ giới, mà bởi vì tôi tin rằng xã hội sẽ trở nên tốt hơn khi mà phụ nữ được trao quyền hành về mặt chính trị và kinh tế, thì những giá trị được truyền đạt, tình hình sức khỏe trở nên tốt hơn, giáo dục tốt hơn, và thịnh vượng kinh tế lớn hơn. Vì vậy tôi nghĩ rằng chúng ta cần phải -- nhiều người trong số chúng đã sống ở nhiều quốc gia khác nhau nơi mà chúng ta có tiếng nói về mặt kinh tế và chính trị -- vì thế chúng ta cần giúp đỡ những phụ nữ khác. Và tôi đã thực sự cống hiến bản thân mình cho điều này, cả khi làm việc ở Liên Hợp Quốc và sau đó trên cương vị Ngoại trưởng.

PM: Và bà đã nhận được sự đáp lại từ việc biến nó trở thành vấn đề trung tâm của chính sách ngoại giao chưa ạ?

MA: Từ một số người. Tôi nghĩ rằng họ đã từng nghĩ đây chỉ là một vấn đề mềm mỏng mà thôi. Điều căn bản mà tôi quyết định thực ra là những vấn đề của phụ nữ chính là những vấn đề khó khăn nhất, bởi vì họ là những người phải đối mặt với sự sống và cái chết ở rất nhiều khía cạnh -- và bởi vì, như tôi đã nói, điều đó thực sự quan trọng đối với cách mà chúng ta suy nghĩ. Ví dụ thế này, một số cuộc chiến đã từng diễn ra khi tôi còn đương nhiệm, rất nhiều người phụ nữ, họ là nạn nhân chính của cuộc chiến đó. Ví dụ, khi tôi bắt đầu, chiến tranh đang diễn ra ở Balkans. Phụ nữ ở Bosnia bị cưỡng hiếp. Và chúng ta đã cố gắng thành lập một tòa án tội ác chiến tranh để giải quyết một cách rành mạch những vấn đề kiểu này. Và nhân tiện đây, một trong những điều tôi đã làm trong suốt giai đoạn đó là, khi tôi mới chuyển đến Liên Hợp Quốc, và khi tôi ở đó, đã có 183 quốc gia thành viên. Và giờ là 192 nước. Nhưng lúc đó là một trong những lần đầu tiên mà tôi không phải tự tay nấu bữa trưa. Và tôi đã nói với trợ lý của mình, "Đi mời những nữ đại diện thường trực khác lại đây." Tôi đã nghĩ khi tôi về tới căn hộ của mình sẽ có rất nhiều phụ nữ ở đó chứ. Nhưng tôi đến đó, và chỉ có 6 phụ nữ khác, trên tổng số 183 quốc gia. Và những quốc gia có các nữ đại diện là Canada, Kazakhstan, Philippines, Trinidad Tobago, Jamaica, Lichtenstein và tôi. Là một người Mỹ, tôi quyết định thành lập một buổi họp kín. (Tiếng cười) Và chúng tôi thực đã làm vậy, và tự gọi mình là G7.

(Tiếng cười)

PM: Có phải là 7 cô gái không ạ? (MA: Đúng thế.)

MA: Và chúng tôi đã tổ chức vận động hành lang đại diện cho những vấn đề của phụ nữ. Và chúng tôi sắp xếp đưa 2 nữ thẩm phán vào tòa án tội ác chiến tranh này. Và sau đó điều xảy ra là họ có thể tuyên bố rằng cưỡng dâm là một vũ khí chiến tranh, rằng điều đó thật vô nhân tính.

(Vỗ tay)

PM: Khi bà nhìn quanh thế giới và bà thấy, trong rất nhiều trường hợp -- dĩ nhiên là ở phương Tây -- phụ nữ đang dần tiếp cận nhiều hơn với những vị trí dẫn đầu, và cả ở những nơi khác một số rào cản đã được dỡ bỏ, nhưng vẫn còn rất nhiều bạo lực, vẫn còn rất nhiều vấn đề, và chúng ta vừa nghe đó, có nhiều phụ nữ hơn nữa đang ở trên các bàn thương thuyết. Và giờ bà đã ở một trong những bàn thương thuyết đó, khi mà không có phụ nữ nào, khi có thể chỉ có bà -- một tiếng nói, có thể một hay hai người khác. Bà có tin rằng, và có thể cho chúng tôi biết tại sao, sự thay đổi đáng kể đang diễn ra ở những vấn đề như bạo lực và hòa bình, xung đột và hòa giải trên một nền tảng vững chắc?

MA: Tôi nghĩ thế này, khi mà có nhiều phụ nữ hơn, thì tinh thần của cuộc đối thoại sẽ thay đổi, đồng thời mục đích của nó cũng thay đổi. Nhưng không có nghĩa rằng toàn bộ thế giới sẽ trở nên tốt hơn nhiều nếu nó được điều hành hoàn toàn bởi phụ nữ. Và nếu các bạn nghĩ vậy, thì bạn phải quên hết trường trung học đi. (Tiếng cười) Nhưng điều căn bản là vẫn có một cách, khi mà có nhiều phụ nữ hơn ở các bàn thương thuyết, đó là sự cố gắng để phát triển việc nhận thức. Ví dụ như, điều mà tôi làm khi đến Burundi, chúng tôi tập hợp những phụ nữ Tutsi và Hutu lại với nhau và bàn về một số vấn đề đang diễn ra tại Rwanda. Và tôi đã nghĩ khả năng của phụ nữ là đặt bản thân mình -- tôi nghĩ tốt hơn họ nên đặt mình vào vị trí của nam giới và thấu cảm hơn. Tôi cho rằng điều này giúp dưới dạng sự trợ giúp nếu có nhiều phụ nữ hơn trong phòng.

Khi tôi còn là Ngoại trưởng, chỉ có 13 nữ bộ trưởng ngoại giao khác. Và thật là tốt khi một trong số họ xuất hiện. Ví dụ, bà ấy giờ là tổng thống của Phần Lan, nhưng Tarja Halonen từng là bộ trưởng bộ Ngoại giao nước này, và, ở một giai đoạn khác, làm chủ tịch EU. Đó thực sự là điều tuyệt vời. Bởi vì một trong số những điều tôi nghĩ các bạn sẽ hiểu. Chúng tôi đến một cuộc họp, có vài người nam trong phái đoàn của tôi, khi tôi nói, "Tôi cảm thấy chúng ta nên làm điều gì đó," họ nói, "Bà có ý gì khi nói, tôi cảm thấy?" Và rồi Tarja ngồi ở cái bàn đối diện. Bất chợt chúng tôi bàn về việc kiểm soát quân sự, và bà ấy nói, "Tôi cảm thấy chúng ta nên làm điều này." Và những đồng nghiệp nam của tôi điều tiếp nhận nó một cách bất ngờ. Nhưng tôi nghĩ nó thực sự giúp có được nhiều hơn những phụ nữ then chốt ở những vị trí ngoại giao. Điều khác mà tôi cho rằng cũng rất quan trọng là: Có rất nhiều chính sách an ninh quốc gia không hoàn toàn chỉ là chính sách ngoại giao, nó còn liên quan tới ngân sách, ngân sách quốc phòng, và khả năng giải quyết nợ của các quốc gia. Vậy nên nếu bạn thấy phụ nữ trên rất nhiều thông báo chính sách ngoại giao, họ có thể giúp đỡ lẫn nhau khi mà quyết định về ngân sách được thực hiện ở quốc gia của mình.

PM: Vậy làm sao chúng ta có thể tạo ra sự cân bằng chúng ta đang tìm kiếm trên thế giới? Để có nhiều tiếng nói của phụ nữ hơn trên diễn đàn? Nhiều hơn những người đàn ông tin tưởng rằng sự cân bằng là tốt nhất?

MA: Tôi nghĩ một trong số những điều này: Tôi là chủ tịch của một tổ chức tên là Viện Dân chủ Quốc gia hoạt động nhằm giúp đỡ những ứng cử viên nữ. Tôi nghĩ chúng ta cần giúp các nước khác đào tạo phụ nữ làm việc trong các văn phòng hành chính, để tìm ra, trong thực tế, làm sao họ có thể phát triển tiếng nói chính trị. Tôi cho rằng chúng ta cũng cần khuyến khích cho các doanh nghiệp được thành lập và đảm bảo cho phụ nữ giúp đỡ lẫn nhau. Giờ tôi nói thế này rằng tôi cảm thấy rất đúng về việc, bởi vì tôi ở cái tuổi mà khi bắt đầu sự nghiệp của mình, tin hay không tùy bạn, nhưng vẫn còn những người phụ nức khác chỉ trích tôi rằng: "Sao bà không ở trong bãi để xe?" hay "Con cái bà có phải chịu khổ bởi vì bà không có mặt mọi lúc không?" Và tôi đã nghĩ rằng chúng ta có xu hướng khiến người khác cảm thấy tội lỗi. Thực ra, tôi nghĩ "tội lỗi" (guilt) là tên đệm của mọi phụ nữ. Và tôi nghĩ điều cần làm là chúng ta nên giúp đỡ lẫn nhau. Và phương châm của tôi là sẽ có một nơi đặc biệt ở địa ngục dành cho những phụ nữ không giúp đỡ người khác.

(Vỗ tay)

PM: Vâng Ngoại trưởng Albright, tôi đoán rằng bà sẽ ở trên thiên đàng. Cảm ơn bà đã tham gia với chúng tôi hôm này.

MA: Cảm ơn tất cả các bạn. Cảm ơn Pat.

(Vỗ tay)