Maajid Nawaz: Một nền văn hóa toàn cầu chống chủ nghĩa cực đoan

Bạn đã bao giờ tự hỏi tại sao sự cực đoan có vẻ như đang tăng cao trên những nước mà người Hồi Giáo chiếm đa số trong suốt thập kỷ qua? Bạn đã bao giờ tự hỏi làm thế nào để xoay ngược tình thế ấy? Bạn đã bao giờ nhìn vào những cuộc nổi dậy của người Ả Rập và nghĩ, "Làm sao để đoán trước được điều này? hoặc là "Làm sao để chuẩn bị kỹ càng hơn cho tình huống này?" Câu chuyện của cá nhân tôi, hành trình của cá nhân tôi, điều đưa tôi đến với sân khấu của TED ngày hôm nay, là một sự diễn giải chính xác điều đã đang xảy ra trên các đất nước mà Hồi giáo chiếm đa số trong suốt những thập niên qua, ít nhất là như vậy và hơn thế nữa. Tôi muốn chia sẻ vài câu chuyện với các bạn, và cả một vài quan niệm của tôi về sự thay đổi và vai trò của các phong trào xã hội tạo ra sự thay đổi ở các xã hội đa số là Hồi giáo.

Hãy để tôi bắt đầu với việc đưa ra một tóm lược rất, rất ngắn gọn về lịch sử thời gian, nếu tôi có thể tự cho phép. Ở xã hội trung đại có các bổn phận được định nghĩa rõ ràng. Và nhân dạng được định nghĩa đơn thuần bởi tôn giáo. Và rồi chúng ta chuyển tới một thời kỳ vào thế kỷ 19 với sự đi lên của một nhà nước châu Âu nơi mà nhân dạng và lòng bổn phận được đánh giá bởi chủng tộc. Vậy nhân dạng được định nghĩa đơn thuần bởi chủng tộc, và liên bang thể hiện điều này. Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, chúng ta tiến lên. Tôi gọi đó là kỷ nguyên của tính công dân -- nơi mà người ta có thế đa chủng tộc nhưng đều là công dân bình đẳng của một nhà nước. bạn có thể là một người Ý gốc Mỹ, một người Ireland gốc Mỹ, Một người Pakistan gốc Anh.

Nhưng tôi tin rằng bây giờ chúng ta đang tiến tới một kỷ nguyên mới, và kỷ nguyên mà tờ New York Times đề cập gần đây như là "Kỷ nguyên của phép cư xử" Cách tôi định nghĩa kỷ nguyên của sự cư xử là một thời gian của các bổn phận liên quốc gia, nơi mà nhân dạng được định nghĩa nhiều hơn bởi quan niệm và các chuyện kể. Và những quan niệm và câu chuyện đó đẩy con người ta qua các biên giới đang nhanh chóng bắt đầu ảnh hưởng tới cách cư xử của con người. Bây giờ đó không nhất thiết phải là tin tốt, bởi tôi cũng tin rằng sự thù ghét cũng đạt tính toàn cầu ngang với sự yêu thương. Nhưng thật ra tôi tin là những người đã và đang thực sự có lợi ích trong kỷ nguyên của phép cư xử cho tới nay, cho tới gân đây, cho tới sáu tháng trở lại đây, những người đã và đang giành được nhiều lợi ích nhất trong kỷ nguyên của phép cư xử và các mối liên minh xuyên quốc gia, sử dụng các hoạt động điện tử và các loại kỹ thuật không biên giới khác, những người hưởng lợi nhờ điều này là những kẻ cực đoan. Và đó là điều tôi muốn phân tích ở đây.

Nếu chúng ta nhìn vào các tín đồ Hồi giáo, nếu chúng ta nhìn vào hiện tượng của phát xít cánh hữu, một điều mà họ rất giỏi, một điều mà thực ra họ đã vượt xa, là liên lạc xuyên biên giới, sử dụng kỹ thuật để tổ chức lại, để truyền bá thông điệp của họ và để tạo nên những hiện tượng toàn cầu. Bây giờ tôi biết, bởi trong suốt 13 năm của cuộc đời mình, tôi tham gia vào một tổ chức Hồi giáo cực đoan. Và tôi thực ra đã là một nguồn lực mạnh mẽ trong việc truyền bá các ý tưởng xuyên biên giới. Và tôi đã chứng kiến sự đi lên của Hồi giáo cực đoan khác hẳn so với đức tin Hồi giáo, và cách thức nó gây ảnh hưởng tới những tín đồ đồng giáo phái khắp thế giới.

Và câu chuyện của tôi, câu chuyện của cá nhân tôi, là bằng chứng xác đáng cho kỷ nguyên của phép cư xử mà tôi đang định phân tích ở đây. Nhân thể, tôi là một gã trai Essex, sinh ra và lớn lên ở Essex ở Anh, Tất cả những người từ Anh quốc đều biết đến tiếng tăm của những người vùng Essex. Nhưng được sinh ra ở Essex, ở tuổi 16, tôi gia nhập một tổ chức. Ở tuổi 17, tôi đã tuyển những người từ Đại học Cambridge vào tổ chức này. Ở tuổi 19, tôi đã là nhà lãnh đạo quốc gia của nước này ở Vương quốc Anh. Ở tuổi 21, tôi đồng sáng lập tổ chức này ở Pakistan. Ở tuổi 22, tôi đồng sáng lập tổ chức này ở Đan Mạch. Tới năm 24 tuổi, tôi bị bắt giữ tại Ai Cập, bị liệt vào danh sách đen ở 3 quốc gia vì đã cố gắng lật đổ chính phủ của họ, bị tình nghi và thấm vấn bằng vũ lực tại các nhà tù Ai Cập và bị tuyên án 5 năm tù.

Bây giờ cuộc hành trình đó, và điều đưa tôi từ Essex đến khắp thế giới -- nhân tiên, chúng tôi cười vào mặt lũ hoạt động dân chủ chúng tôi cảm thấy họ đến từ ngày hôm qua. Họ đã hết thời. Tôi học cách sử dụng email từ tổ chức cực đoan mà tôi tham gia. Tôi học cách liên lạc hiệu quả xuyên biên giới mà không bị phát hiện. Cuối cùng tôi cũng bị phát hiện, tất nhiên, ở Ai Cập. Nhưng cách mà tôi học để sử dụng công nghệ vào mục đích của mình là bởi vì tôi là một phần của một tổ chức cực đoan bị ép buộc phải suy nghĩ vượt lên các trò vặt vãnh của các quốc gia. Kỷ nguyên của phép cư xử: nơi mà các ý tưởng và các câu chuyện tượng trưng cho cách cư xử và nhân dạng và các bổn phận.

Như tôi đã noi, chúng tôi nhìn vào các khuôn mẫu xã hội và lôi chúng ra làm trò đùa. Và không chỉ các tín đồ Hồi giáo cực đoan làm điều này. Nhưng thậm chí nếu bạn nhìn qua khung cảnh châu Âu trong thời gian gần đây, chủ nghĩa phát xít cánh tả cũng bắt đầu quay trở lại. Một dạng bài Hồi giáo cũng đang phát triển và nó phát triển liên quốc gia. Và hậu quả là nó ảnh hưởng tới bầu không khí chính trị trên khắp Châu Âu. Và điều đang thực sự xảy ra là điều chúng ta trước đó gọi là cá nhân hoặc các nhóm cực đoan bị phân lập đã trở nên liên thông một cách toàn cầu hóa và nhờ thế trở thành, hoặc đang trở thành, điều thường thấy. Bởi vì Internet và các kỹ thuật kết nối đang kết nối họ vòng quanh thế giới.

Nếu bạn nhìn vào sự gia tăng của chủ nghĩa phát xít trên khắp châu Âu gần đây, bạn sẽ nhìn thấy điều đang xảy ra đang ảnh hưởng tới chính trị đối nội, nhưng hiện tượng này lại là liên quốc gia. Ở một số nước, các tòa tháp Hồi giáo bị cấm. Ở một số nước khác, khăn trùm đầu bị cấm. Ở các nước khác, sự chay tịnh và cách giết mổ kiểu Hồi giáo bị cấm. ngay lúc này. Và mặt ngược lại, chúng ta có những tín đồ Hồi giáo cực đoan cũng đang làm điều tương tự với cộng đồng của họ. Và họ là những nhóm mang chủ nghĩa địa phương đang được kết nối theo một cách mà khiến họ cảm thấy họ thật thời thượng. Bây giờ điều mà không thể xảy ra trước kia. Họ đã có thể cảm thấy bị phân lập cho tới khi các kỹ thuật kiểu này xuất hiện và kết nối họ theo một cách khiến họ cảm thấy như một phần của một hiện tượng lớn hơn.

Vậy những người khao khát dân chủ đang ở đâu? Tôi tin rằng bọn họ đang bị bỏ xa. Và tôi sẽ cho bạn một ví dụ ngay tại đây. Nếu có ai đó trong số các bạn nhớ kịch bản đánh bom ngày Noel: Có một người đàn ông tên Anwar al-Awlaki. Công dân Mỹ, gốc Yemen, đang trốn ở Yemen, người đã gợi ý cho một người Nigeria, con trai của Thống đốc ngân hành quốc gia Nigeria. Sinh viên người Nigeria học tại Anh, được huấn luyện tại Yemen, đón một chuyến bay ở Amsterdam để đánh bom nước Mỹ. Trong lúc đó, kẻ tâm thần được đại diện bởi cha của mình, Thống đốc ngân hàng quốc gia Nigeria, cảnh báo CIA rằng con trai đẻ của ông sắp tấn công, và lời cảnh báo này bị bỏ ngoài tai. kẻ tâm thần, như bị đánh giá bởi nhà nước, chưa hoàn toàn bước vào kỷ nguyên của phép cư xử, không nhận ra tầm ảnh hưởng của các phong trào xã hội xuyên quốc gia, bị bỏ lại sau. Và kế hoạch đánh bom ngày Noel suýt thành công trong việc tấn công Hợp chủng quốc Hoa kỳ. Một lần nữa với ví dụ cánh hữu: chúng tôi thấy rằng, mỉa mai thay, các nhà dân tộc bài ngoại đang tối đa hóa các lợi ích của toàn cầu hóa.

Vậy tại sao họ thành công? Và tại sao những người khao khát dân chủ bị tụt lại? Chúng ta cần hiểu sức mạnh của các hoạt động xã hội. Và một phong trào xã hội bao gồm, theo ý tôi, nó bao gồm 4 phần chính. Nó bao gồm các quan niệm và các câu chuyện và các biểu tượng và các nhà lãnh đạo. Tôi sẽ kể cho các bạn một ví dụ, một ví dụ mà mọi người ở đây đều sẽ biết, và đó là ví dụ về Al-Qaeda. Nếu tôi hỏi bạn về quan niệm của Al-Qaeda, đó là thứ ập tới trong tâm trí bạn ngay lập tức. Nếu tôi yêu cầu bạn nghĩ về các câu chuyện của họ -- Phương Tây trong cuộc chiến với Đạo Hồi, nhu cầu bảo vệ Đạo Hồi trước Phương Tây -- những câu chuyện này ập tới trong tâm trí bạn ngay lập tức. Tình cờ, sự khác nhau giữa các quan niệm và các câu chuyện: quan niệm là căn nguyên mà người ta tin vào; còn câu chuyện là cách để truyền bá căn nguyên đó -- sựt tuyên truyền, nếu bạn thích, của căn nguyên. Vậy các quan niệm và câu chuyện của Al-Qaeda ập tới tâm trí bạn ngay lập tức.

Nếu tôi yêu cầu bạn nghĩ về các biểu tượng của họ và những người lãnh đạo của họ, chúng ập tới tâm trí bạn ngay lập tức. Một trong số những kẻ cầm đầu đã bị giết ở Pakistan gần đây. Vậy những biểu tượng và những kẻ cầm đầu xuất hiện ngay trong đầu bạn. Và đó là sức mạnh của các phong trào xã hội. Chúng liên quốc gia, gắn với những quan niệm và câu chuyện và những biểu tượng và những kẻ lãnh đạo. Tuy nhiên, nếu tôi yêu cầu bạn tập trung vào Pakistan, và yêu cầu bạn nghĩ về các biểu trưng và các nhà lãnh đạo dân chủ ở Pakistan ngày nay, bạn sẽ gặp khó khăn để nghĩ xa hơn vụ ám sát Benazir Bhutto. Điều này có nghĩa là, vị lãnh tụ này không còn tồn tại nữa.

Một trong những vấn đề chúng ta đang đối mặt là, trong hướng nhìn của tôi, là không có những phong trào xã hội mang tính toàn cầu, được dẫn dắt bởi những người trẻ, những thường dân, cổ động cho văn hóa dân chủ ở các xã hội mà Hồi giáo chiếm chủ yếu. Không có đối thủ của Al-Qaeda, không phải là khủng bố, cho dân chủ ở các xã hội mà Hồi giáo chiếm chủ yếu. Không có quan niệm, câu chuyện, nhà lãnh đạo, và biểu trưng cố động văn hóa dân chủ trong dân chúng. Điều này dẫn tới câu hỏi tiếp theo. Tại sao các tổ chức cực đoan, cánh hữu hoặc Hồi giáo cực đoan -- những người muốn áp đặt một phiên bản của đạo Hồi lên phần còn lại của xã hội -- lý do tại sao họ đang thành công trong việc tổ chức một cách toàn cầu, trong khi những người khao khát văn hóa dân chủ tụt lại phía sau? Và tôi tin rằng đó là vì 4 lý do. Tôi tin rằng, lý do số 1, là sự hài lòng. Bởi vì những người mong muốn văn hóa dân chủ đang cầm quyền, hoặc có những xã hội đang dẫn dắt những xã hội hùng mạnh, toàn cầu hóa, những quốc gia hùng mạnh. Và cấp độ của sự hài lòng đồng nghĩa với việc họ không cảm thấy sự cần thiết để cổ động cho văn hóa ấy.

Thứ hai, tôi tin là, là sự đúng đắn về chính trị. Chúng ta có một sự chần chừ khi tấn thành sự phổ biến văn hóa dân chủ, vì chúng ta đang liên hệ nó với -- chúng ta liên hệ sự tin tưởng vào sự phổ biến của các giá trị của chúng ta -- với sự cực đoan. Vậy mà thực ra, bất kể khi nào chúng ta nói về nhân quyền, chúng ta nói rằng Nhân Quyền mang tính phổ thông. Nhưng thực ra tiến hành cổ động hướng nhìn đó là liên quan tới hoặc sự tân bảo thủ hoặc với Hồi giáo cực đoan. Nói chung rằng tôi tin rằng văn hóa dân chủ là điều tốt nhất chúng ta đạt được như một hình thức tổ chức chính trị liên hệ với sự cực đoan.

Và lý do thứ ba, sự lựa chọn dân chủ ở các xã hội mà Hồi giáo chiếm đa số bị hạ cấp thành một sự lựa chọn chính trị, có nghĩa là các đảng chính trị ở nhiều xã hội trong số ấy yêu cầu người ta bỏ phiếu cho họ với tư cách đảng dân chủ, nhưng rồi các đảng khác yêu cầu người ta bỏ phiếu cho họ với tư cách đảng quân sự -- muốn nắm quyền bằng sự độc tài quân sự. Và có đảng thứ ba nói rằng "Bỏ phiếu cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thiết lập một chế độ Thần Quyền" Vậy dân chủ đã đơn thuần trở thành một sự lựa chọn chính trị giữa nhiều dạng lựa chọn khác có thể có trong các xã hội đó/. Và hậu quả là khi những đảng phái được bầu cử, và không thể tránh được việc thất bại, hoặc không thể trành khỏi chuyện họ gây ra các sai lầm chính trị, dân chủ bị đổ tội cho những sai lầm chính trị ấy. Và khi người ta nói, "Chúng tôi đã thử chế độ dân chủ. Chả hiệu quả lắm. Hãy đem quân đội trở lại."

Và lý do thứ tư, tôi tin rằng, là điều tôi đã dán mác ở đây như tư tưởng chống đối. Điều tôi muốn nói là, nếu cộng sản nắm đa số quyền lực ở thế giới ngày nay, sẽ dễ dàng hơn cho các nhà hoạt động dân chủ để sự dụng các hoạt động dân chủ như một hình thức đấu tranh với chủ nghĩa thực dân, hơn là tình hình hiện nay với nước Mỹ nắm đa số quyền, chiếm những vùng đất nhất định và cổ xúy các quan niệm dân chủ. Và gần như đó là 4 lý do gây nhiều khó khăn để phát tán văn hóa dân chủ như một sự lựa chọn văn minh, chứ không đơn thuần là một sự lựa chọn chính trị.

Khi nói về những lý do đó, hãy phân tích một số định đề. Có phải là do sự bất bình? Sự thiếu hiểu biết? Theo các số liệu, phần lớn những người tham gia các tổ chức cực đoan đều rất hiểu biết. Theo các số liệu, trình độ học vấn trung bình của họ cao hơn trình độ học vấn trung bình của xã hội Phương Tây. Không khó để cho thấy rằng nếu sự nghèo đói là lý do duy nhất, thì ừm, Bin Laden đến từ một trong những gia đình giàu có nhất vùng Saudi Arabia. Người được ủy thác của ông ta, Ayman al-Zawahiri, vốn là một bác sĩ nhi -- không phải một kẻ vô học. Sự trợ giúp quốc tế cho phát triển đã kéo dài hàng năm trời, nhưng sự cực đoan ở những xã hội đó, ở rất nhiều xã hội trong số đó đang có chiều hướng đi lên. Và điều tôi tin là thiếu sót chính là các hoạt động thực chất từ nhân dân trong bộ phận dân chúng, bên cạnh sự trợ giúp quốc tế, bên cạnh giáo dục, bên cạnh y tế. Không tách biệt với những thứ trên, mà đặt vào bên cạnh chúng, trong việc cổ động một nhu cầu đúng mức cho nền dân chủ trong dân chúng.

Và đây là điều tôi tin rằng trường phái tân bảo thủ đã đi ngược lại. Trường phái này có triết lý rằng bạn bước tới qua đường lối tiếp viện để áp đặt các giá trị dân chủ từ trên xuống. Trong khi các tổ chức Hồi giáo và cánh tả, trong suốt các thập kỷ qua, đã xây dựng các nhu cầu về tư tưởng hệ trong dân chúng. Họ đã và đang gây dựng các nhu cầu nhân sinh cho các giá trị của họ trong dân chúng, và chúng ta đã và đang nhìn thấy sự chuyển dịch chậm chạp của những xã hội đó thành những xã hội đòi hỏi một hình thức của Hồi giáo. Các phong trào quần chúng ở Pakistan đã được đưa ra sau sự nổi dậy của Ả rập chủ yếu bởi các tổ chức thừa nhận Chủ nghĩa Thần quyền, hơn là một cuộc nổi dậy vì dân chủ. Bởi vì từ trước khi chia cắt, họ đã gây dựng nhu cầu tư tưởng hệ của họ trong dân chúng. Và điều cần thiết là một phong trào đúng đắn liên quốc gia, được dẫn dắt bởi những người trẻ hiệu quả trong việc chủ động cổ vũ cho văn hóa dân chủ -- điều còn cần thiết hơn là các cuộc bầu cử. Nhưng không có tự do ngôn luận, không thể có các cuộc bầu cử tự do và bình đẳng. Không có nhân quyền, không thể có sự bảo vệ cho vận động bầu cử. Không có quyền tự do tín ngưỡng, không thể có quyền gia nhập các tổ chức.

Vậy điều cần có là những tổ chức trong lòng dân tự cổ vũ cho văn hóa dân chủ để tạo ra nhu cầu trong dân chúng về văn hóa này. Điều nó sẽ làm được là tránh khỏi vấn đề tôi đã nhắc đến trước đó, khi mà hiện nay chúng ta có các đảng phái đại diện cho dân chủ đơn thuần như một sự lựa chọn chính trị ở những xã hội đó bên cạnh các sự chọn lựa khác như là độc tài quân sự và Thần quyền. Khi mà nếu chúng ra bắt đầu gây dựng nhu cầu trong dân chúng trên một cấp độ văn minh, hơn là đơn thuần trên một cấp độ chính trị, một cấp độ vượt lên chính trị -- những phong trào không phải là các đảng chính trị mà là để tạo nên nhu cầu văn minh cho nền văn hóa dân chủ. Điều chúng ta cuối cùng sẽ đạt được là ý tưởng mà bạn thấy trên màn hình ở đây -- ý tưởng cho rằng người ta nên bỏ phiếu trong một nền dân chủ đang tồn tại, chứ không phải cho một nền dân chủ. Nhưng để tiến tới đó, nơi mà dân chủ dệt nên sợi vải của xã hội và các sự lựa chọn chính trị bên trong sợi vải đó, nhưng chắc chắn không phải là Thần học và độc tài quân sự -- có nghĩa là bạn đang bỏ phiếu trong một nền dân chủ, một nền dân chủ đang tồn tại, và nền dân chủ đó không chỉ đơn thuần là một trong những sự lựa chọn trên lá phiếu. Để tiến tới đó, chúng ta thực sự cần gây dựng nhu cầu trong những xã hội đó từ dân chúng.

Để kết thúc, làm thế nào để điều đó xảy ra? Ai Cập là một khởi đầu tốt. Các cuộc nổi dậy ở Ả râp thể hiện rằng điều này đang xảy ra. Nhưng điều đã xảy ra trong các cuộc nổi dậy ở Ả rập và điều đã xảy ra ở Ai Cập đặc biệt có tính thanh trừ. Điều xảy ra ở đó là một liên minh chính trị tập trung lại với nhau vì một mục tiêu chính trị, và mục tiêu đó là loại bỏ người lãnh đạo. Chúng ta cần bước tiếp một bước nữa. Chúng ta cần cho thấy cách chúng ta có thể giúp đỡ các xã hội đó chuyển từ sự hợp tác chính trị, sự hợp tác chính trị lỏng lẻo, thành sự hợp tác văn minh phục vụ cho quan niệm và các câu chuyện của văn hóa dân chủ đại chúng. Bởi vì nó là không đủ để loại đi một nhà lãnh đạo, hoặc kẻ cầm quyền hoặc kẻ độc tài. Điều này không bảo đảm rằng tiếp sau đó sẽ có một xã hội xây dựng trên nền tảng các giá trị dân chủ.

Nhưng về căn bản, xu thế khởi nguồn từ Ai Cập đã phát tán khắp khu vực MENA -- khu vực Trung Đông và Bắc Mỹ. Vậy khi chủ nghĩa xã hội Ả rập bắt đầu ở Ai Cập, nó phát tán khắp khu vực. Trong thập niên 80 và 90 khi Đạo Hồi bắt đầu ở khu vực này, nó phát tán khắp toàn bộ khu vực MENA.

Và khao khát mà chúng ta có ở thời điểm này -- như những người Ả rập trẻ tuổi đang minh chứng và cùng lúc thanh tẩy bản thân họ sẵn sàng hy sinh vì những điều lớn hơn khủng bố -- và có một cơ may rằng văn hóa dân chủ có thể bắt đầu ở khu vực này và phát tán ra khắp phần còn lại của các nước xung quanh đó. Nhưng điều này yêu cầu giúp đỡ các xã hội đó chuyển dịch từ các hợp tác chính trị đơn thuần sang xây dựng các phong trào xã hội đại chúng cổ động cho văn hóa dân chủ. Và chúng ta đã bắt đầu ở Pakistan với một phong trào gọi là Khudi, nơi chúng ta làm việc trong dân để khuyến khích giới trẻ tạo ra các cam kết đúng đắn cho văn hóa dân chủ. Và với điều này tôi sẽ kết thúc.

Thời gian của tôi đã hết, cảm ơn đã lắng nghe.

(Vỗ tay)