Lời kêu gọi tái sáng tạo nền giáo dục tự do của Liz Coleman

Hiệu trưởng đại học không phải là những người đầu tiên được nghĩ đến khi chủ đề là giá trị của sức tưởng tượng sáng tạo. Vậy nên tôi nghĩ mình sẽ bắt đầu bằng cách mình đến được đây.

Câu chuyện bắt đầu cuối những năm 90. Tôi được mời đến gặp mặt những nhà giáo dục hàng đầu từ Nga và các nước Đông Âu mới được giải phóng. Họ đang cố gắng tìm cách xây dựng lại hệ thống đại học. Bởi giáo dục dưới thời Liên Xô chủ yếu là tuyên truyền phục vụ cho những mục đích của hệ tư tưởng liên bang nên họ hiểu rằng sẽ cần những sự cải tổ toàn diện để xây dựng một nền giáo dục xứng với con người tự do. Được trao cho cơ hội hiếm hoi để bắt đầu lại, họ chọn giáo dục tự do như là mô hình thuyết phục nhất bởi nó luôn cam kết đẩy xa hơn những tiềm năng rộng nhất về tri thức và sâu sắc nhất về đạo đức của sinh viên.

Sau khi đưa ra quyết định đó họ tới Hoa Kỳ, nơi khởi nguồn của giáo dục tự do để nói chuyện với một số người trong chúng ta mà quen thuộc nhất với mô hình giáo dục đó. Họ đã nói với nhiệt huyết, sự khẩn thiết, với niềm tin tri thức mà tôi chưa từng được nghe trong hàng thập kỷ, một mơ ước lãng quên từ lâu. Bởi trong thực tế chúng ta đã đi xa hàng năm ánh sáng từ những nhiệt huyết cuộn trào trong họ. Nhưng đối với tôi, không giống như họ, trong thế giới của tôi, tấm bảng chưa được lau sạch. Và những gì được viết trên đó không đáng để lạc quan.

Trong thực tế, giáo dục tự do không còn tồn tại trong đất nước này, ít nhất là giáo dục tự do đích thực. Chúng ta đã chuyên nghiệp hóa các ngành học tự do đến độ chúng không còn độ ứng dụng rộng rãi và sự cải thiện khả năng gắn kết của công dân mà đã từng là điểm nổi bật của chúng. Trong thế kỷ qua chuyên gia đã truất ngôi người có khả năng tổng quát, để trở thành hình mẫu duy nhất cho thành công trong tri thức.

Kỹ năng chuyên biệt chắc chắn có những lúc được đề cao. Nhưng cái giá phải trả cho sự thống trị của nó là vô cùng lớn. Các ngành học bị xẻ nhỏ thành những mảng nhỏ hơn rồi nhỏ hơn nữa, với chú trọng vào khía cạnh kỹ thuật và những điều mơ hồ ngày càng tăng. Chúng ta thậm chí đã khiến cho nghiên cứu văn học thành tối nghĩa. Bạn có thể cho rằng mình biết chuyện gì đang xảy ra trong cuốn tiểu thuyết của Jane Austen đó, cho tới khi bạn được dạy về bình giải hậu hiện đại.

Quá trình tiến triển của một sinh viên thời nay là vứt bỏ mọi mối quan tâm trừ một điều duy nhất. Và trong mối quan tâm đó, dần dần thu hẹp tiêu điểm. Học nhiều hơn và nhiều hơn về ít hơn và ít hơn nữa. Như thế, ngay cả khi có minh chứng quanh ta về sự thống nhất liên thông của vạn vật. Nếu bạn cho rằng tôi nói quá, đây là mở đầu cho những điều cơ bản của nhân chủng học. Khi học cao dần lên, những giá trị mà không phải khả năng về kỹ thuật ngày càng bị nghi ngờ. Những câu hỏi như "Chúng ta đang xây dựng thế giới như thế nào? Chúng ta nên xây dựng một thế giới như thế nào? Chúng ta có thể xây dựng một thế giới như thế nào?" nhận lại nhiều ngờ vực hơn và bị loại khỏi bàn thảo luận.

Khi làm vậy, những người bảo trợ cho nền dân chủ lâu đời đã chuyển mối liên hệ giữa giáo dục và giá trị cho những người theo trào lưu chính thống. Bạn có thể chắc chắn rằng ai đó không áy náy khi sử dụng giáo dục để gia tăng giá trị cho họ, những giá trị tuyệt đối của một nền thần quyền. Trong khi đó, những giá trị và tiếng nói dân chủ vẫn yên lặng. Hoặc là ta đã đánh mất những giá trị đó hoặc cũng không tốt đẹp gì hơn, tin rằng chúng không cần hay không thể được truyền dạy. Mối ác cảm với các giá trị xã hội dường như đối nghịch với sự bùng nổ những chương trình phục vụ cộng đồng. Nhưng bất chấp sự chú ý dành cho các nỗ lực đó, chúng vẫn chủ yếu là các hoạt động ngoại khóa. Vì thế, ý thức công dân bị đưa ra ngoài phạm vi của những điều được cho là suy nghĩ nghiêm túc và các mục đích của cuộc sống. Nói một cách đơn giản, khi có động lực là để thay đổi thế giới, trường học sẽ khiến người ta học được sự bất lực hơn là tạo ra cảm giác được trao cho sức mạnh.

Quá trình này, sự đơn giản hóa thái quá những trách nhiệm công dân, lý tưởng hóa chuyên viên, bẻ vụn các mảng kiến thức, nhấn mạnh vào sự thành thạo kỹ thuật, trạng thái trung lập như là một điều kiện để học tập đúng đắn, quá trình này là nguy hiểm khi cần tới sự theo đuổi những liên kết thiết yếu giữa giáo dục và lợi ích cộng đồng, giữa đạo đức của người trí thức và tự do của một con người. Đó là những điểm mấu chốt của vấn đề mà những đồng nghiệp châu Âu của tôi đã tạo ra và đang gặp phải. Khi khoảng cách vô tận giữa thực tế ở trường đại học và mức độ khó khăn của thử thách này là quá lớn, tôi có thể khẳng định với các bạn, và điều này cần cân nhắc kỹ, những điều diễn ra bên ngoài giáo dục bậc cao khiến việc rút lui là không tưởng.

Đó có thể là các mối nguy hiểm tới môi trường, hay bất công trong phân phối của cải, hay sự thiếu vắng một chính sách sáng suốt, bền vững về tiêu thụ năng lượng. Chúng ta đang ở trong tình cảnh vô cùng khó khăn. Và đó mới chỉ là mở đầu. Sự xuống cấp trong nền chính trị đã trở thành một cơn ác mộng ngoài đời thực. Không có điều gì là ngoại lệ. Sự chia rẽ thế lực, tự do công dân, nguyên tắc của luật pháp, quan hệ giữa nhà thờ và chính quyền. Đi cùng đó là việc hoang phí của cải vật chất quốc gia mà khó ai thấy đáng tin cậy. Xu hướng đáng báo động về lạm dụng vũ lực đã trở thành phổi biến và phản đối những hình thức gây ảnh hưởng khác. Trong khi đó, tất cả hỏa lực của ta đều thành vô dụng khi cần ngăn chặn đổ máu ở Rwanda, Darfur, Myanmar.

Giáo dục công của chúng ta, từng là mô hình cho thế giới, đã trở nên đáng nhớ nhất vì các thất bại của nó. Sự thành thạo các kỹ năng cơ bản và một vốn kiến thức văn hóa tối thiểu vượt quá tầm hầu hết các sinh viên của ta. Bất chấp việc có nền tảng nghiên cứu được thế giới ghen tị, hơn một nửa nước Mỹ không tin vào tiến hóa. Và đừng thử vận may đoán xem trong số những người tin vào đó có bao nhiêu người thực sự hiểu.

Thật khó tin, đất nước này, với tất cả những tài nguyên vật chất, tri thức và tinh thần của chúng ta, dường như thật vô dụng khi muốn đảo lại cú rơi tự do trong bất kỳ lĩnh vực nào nói trên. Cũng đáng kinh ngạc như thế, từ điểm nhìn của tôi, là thực tế rằng không ai chỉ ra sự liên hệ giữa những điều đang diễn ra đối với cơ quan chính trị, và những điều đang diễn ra trong các cơ sở giáo dục hàng đầu của ta. Chúng ta có thể đứng đầu danh sách về việc gây ảnh hưởng tới sự tiếp cận tài sản cá nhân. Chúng ta thậm chí còn không nằm trong danh sách về trách nhiệm đối với chất lượng nền dân chủ này. Chúng ta đang chơi với lửa. Các bạn có thể chắc rằng Jefferson biết ông đang nói về gì khi tuyên bố Nếu một dân tộc mong đợi được tự do và thiếu hiểu biết trong một nền văn minh, dân tộc đó mong đợi điều chưa bao giờ có, và sẽ không bao giờ có." (Tiếng vỗ tay)

Về phương diện cá nhân, sự phản bội những nguyên tắc của chúng ta, chuẩn mực, hy vọng của chúng ta, khiến tôi không thể tránh né câu hỏi "Tôi sẽ nói gì, nhiều năm sau này, khi mọi người hỏi 'Bà đã ở đâu?" Là hiệu trưởng một trường giáo dục tự do hàng đầu, uy tín về truyền thống sáng tạo, không có lời bào chữa nào. Vậy nên sự thay đổi bắt đầu ở Bennington. Biết rằng muốn lấy lại bản chất của giáo dục tự do, ta cần thay đổi tư duy một cách triệt để về các khái niệm cơ bản, bắt đầu với những ưu tiên. Tăng cường lợi ích cộng đồng trở thành một mục tiêu hàng đầu. Để đạt được đạo đức công dân cần sử dụng tri thức và sức sáng tạo ở mức cao nhất.

Phương pháp tiếp cận nguồn lực và quyền hành của chúng ta bộc lộ thực tế rằng không ai có câu trả lời cho những thách thức mà công dân trong thế kỷ này phải đối mặt, và mọi người đều có trách nhiệm nỗ lực và tham gia tìm kiếm chúng. Bennington sẽ tiếp tục giảng dạy các môn nhân văn và khoa học như những mảng chuyên sâu mà công nhận sự khác nhau giữa mục đích cá nhân và nghề nghiệp. Nhưng sự cân bằng đã được điều chỉnh lại, các mục đích chung của chúng ta có tầm quan trọng tương tự nếu không lớn hơn.

Khi mô hình xuất hiện nó đơn giản và minh bạch một cách đáng ngạc nhiên. Ý tưởng là làm cho chính những vấn đề chính trị - xã hội, từ y tế và giáo dục, đến sử dụng vũ trang, thiết kế chương trình học. Chúng sẽ đảm nhận vai trò chỉ huy của những nguyên tắc truyền thống. Nhưng các cơ cấu được tạo ra để kết nối hơn là chia rẽ, những vòng tròn phụ thuộc lẫn nhau, hơn là những tam giác riêng lẻ. Và điểm mấu chốt không phải là coi những vấn đề này như các ngành nghiên cứu, mà như các khuôn khổ cho hành động. Thử thách là tìm ra những gì cần thiết để thực sự làm một việc mà tạo nên sự khác biệt lớn lao và lâu dài.

Trái ngược với những quan điểm được tiếp nhận rộng rãi, nhấn mạnh về hành động cho ta sự khẩn thiết đặc biệt để suy nghĩ. Tầm quan trọng của việc nắm giữ những giá trị như công lý, công bằng, sự thật, đang ngày càng hiển hiện khi sinh viên nhận ra rằng sự quan tâm đơn thuần không thể cho họ điều cần biết khi vấn đề là thay đổi tư duy về giáo dục, cách tiếp cận của chúng ta về y tế, hay chiến lược để đạt tới một nền kinh tế công bằng. Những giá trị của quá khứ cũng trở lai. Nó đồng hành với ta. Anh không phải là người đầu tiên cố gắng khám phá điều này, cũng giống như anh không phải người cuối cùng. Đáng trân trọng hơn, lịch sử cung cấp một phòng thí nghiệm để ta thấy các thử nghiệm và những hệ quả mong muốn của ý tưởng.

Trong ngôn ngữ các sinh viên của tôi, "Suy nghĩ sâu xa chỉ có ý nghĩa khi bạn cân nhắc cần làm việc gì cho những vấn đề có ý nghĩa." Một nền giáo dục tự do có khả năng ủng hộ chương trình giảng dạy nghiêng về hành động này đã bắt đầu xuất hiện. Hùng biện, nghệ thuật sắp đặt thế giới từ ngữ để đạt hiệu quả tối đa. Thiết kế, nghệ thuật sắp đặt thế giới sự vật. Hòa giải và ứng biến cũng có một vị trí đặc biệt trong ngôi đền mới này. Lý luận định lượng có được vị trí thích hợp của nó tại trung tâm của những điều cần thiết để quản lý thay đổi nơi mà đo lường là tối quan trọng. Tương tự đối với khả năng phân biệt một cách có hệ thống giữa cốt lõi và những gì ở xung quanh.

Trong khi việc tạo liên kết là thuộc về bản chất thì khả năng của công nghệ xuất hiện với sức mạnh đặc biệt. Nhưng sự quan trọng của nội dung cũng đóng vai trò không kém. Tầm vươn xa của chúng ta càng rộng, câu hỏi "Về điều gì?" càng trở nên quan trọng. Trong khi sự ứng biến, tháo vát, tưởng tượng là chủ chốt, người nghệ sĩ, cuối cùng cũng có được vị trí trên bàn họp, khi các chiến lược hành động đang trong quá trình được thiết kế. Trong mô hình lý tưởng được mở rộng của nền giáo dục tự do nơi mà mạch suy nghĩ và hành động là máu và sự sống, tri thức được mài dũa ngoài trường học trở thành thiết yếu. Các nhà hoạt động xã hội, lãnh đạo danh nghiệp, luật sư, chính trị gia, các giáo sư sẽ gia nhập đội ngũ giáo viên như những người đang hào hứng tham dự đám cưới giữa giáo dục tự do với sự tiến bộ của lợi ích cộng đồng. Đến lượt mình, các sinh viên liên tục ra ngoài lớp học để trực tiếp tham gia vào thế giới.

Và đương nhiên, loại rượu mới này cần bình mới nếu chúng ta muốn thể hiện sự sống động và hoạt bát của ý tưởng này. Khám phá quan trọng nhất của ta trong việc tập trung vào hành động cộng đồng chính là thấu hiểu rằng quyết định khó khăn không phải là giữa tốt với xấu mà là giữa những lợi ích cạnh tranh với nhau. Khám phá này mang tính thay đổi. Nó dẹp bỏ thái độ tự mãn, triệt để thay đổi bản chất của tranh luận, và làm tăng cao khả năng tìm thấy các điểm chung. Hệ tư tưởng, nhiệt tâm, các ý kiến thiếu căn cứ đơn giản là không đủ. Đây là một nền giáo dục chính trị, đó là điều chắc chắn. Nhưng đây là nền chính trị có nguyên tắc, không thiên vị. Vậy nên thách thức đối với Bennington là thực hiện nó.

Trên tấm thiệp nghỉ lễ năm 2008 của Bennington là bản phác thảo của kiến trúc sư về một công trình sẽ mở vào năm 2010 đó là trung tâm cho sự phát triển hành động cộng đồng. Trung tâm này sẽ là biểu tượng và duy trì sự cam kết về giáo dục này. Hãy nghĩ về nó như một nhà thờ lâu đời. Từ ngữ trên thấp thiệp mô tả những điều bên trong. Chúng tôi dự định dùng khả năng tưởng tượng và tri thức, nhiệt huyết và lòng quả cảm của các sinh viên, giáo viên và nhân viên để phát triển các chiến lược hành động dựa trên những thử thách khó khăn của thời đại.

Thế nên chúng tôi đang thực hiện trách nhiệm của mình. Trong khi những tuần vừa qua đã là thời điểm niềm hân hoan tràn ngập khắp đất nước này, sẽ thật đáng tiếc nếu bạn nghĩ điều này nghĩa là công việc của mình đã hoàn thành. Sự im lặng đóng băng chúng tôi đã gặp phải khi từ bỏ cấu trúc cũ, tháo gỡ thể chế công cộng, sự xuống cấp cơ sở hạ tầng không phải chỉ của riêng các trường đại học. Chúng ta đã quen với sự thờ ơ của bản thân khi cần làm việc gì đó quan trọng về những vấn đề có ý nghĩa liên quan đến chính quyền, ngoại trừ việc đợi thêm bốn năm nữa. Chúng ta cũng luôn nhẫn nại bị bỏ ra lề bởi ý kiến của các chuyên gia như đó là người duy nhất có thể đưa ra câu trả lời. Bất chấp vô số những chứng cứ cho điều ngược lại.

Vấn đề là không hề tồn tại một nền dân chủ khả thi nào chỉ bao gồm các chuyên gia, những người chỉ có nhiệt tình, các chính trị gia và các cổ động viên. (Tiếng vỗ tay) Mọi người sẽ tiếp tục và nên tiếp tục học mọi thứ có thể về điều gì đó. Chúng ta thực ra luôn luôn làm vậy. Và sẽ có và nên có những người dành trọn đời người theo điểu một lĩnh vực nghiên cứu cụ thể. Nhưng sự chuyên tâm này sẽ không tạo ra sự linh hoạt của trí óc, sự đa dạng của quan điểm, khả năng để cộng tác và đổi mới mà đất nước này cần. Đó là nơi bạn bước vào. Điều chắc chắn ở đây đó là rất nhiều những tài năng cá nhân được thể hiện ở đây cần hướng sự chú ý tới thế giới hỗn tạp, bất khả thi, nơi mọi người hợp tác và cãi vã một cách khó chịu, thế giới của chính trị các chính sách công cộng. Tổng thống Obama và đội ngũ của ông đơn giản là không thể thực hiện việc này một mình.

Nếu câu hỏi bắt đầu ở đâu đem lại cảm giác choáng ngợp bạn đang ở khởi đầu, không phải kết thúc hành trình này. Cảm giác choáng ngợp là bước đầu tiên nếu bạn nghiêm túc hướng đến những thứ thực sự có ý nghĩa, tại một mức độ có thể tạo ra sự khác biệt. Vậy làm gì khi bạn cảm thấy bị choáng ngợp? Bạn có hai thứ. Bạn có trí óc. Và bạn có những người khác. Bắt đầu với chúng, và thay đổi thế giới.

(Tiếng vỗ tay)