Jonathan Drori: Những mánh khóe tuyệt vời của hoa

Bạn có biết có bao nhiêu loài thực vật nở hoa không? Có hơn ¼ triệu loài -- ít nhất chúng là những loài chúng ta biết đến -- ¼ triệu loài thực vật nở hoa. Và hoa thực sự là một vấn đề rắc rối. Sản sinh những bông hoa là rất khó khăn đối với thực vật. Chúng cần một lượng năng lượng khổng lồ và rất nhiều nguồn tài nguyên. Vậy tại sao thực vật lại đi đến sự phiền phức đó làm gì? Và câu trả lời tất nhiên, cũng giống như nhiều thứ khác trên thế giới, là giao phối. Tôi biết cái gì trong đầu bạn khi bạn nhìn những tấm ảnh này. Và lý do là sự sinh sản hữu tính rất quan trọng -- thực vật có thể thực hiện nhiều cách khác để sinh sản. Bạn có thể cắt chúng; chúng có thể giao phối với nhau; chúng có thể tự thụ phấn; nhưng chúng thực sự cần nhân rộng nguồn gene của chúng để hòa lẫn với những gene khác, để chúng có thể thích nghi với những ổ sinh thái (environmental niches). Sự tiến hóa xảy ra theo cách đó.

Vậy cách mà thực vật truyền thông tin di truyền là thông qua hạt phấn. Vài người trong các bạn có thể đã nhìn thấy những hình ảnh này trước đó. Như tôi nói, mọi ngôi nhà nên có một kính hiển vi điện tử quét (Scanning electron microscope-SEM) để có thể quan sát những thứ này. Có rất nhiều loại phấn hoa khác nhau tương ứng với số thực vật nở hoa. Và điều đó thực sự khá hữu dụng hơn về tính pháp y và vân vân. Đa số phấn hoa gây cảm mạo cho chúng ta là từ những thực vật phát tán hạt phấn nhờ gió. Đó là một quy trình rất không hiệu quả, là nguyên nhân khiến chúng ta nhảy mũi rất nhiều. Bởi vì bạn phải tống ra hàng đống hàng đống hạt phấn, với hi vọng rằng những tế bào giới tính, những tế bào giới tính đực của bạn, chứa trong hạt phấn, bằng một cách nào đó sẽ đến được những bông hoa khác một cách tình cờ. Vì vậy tất cả những loài thân cỏ, nghĩa là tất cả những loài ngũ cốc, và hầu hết cây cối có hạt phấn phát tán nhờ gió. Nhưng hầu hết các loài đều sử dụng côn trùng để đặt cái giá của chúng. Và đó là một cách thông minh hơn, bởi vì thực vật không cần quá nhiều hạt phấn. Côn trùng và những loài khác có thể mang hạt phấn, chuyển chúng trực tiếp đến nơi cần thiết.

Vậy rõ ràng là chúng ta thấy được mối quan hệ giữa côn trùng và thực vật. Một mối quan hệ cộng sinh, liệu những loài biết bay như chim hay ong, chúng có nhận lại được thứ gì không, và thứ mà chúng nhận lại là mật hoa. Thỉnh thoảng sự cộng sinh này đã dẫn tới một sự thích nghi tuyệt diệu -- bướm chim ruồi (hummingbird hawk-moth) là một ví dụ. Thực vật có thứ gì đó, và bướm diều hâu phát tán hạt phấn đi những nơi khác. Thực vật đã tiến hóa để tạo ra những đường bay nhỏ ở đây và ở kia để làm cho những con ong bị lạc đường. Thực vật cũng có nhiều kiểu đánh dấu trông như là những con côn trùng. Đây là những bao phấn của hoa huệ tây. được tạo ra một cách thông minh để khi một con côn trùng tin cậy đậu lên, cái bao phấn búng lên và đập vào lưng con côn trùng với rất nhiều hạt phấn sẽ được đưa đến những cây khác sau đó. Và đây là một bông hoa lan có thể nó trông giống cái hàm của bạn. Và bằng cách của nó, nó buộc con côn trùng bò ra ngoài, với rất nhiều phấn hoa phủ lên người mà con côn trùng sẽ mang đi nơi khác.

Hoa lan: có ít nhất 20 000 loài hoa lan -- đa dạng một cách đáng kinh ngạc. Và chúng thực hiện tất cả các loại mưu mẹo. Chúng phải cố gắng và thu hút những tác nhân thụ phấn để đặt cái giá của chúng. Cây lan này, là lan Darwin bởi vì nó là cây lan được ông nghiên cứu và có một sự tiên đoán tuyệt vời khi ông nhìn thấy nó. Bạn có thể thấy rằng có một cái ống mật rất dài bắt nguồn từ hoa lan. Và về cơ bản côn trùng phải làm gì -- đây là chính giữa một bông hoa -- nó phải dính cái vòi nhỏ của nó ngay vào chính giữa và theo đường ống mật đi xuống để hút mật. Và Darwin đã nói, khi quan sát bông hoa này, "Tôi đoán có thứ gì đó đã đồng tiến hóa với bông hoa này" Và đủ chắc chắc rằng, đó chính là côn trùng. Và ý tôi là, thông thường cái vòi ở dạng cuộn lại, nhưng trong dạng duỗi thẳng đứng, nó trông như thế này.

Bây giờ bạn có thể hình dung thế này nếu mật hoa là một thứ giá trị và đắt đỏ đối với thực vật và mật hoa thu hút nhiều tác nhân thụ phấn, sau đó, cũng giống như giao phối ở con người mọi người có thể bắt đầu đánh lừa. Họ có thể nói, "Tôi có một ít mật hoa. Anh có muốn ghé thăm và lấy nó không? Bây giờ là một thực vật. Ờ đây có một loài thực vật mà côn trùng ở Nam Phi rất thích. Và chúng đã tiến hóa với cái vòi dài để lấy mật từ đáy hoa. Còn đây là một sự bắt chước. Loài thực vật này đang bắt chước loài thực vật đầu tiên. Còn đây là một con ruồi vòi dài nó không lấy được tí mật hoa nào từ sự bắt chước này. Bởi vì sự bắt chước không cho nó bất kì mật hoa nào. Nó đã nghĩ là nó sẽ lấy được một ít. Không những con ruồi này không lấy được mật hoa từ những thực vật ngụy trang, mà nó còn -- nếu bạn nhìn rất gần hơn nữa ngay cuối đầu của nó, bạn có thể thấy nó dính một ít phấn hoa mà nó sẽ mang đến những cây khác, nếu một vài nhà thực vật học không đến và dính nó vào một tấm thẻ màu xanh.

(Cười)

Giờ đây sự lừa dối lan truyền khắp thế giới thực vật. Bông hoa này có những chấm đen: đối với chúng ta có thể chúng cũng chỉ là những chấm đen, nhưng nếu tôi nói với bạn rằng, đối với một con côn trùng đực đúng loài, chúng sẽ trông như hai con cái đang sẵn sàng làm tình đấy. (Cười) Và khi con côn trùng đến đó và đậu trên nó; dập mình nó trong phấn hoa, tất nhiên, nó sẽ mang phấn hoa đến cây khác, nếu bạn quan sát tấm ảnh từ kính hiển vi điện tử quét - mọi - nhà - nên - có, bạn có thể thấy thực ra có vài sự trang trí 3 chiều ở đó. Điều này có lẽ làm cho côn trùng cảm thấy tuyệt, cũng như trông rất đẹp.

Và những tấm ảnh từ kính hiển vi này -- đây là một cây lan bắt chước côn trùng -- bạn có thể nhìn thấy nhiều phần cấu trúc khác nhau có màu sắc và kết cấu khác nhau đối với mắt chúng ta, có rất rất nhiều kết cấu khác nhau để côn trùng có thể nhận biết được. Còn cây này tiến hóa để bắt chước một bề mặt bóng loáng như kim loại mà bạn thấy ở một vài bọ cánh cứng. Dưới kính hiển vi điện tử quét, bạn có thể nhìn thấy bề mặt đó -- thật sự khác biệt so với những bề mặt mà chúng ta đã quan sát. Thỉnh thoảng cả một cây bắt chước một côn trùng, thậm chí đối với chúng ta. Ý tôi là, tôi nghĩ nó trông giống như một loại động vật hay thú nuôi đang bay. Nó là một thứ tuyệt vời, kinh ngạc.

Cây này rất là thông minh. Nó được gọi là đá vỏ chai. Thỉnh thoảng tôi nghĩ về nó như một thứ gây đau đớn Với đúng loài ong, nó sẽ trông giống một con ong rất hung dữ và con ong sẽ đến và húc vào phần đầu lần này đến lần khác cố gắng đuổi nó đi, và tất nhiên, con ong tự bao phủ chính nó với phấn hoa. Nó còn có một mánh khác nữa nó bắt chước một cây lan khác có nguồn dự trữ thức ăn tuyệt vời cho côn trùng. Nhưng thực ra nó không có bất cứ thứ gì cho côn trùng cả. Vì vậy nó đã đánh lừa ở hai cấp độ -- thật là khó tin.

(Cười)

Ở đây chúng ta nhìn thấy một cây hoàng lan, một thành phần của rất nhiều dầu thơm. Thật ra tôi đã ngửi thấy một vài người có mùi này từ sớm hơn. Những bông hoa này không phải lòe loẹt. Chúng đang gửi một chuỗi mùi thơm tuyệt vời đến bất kì côn trùng nào thích nó. Cây này thì mùi không tuyệt lắm. Hoa này có mùi rất rất buồn nôn và nó được thiết kế, một lần nữa, được tiến hóa, để trông giống một xác thối. Vì vậy những con ruồi thích nó. Chúng bay đến và thụ phấn. Đây là hoa helicodiceros, hay còn gọi là hoa loa kèn ngựa chết. Tôi không biết thực sự mùi ngựa chết như thế nào, nhưng hoa này gần như có mùi rất giống mùi đó. Nó thực sự rất kinh khủng. Và những con ruồi xanh không thể kìm chế được. Chúng lao vào thứ này, và chúng bay vào trong nó. Chúng đẻ trứng, và nghĩ rằng đây là một cái xác thối tuyệt vời, mà không nhận ra rằng không hề có chút thức ăn nào cho những cái trứng, rằng những cái trứng này đang chết dần, nhưng trong khi ấy loài cây này lại được lợi, bởi vì những lông tơ giải phóng và con ruồi bay đi để thụ phấn cho bông hoa tiếp theo -- thật tuyệt vời.

Đây là một cây loa kèn, Arum maculatum, quý tộc và quý bà, hay cây chân bê ở đất nước này. Tôi chụp ảnh thứ này tuần trước ở Dorset. Nó đang tăng nhiệt cao hơn nhiệt độ ngoài môi trường đến 15 độ -- thật đáng kinh ngạc. Và nếu bạn nhìn vào trong nó, có một loại đập ngăn sau cái trụ dài, ruồi bị thu hút bởi nhiệt độ -- nhiệt độ làm bốc hơi những chất hóa học bay hơi, những con ruồi nhuế (loài ruồi nhỏ bay thành đàn) chúng bị bẫy dưới cái khoang chứa này. Chúng uống mật ngon và sau đó tất cả chúng đều trở nên dính. Đến tối chúng bị bao phủ bởi phấn hoa trút xuống chúng, và sau đó những cái lông tơ mà chúng ta đã thấy trước đó, chúng cong xuống và cho phép những con ruồi chui ra ngoài với rất nhiều phấn hoa -- một thứ tuyệt vời.

Bây giờ nếu bạn nghĩ thứ đó tuyệt vời, thì đây là một trong những thứ ưa thích nhất của tôi. Đây là cây Trầu bà tay Phật (Philodendron selloum). Bất kì ai ngồi đây đến từ Bazil, hẳn biết cây này. Nó là thứ đáng kinh ngạc nhất. Ở đó có một thứ hình thù như dương vật dài khoảng 1 foot. Và nó làm vài thứ mà không loài thực vật nào tôi biết làm điều đó, và đó là khi nó nở hoa -- có một cái trụ dài chính giữa ở đó -- trong khoảng 2 ngày, nó chuyển hóa theo một cách tương tự như động vật. Vì vậy thay vì ăn tinh bột, thức ăn của thực vật, nó ăn một thứ tương tự như mỡ nâu và đốt cháy nó với tốc độ như đang đốt cháy mỡ, đang chuyển hóa, gần giống tốc độ của một con mèo nhỏ. Và năng lượng phát ra gấp đôi so với một con chim ruồi, cùng khối lượng -- hoàn toàn kinh ngạc. Nó còn thực hiện vài điều kì lạ khác nữa. Nó không chỉ sẽ tăng nhiệt độ của chính nó lên 115 độ F, 43 đến 44 độ C trong hai ngày, mà còn duy trì nhiệt độ ổn định. Có một cơ chế điều hòa nhiệt để giữ cho nhiệt độ ổn định. Bây giờ tại sao nó lại làm như vậy? Tôi nghe thấy bạn hỏi câu này. Bạn sẽ không biết rằng, có một vài bọ cánh cứng thích làm tình ở nhiệt độ đó. Và chúng chui vào trong, chúng làm mọi thứ trong đó. (Cười) Và thực vật này trút phấn hoa xuống chúng, và khi kết thúc chúng bay đi và thụ phấn. Nó là một thứ tuyệt vời làm sao.

Hầu hết những tác nhân thụ phấn mà chúng ta nghĩ đến là côn trùng, nhưng tuy vậy ở vùng nhiệt đới, nhiều loài chim và bướm lại thụ phấn. Và nhiều loài hoa vùng nhiệt đới có màu đỏ, đó là bởi vì bướm và chim nhìn tương tự như chúng ta, chúng ta nghĩ và có thể nhìn màu đỏ rất tốt. Nhưng nếu bạn quan sát quang phổ, chim và chúng ta nhìn màu đỏ, xanh lục và xanh lam và nhìn thấy phổ đó. Côn trùng nhìn thấy màu xanh lục, xanh lam và cực tím, và chúng nhìn được nhiều dải màu cực tím. Đó là những thứ xuất hiện ở phía cuối phổ. "Và sẽ rất tuyệt nếu chúng ta có thể nhìn thấy đó là cái gì." Tôi nghe thấy bạn hỏi vậy. Vâng chúng ta có thể chứ. Vậy một con côn trùng đang nhìn thấy gì? Tuần trước tôi chụp những bức ảnh về hoa hồng đá, helianthemum, ở Dorset. Đây là những bông hoa vàng nhỏ như tất cả chúng ta đều thấy, hoa vàng nhỏ bao phủ nơi này. Và đây là những bông hoa với ánh sáng nhìn thấy được. Nếu bạn lấy đi màu đỏ, trông chúng sẽ như thế này. Hầu hết những con ong không nhận biết màu đỏ. Và sau đó tôi đặt thêm bộ phận lọc tia cực tím vào máy ảnh của tôi và phơi sáng rất rất lâu với những tần số ánh sáng cực tím đặc biệt và đây là cái tôi thu được. Và đó là một cái mắt bò thực sự tuyệt vời.

Bây giờ chúng ta không biết chính xác con ong nhìn thấy gì, bạn chỉ biết cái tôi đang nhìn thấy khi tôi gọi nó là màu đỏ. Chúng ta không biết điều gì đang diễn ra, hãy để yên cho đầu óc côn trùng, đầu óc của bất kì con người nào. Nhưng sự đối lập sẽ thấy một vài thứ như thế. Vậy tuyệt hơn rất nhiều từ nền tảng. Đây là một bông hoa nhỏ khác -- dải tần số ánh sáng cực tím khác, bộ phận lọc khác để phù hợp với những tác nhân thụ phấn. Và đó là một thứ đáng xem. Chỉ trong trường hợp bạn nghĩ rằng tất cả những bông hoa vàng đều có tài sản này -- không bông hoa nào bị hại trong quá trình chụp tấm ảnh này, nó chỉ là được gắn vào giá đỡ, nó không bị làm hại đâu-- sau đó dưới ánh sáng cực tím, nhìn nó kìa Và đó có thể là nền tảng của kem chống nắng, bởi vì kem chống nắng hấp thụ ánh sáng cực tím. Vì vậy có thể chất hóa học trong đó hữu dụng.

Cuối cùng, có một cây hoa anh thảo buổi tối mà Bjorn Rorslett gửi cho tôi từ Norway -- họa tiết ẩn tuyệt vời. Và tôi thích ý tưởng về những thứ ẩn dấu. Tôi nghĩ có một vài thứ nên thơ ở đây. Những bức ảnh này được chụp với bộ phận lọc tia cực tím, phần lọc này được dùng chủ yếu cho những nhà thiên văn học để chụp ảnh về sao Kim -- thực ra là những đám mây của sao Kim. Đó là mục đich sử dụng chính của máy lọc này. Sao Kim, tất nhiên, là thần tình yêu và ái tình, là câu chuyện về hoa. Và chỉ vì những bông hoa rất nỗ lực cố gắng thu hút tác nhân thụ phấn để đặt cái giá của chúng. bằng cách nào đó chúng cũng được sắp xếp để thuyết phục chúng ta trồng những cánh đồng lớn đầy hoa và tặng chúng cho những người khác vào ngày sinh và ngày mất, và đặc biệt là vào ngày cưới, khi bạn nghĩ về nó, nó là khoảng khắc gói gọn sự vận chuyển vật liệu di truyền từ một sinh vật sang sinh vật khác.

Cảm ơn các bạn rất nhiều.

(Vỗ tay)