Jessa Gamble: Chu kỳ ngủ nghỉ tự nhiên của loài người

Chúng ta hãy bắt đầu với ngày và đêm. Cuộc sống tiến hóa trải qua hết ngày rồi đến đêm, ánh mặt trời nhạt dần nhường chỗ cho bóng đêm. Thế là động thực vật phát triển các đồng hồ sinh học cho riêng mình để thích nghi với sự thay đổi của ánh sáng. Các đồng hồ hóa học, tồn tại trong mọi sinh vật đa bào thậm chí cả đơn bào.

Tôi xin đưa ra ví dụ sau đây. Nếu bạn mang một con cua móng ngựa khỏi bãi biển chở nó trên máy bay xuyên lục địa rồi thả con cua vào một cái lồng để nghiêng, nó sẽ bò lên phần sàn cao của cái lồng như khi thủy triều đang dâng lên trên bờ biển trước đây nó đã sống, rồi lồm cồm bò xuống ngay sau khi nước rút ra xa bờ hàng trăm dặm. Con cua khờ khạo sẽ làm như thế hàng tuần liền cho đến khi dần quên đi "kịch bản". Tôi thấy rất thú vị khi quan sát chú cua nhưng rõ ràng con cua không bị thần kinh hoặc mất trí; chỉ đơn giản vì cua có các chu kỳ nội khu phản ứng với những gì đang diễn ra quanh nó.

Chúng ta cũng có khả năng này. Và ở loài người, chúng ta gọi đó là đồng hồ sinh học. Bạn có thể thấy rõ điều này khi lấy đi đồng hồ của ai đó cất vào hầm sâu dưới lòng đất trong vài tháng. Một số người đã tình nguyện tham gia thí nghiệm này, nhưng sau đó họ thường xuyên phàn nàn vì đã để thời gian hữu ích của mình dưới hố. Mặc dù các đối tượng này không điển hình nhưng họ đều cho chúng ta thấy một thứ. Hàng ngày họ dậy muộn một chút, tầm khoảng 15 phút thế là họ cứ quay mòng mòng quanh cái đồng hồ như thế này trong hàng tuần liền. Qua đó, chúng ta biết rằng họ đang hoạt động dựa trên đồng hồ sinh học của riêng mình chứ không chỉ là cảm giác về ngày đêm.

Vậy là chúng ta có một chiếc đồng hồ sinh học, nó cực kỳ quan trọng trong cuộc sống của chúng ta. Nó là cơ chế điều khiển nền văn hóa chủ chốt và theo tôi, chúng ta chưa đánh giá hết ảnh hưởng của nó đến hành vi con người. Là một loài sống gần đường xích đạo, chúng ta đã tiến hóa và được "vũ trang" đến tận răng để đối phó với 12 tiếng ban ngày và 12 tiếng ban đêm. Nhưng dĩ nhiên, dân số địa cầu giờ đã dàn trải khắp trái đất và ở phía bắc Canada nơi tôi sống vào mùa hè, ánh nắng chiếu cả ngày còn mùa đông thì 24 giờ/ngày là ban đêm. Thế nên nền văn hóa thổ dân phương bắc từ xưa đã phụ thuộc theo mùa. Vào mùa đông, ai cũng ngủ nhiều. Cuộc sống sinh hoạt gia đình diễn ra bên trong mái ấm. Vào mùa hè, mọi người nô nức đi săn và làm viêc trong nhiều giờ, cực kỳ năng động.

Vậy, nhịp điệu tự nhiên của chúng tôi như thế nào? Cơ chế ngủ nghỉ lý tưởng của chúng tôi ra sao? Khi mọi người đang sống mà không có chút ánh sáng nhân tạo nào họ sẽ ngủ 2 lần mỗi tối. Họ đi ngủ tầm 8 giờ tối cho đến nửa đêm và rồi họ lại tiếp tục ngủ từ 2 giờ sáng đến khi bình minh. Và giữa 2 khoảng đó, họ có khoảng 2 tiếng nằm trên giường, vắt tay lên trán suy tư. Trong thời gian này, kích thích tố nội tiết (prolactin, hóc môn tiết sữa) tăng lên thời nay thường hiếm xảy ra. Những người tham gia cuộc nghiên cứu tường thuật lại cảm giác tỉnh táo suốt cả ngày, họ nhận ra họ đang trải qua cảm giác tỉnh táo hoàn toàn lần đầu tiên trong đời.

Liên hệ sang thời hiện đại. Chúng ta đang sống trong nền văn hóa say máy bay do yêu cầu công tác 24giờ/ngày đổi công tác hay đi du lịch khắp thế giới. Bạn biết đấy, phương thức làm việc hiện đại thế này cũng có những điểm thuận lợi nhưng tôi tin chúng ta đều hiểu cái giá phải trả.

Xin cảm ơn.

(Vỗ tay)