James Geary nói chuyện một cách ẩn dụ

Ẩn dụ hiện hữu một cách bí mật quanh tất cả chúng ta. Cứ mỗi phút chúng ta nói ra khoảng 6 phép ẩn dụ. Lối nghĩ ẩn dụ là cần thiết để chúng ta có thể hiểu được bản thân và người khác, cách chúng ta giao tiếp, học, khám phá và phát minh. Nhưng ẩn dụ là một cách tư duy trước khi là một cách dùng từ.

Giờ tôi sẽ giải thích điều này bằng cách, tìm kiếm sự trợ giúp của một trong những triết gia nổi tiếng nhất, ông hoàng của triều đại các nhà ẩn dụ, một người đã đóng góp vào lĩnh vực này nổi tiếng đến nỗi chính bản thân ông đã trở thành một ẩn dụ. Tất nhiên, tôi không ám chỉ ai ngoài Elvis Presley. (Cười)

"All Shook Up" là một bản tình ca rất tuyệt phải không. Nó cũng là một ví dụ tuyệt vời cho bất cứ khi nào chúng ta muốn đề cập đến cái gì đó trừu tượng như các tư tưởng, xúc cảm, cảm giác, khái niệm, suy nghĩ, chúng ta sẽ dùng đến ẩn dụ. Trong bài "All Shook Up", một cái đụng chạm không phải là đụng chạm mà là một sự ớn lạnh. Môi không phải là môi mà là núi lửa. Cô ấy không phải là cô ấy mà là cây mao lương hoa vàng. Và tình yêu không phải tình yêu, mà là đang bị đảo lộn cả lên.

Trong bài này, Elvis đang theo các khái niệm cổ điển về ẩn dụ của Aristotle khi quá trình đặt tên cho các thứ thành các thứ khác. Đó là toán học của ẩn dụ. Và may mắn thay là nó rất đơn giản. X bằng Y. (Cười) Công thức này đúng bất cứ khi nào có ẩn dụ.

Elvis sử dụng nó, nhưng Shakespeare cũng dùng nó trong một câu nổi tiếng trong "Romeo và Juliet," Juliet là mặt trời. Ở đây, Shakespeare đặt tên cho Juliet, một cái tên thuộc về một cái khác, mặt trời. Bất cứ khi nào ta đặt tên cho một thứ bằng một cái tên khác, cũng có nghĩa là khi đó ta đặt toàn bộ mạng lưới tương tự. Chúng ta trộn và ghép những gì ta biết về điểm gốc của ẩn dụ, trong trường hợp này là mặt trời, với những gì ta biết về đích của nó, ở đây là Juliet. Và ẩn dụ cho phép ta nhiều cách hiểu sinh động về Juliet hơn là nếu Shakespeare chỉ thuần túy miêu tả cô ấy trông thế nào.

Như vậy, chúng ta tạo dựng và hiểu ẩn dụ thế nào? Điều này có vẻ quen thuộc. Bước đầu tiên là nhận diện khuôn mẫu. Nhìn vào hình này. Các bạn thấy gì? Ba hình Pac Men kì dị, và ba dấu ngặc nhọn ở đó. Tuy nhiên, cái chúng ta nhìn thấy là hai hình tam giác chồng lên nhau. Ẩn dụ không chỉ là việc phát hiện ra các khuôn; mà còn là tạo ra các khuông. Bước thứ hai, cảm giác kèm khái niệm.

Kết hợp là kinh nghiệm của một kích thích trong một bộ phận cảm nhận cũng như ở bộ phận cảm nhận khác giống như thính giác màu sắc. Những người có thính giác màu sắc thực tế là họ nhìn thấy màu sắc khi họ nghe thấy âm thanh về các từ hay các chữ cái. Chúng ta đều có khả năng tổng hợp. Đây là bài trắc nghiệm Bouba/Kiki. Các bạn phải nhận diện những hình nào trong số các hình này được gọi là Bouba, và cái nào là Kiki. (Cười)

Nếu bạn là 98% giống những người khác, bạn sẽ nhận ra hình tròn, hình trùng biến hình như Bouba, và hình sắc nhọn như Kiki. Chúng ta có thể làm nhanh không? Nó có tương ứng không? Rồi. Tôi nghĩ 99.9 có thể làm được. Tại sao chúng ta làm thế? Bởi vì chúng ta tìm hay tạo theo bản năng, một khuôn mẫu giữa hình dạng tròn, và hình dạng tròn của Bouba, và hình dạng nhọn, và sắc của Kiki.

Rất nhiều ẩn dụ chúng ta sử dụng hàng ngày là cảm giác kèm. Im lặng thì ngọt ngào. Cà vạt thì lòe loẹt. Những người quyến rũ thì nóng bỏng. Những người không quyến rũ để cho chúng ta hờ hững. Ẩn dụ tạo ra một loại cảm giác kèm khái niệm, trong đó chúng ta hiểu một khái niệm trong ngữ cảnh của một cái khác.

Bước thứ ba là sự không hòa hợp nhận thức. Đây là trắc nghiệm Stroop. Cái bạn cần làm là nhận ra càng nhanh càng tốt màu mực các chữ được in. Bạn có thể làm thử trắc nghiệm đó ngay bây giờ. Nếu bạn giống như hầu hết mọi người khác, bạn sẽ cảm thấy một lúc cảm giác không hòa hợp nhận thức khi tên màu sắc được in dưới màu mực khác. Trắc nghiệm cho thấy ta không thể lờ nghĩa đen của các từ ngay cả khi nghĩa đen cho câu trả lời sai.

Trắc nghiệm Stroop cũng đã được tiến hành với ẩn dụ. Các nghiệm viên phải nhận diện càng nhanh càng tốt, các câu sai nghĩa đen. Họ mất nhiều thời gian hơn để bác bỏ các ẩn dụ là sai hơn là bác bỏ các câu sai nghĩa đen. Vì sao? Vì chúng ta cũng không thể lờ nghĩa ẩn dụ của các từ.

Một câu như, "Một số việc là nhà tù." Như vậy, trừ phi bạn là một người cai ngục, câu "Một số việc là nhà tù" là sai theo nghĩa đen. Đáng tiếc là theo lối ẩn dụ nó lại đúng. Và chân lí ẩn dụ ảnh hưởng tới khả năng của chúng ta để nhận ra sai lầm theo nghĩa đen. Ẩn dụ có liên quan bởi vì nó ở bên chúng ta mọi lúc mọi nơi. Ẩn dụ có liên quan vì nó tạo ra sự mong đợi.

Hãy chú ý lần sau khi bạn đọc bản tin tài chính. Các tác tử ẩn dụ miêu tả các hoạt động của giá cả giống như hành động thận trọng của sinh vật vậy, như trong câu, "Chỉ số NASDAQ leo lên cao hơn." Các ẩn dụ vật thể miêu tả chuyển động của giá cả như các thứ không phải sinh vật, như trong câu, "Chỉ số Dow rơi "

Các nhà nghiên cứu nhờ một nhóm người đọc một mớ các bình luận thị trường, rồi sau đó dự đoán xu hướng giá cả ngày hôm sau. Những điều này cho thấy các phép ẩn dụ tác nhân có kì vọng cao hơn vì xu hướng giá có thể tăng cao. Và chúng có các kì vọng này vì các ẩn dụ tác nhân ngụ ý hành động chủ ý của một sinh vật đang theo đuổi một cái đích. Chẳng hạn, nếu giá nhà được miêu tả là đang leo thang và leo thang, cao hơn và cao hơn, người ta có thể nghiễm nhiên cho rằng giá đó không dừng lại được. Họ có thể cảm thấy tự tin rút các thế chấp mà họ thực sự không thể chi trả được ra. Tất nhiên đó là một ví dụ giả định. Đây là kiểu hiểu lầm ẩn dụ.

Ẩn dụ cũng quan trọng bởi vì nó ảnh hưởng đến các quyết định qua kích hoạt các phép loại suy. Một nhóm sinh viên được dạy rằng một nước dân chủ nhỏ bị xâm lược và đã yêu cầu Mĩ giúp đỡ. Họ phải đưa ra một quyết định. Họ phải làm gì? Can thiệp, khẩn cầu Liên Hợp Quốc, hay không làm gì cả? Sau đó mỗi người đã được cung cấp một trong ba miêu tả về khủng hoảng giả định này. Mỗi miêu tả đó nhằm khơi gợi một phép loại suy lịch sử khác: Trong Thế chiến II, Việt Nam, và cái thứ ba trung hoà về lịch sử.

Những sinh viên được tiếp cận với sự kiện Thế chiến II đưa ra nhiều gợi ý theo chủ nghĩa can thiệp hơn các sinh viên khác. Chúng ta vẫn không thể lờ nghĩa đen của từ, chúng ta không thể lờ các phép loại suy được chúng được kích thích bởi phép ẩn dụ. Ẩn dụ quan trọng vì nó mở ra cánh cửa để khám phá. Bất cứ khi nào chúng ta giải quyết một vấn đề, hay làm một khám phá, chúng ta so sánh những gì đã biết với những gì chưa biết. Và cách duy nhất để tìm ra cái sau là xem xét các cách có thể giống với cái trước.

Einstein miêu tả phương pháp khoa học của ông giống như trò chơi tổ hợp. Ông nổi tiếng là sử dụng các thực nghiệm tư duy, vốn rất cần thiết cho các phép loại suy phức tạp, để thực hiện một vài phát hiện vĩ đại của ông. Qua việc kết hợp những gì ta biết với những gì ta không biết qua phép loại suy, cách suy nghĩ ẩn dụ đánh tia lửa để khởi động khám phá.

Hiện nay ẩn dụ có mặt ở mọi nơi, nhưng nó lại ẩn. Nếu bạn chỉ cần xem các từ quanh bạn bạn sẽ thấy nó. Ralph Waldo Emerson miêu tả ngôn ngữ như là "nền thi ca hoá thạch." Nhưng trước khi nó là nền thi ca hoá thạch ngôn ngữ là ẩn dụ hoá thạch. Và những hoá thạch này vẫn sống.

Lấy 3 từ nổi tiếng nhất trong cả nền triết học phương Tây: "Cogito ergo sum." Nó thường được dịch là, "Tôi tư duy vậy tôi tồn tại." Nhưng có một cách dịch tốt hơn. Từ Latin "cogito" phái sinh từ tiền tố "co" nghĩa là "cùng" và động từ "agitate" nghĩa là "lắc" Vì thế nghĩa nguyên gốc của "cogito" là cùng lắc. Và cách dịch đúng đắn của "cogito ergo sum" là "Tôi lắc mọi thứ lên, vậy tôi tồn tại." (Cười)

Ẩn dụ lắc mọi thứ lên, cho chúng ta mọi thứ từ Shakespeare đến phát hiện khoa học đang diễn ra. Ý nghĩ đó là một vòm tuyết bằng nhựa, đẹp nhất, thú vị nhất, và tự nó nhất, khi, như Elvis đặt nó, tất cả bị lắc lên. Và ẩn dụ giữ cho tâm trí luôn lắc lên, vẫn lăn rầm rầm, rất lâu sau khi Elvis đã để lại kiến trúc đó. Cảm ơn rất nhiều. (Vỗ tay)