Harvey Fineberg: Chúng ta đã sẵn sàng cho tân tiến hóa?

Bạn muốn trở nên tốt đẹp hơn theo cách nào? Nếu với một vài thay đổi trong gen, bạn có thể có trí nhớ tốt hơn -- chính xác hơn, đúng và nhanh hơn. Hoặc trở nên cân đối, khỏe mạnh hơn, dẻo dai hơn. Các bạn có muốn trở nên hấp dẫn và tự tin hơn? Sống lâu hơn? Hoặc có thể bạn là một trong những người luôn muốn sáng tạo hơn. Bạn muốn điều gì nhất? Các bạn muốn điều gì, nếu chỉ được chọn một? (Người nghe: sáng tạo.) Sự sáng tạo. Bao nhiêu người chọn sáng tạo? Hãy giơ tay. Để tôi đếm. Một vài người. Bằng số những người sáng tạo ở đây. Rất tuyệt. Bao nhiêu người sẽ chọn trí nhớ? Nhiều hơn một chút. Sức khỏe thì sao? Ít hơn. Tuổi thọ? À, phần lớn. Rất vui vì tôi là bác sĩ. Nếu bạn có được một trong những điều này có thể sẽ có một thế giới khác. Có phải đây chỉ là tưởng tượng? Hay thực sự khả thi?

Tiến hóa là một chủ đề quen thuộc tại hội thảo TED hằng năm, nhưng hôm nay tôi muốn trình bày quan điểm của một bác sĩ. Nhà di truyền học thế kỷ 20 T.G. Dobzhansky, ông đồng thời là một nhà truyền đạo của nhà thờ đạo Chính Thống tại Nga. Ông viết một bài luận tên là "Sinh học vô nghĩa trừ khi được soi sáng bởi tiến hóa" Nếu bạn là một trong những người không chấp nhận bằng chứng của sự tiến hóa, bạn có thể, ngay bây giờ, tắt máy trợ thính tháo thiết bị liên lạc -- tôi cho phép -- và có thể một lần nữa coi cuốn sách của Kathryn Schultz là sai lầm vì phần còn lại của bài nói này sẽ không có ý nghĩa gì với bạn cả. (Tiếng cười) Nhưng nếu bạn chấp nhận sự tiến hóa sinh học, hãy suy nghĩ về điều này: đây là vấn đề về quá khứ, hay tương lai? Điều này có đúng với các loài khác không? hay có đúng với chúng ta không?

Đây là một cách nhìn khác về cây sự sống. Trong hình này tôi đã minh họa bằng một cây với các nhánh tỏa ra mọi hướng, nếu các bạn nhìn vào phần viền của cây sự sống này, tất cả các loài ở đầu nhánh đã thành công trong tiến hóa: chúng tồn tại cho đến bây giờ; chúng thể hiện sự thích nghi với môi trường. Phần về loài người của nhánh này, tận cùng kia, chính là điều chúng ta quan tâm nhất. Chúng ta tách ra từ tổ tiên chung với loài hắc tinh tinh khoảng 6 đến 8 triệu năm trước. Trong khoảng từ đó đến nay đã có 20 đến 25 loài vượn người khác nhau. Một số loài xuất hiện và biến mất. Chúng ta đã tồn tại khoảng 130 000 năm. Dường như chúng ta cách rất xa các phần khác của cây, nhưng thực tế phần cơ bản của tế bào người khá giống với tế bào các loài khác.

Các bạn có biết chúng ta có thể lợi dụng và điều khiển cơ cấu hoạt động của một loại vi khuẩn thông thường để sản xuất loại protein của insulin dùng trong việc điều trị tiểu đường? Hợp chất này không giống insulin người; loại protein này về mặt hóa học hoàn toàn giống với hợp chất từ tuyến tụy trong cơ thể người. Nói về vi khuẩn các bạn có biết ruột người chứa nhiều vi khuẩn hơn số tế bào trong cơ thể chúng ta? Có thể nhiều hơn đến 10 lần. Thử nghĩ xem, khi Antonio Damasio hỏi về sự tự nhận thức về bản thân, bạn có nghĩ về đám vi khuẩn đó không? Ruột người là một môi trường lý tưởng cho chúng. Nó ấm, tối, ẩm lại rất thoải mái. Và chúng ta cung cấp dủ dinh dưỡng mà chúng không cần mất công gì cả. Rất dễ dãi cho vi khuẩn, chỉ thỉnh thoảng bị gián đoạn bởi việc bài tiết. Nhưng ngoài những lúc đó bạn vẫn là một môi trường tuyệt vời cho vi khuẩn cũng như chúng là một phần thiết yếu đối với cuộc sống. Vi khuẩn hỗ trợ tiêu hóa chất dinh dưỡng cần thiết. Chúng bảo vệ bạn trước một số bệnh dịch.

Nhưng tương lai thì sao? Phải chăng loài người chúng ta đã đạt được giai đoạn cân bằng của sự tiến hóa? Hay, chúng ta được định sẵn để trở thành một điều gì khác -- một loài thích nghi tốt hơn với môi trường? Hãy trở lại với vụ nổ Big Bang 14 tỉ năm trước -- trái đất, hệ mặt trời, 4,5 tỉ năm trước -- những dấu hiệu đầu tiên của sự sống trên trái đất, có thể 3 đến 4 tỉ năm trước -- sinh vật đa bào đầu tiên, khoảng 800 triệu đến 1 tỉ năm -- và loài người, cuối cùng cũng xuất hiện ở 130 000 năm trước. Trong bản giao hưởng bất tận của vũ trụ cuộc sống trên trái đất chỉ là một khuông nhạc; vương quốc của các loài động vật giống như một khuông nhạc; và sự tồn tại của con ngươì là một nốt đơn. Đó là chúng ta. Đây là phần giải trí của bài nói chuyện hôm nay, hy vọng các bạn thấy thú vị.

(Tiếng cười)

Khi tôi còn là sinh viên năm nhất, lần đầu tiên tôi được học Sinh vật. Tôi đã đam mê vẻ đẹp của sinh học. Tôi yêu sức mạnh của tiến hóa, và tôi nhận ra một điều rất cơ bản đối với mọi sự sống trong những sinh vật đơn bào, mỗi tế bào chỉ đơn giản là phân chia, và mọi thông tin di truyền trong tế bào đó được truyền sang hai tế bào con. Nhưng khi sinh vật đa bào xuất hiện, mọi thứ bắt đầu thay đổi. Sinh sản qua giao phối có mặt. Và điều quan trọng là, với sự xuất hiện của sinh sản giao phối duy trì bộ gen, phần còn lại của cơ thể có thể không còn tồn tại. Bạn có thể nói rằng, việc không thể tránh được cái chết trong vòng tiến hoá đồng thời với quá trình sinh sản bằng giao phối.

Tôi phải thú nhận rằng, khi tôi còn là sinh viên tôi đã nghĩ, ok, tình dục/ chết, tình dục/chết, chết vì tình dục -- khá logic lúc đó, nhưng mỗi năm trôi qua, tôi lại có thêm nhiều nghi ngờ. Tôi đã hiểu được cảm xúc của George Bums, người đã giữ phong độ biểu diễn ở Las Vegas tuyệt vời cho tới khi ông 90 tuổi. Một đêm, có tiếng gõ cửa phòng khách sạn. Ông mở cửa. Đứng trước ông là một cô gái tiếp thị quyến rũ. Cô gái nhìn ông và nói "Em đến vì tình dục." "Tốt thôi," Geore trả lời, "Tôi nhận món súp."

(Tiếng cười)

Tôi nhận ra rằng là một bác sĩ tôi làm việc với mục đích khác với mục đích của sự tiến hóa -- không hẳn là trái ngược, nhưng khác nhau. Tôi đang cố gắng bảo toàn cơ thể, Tôi muốn chúng ta khỏe mạnh. Tôi muốn chống lại các bệnh tật để bảo vệ sức khỏe con người. Tôi muốn chúng ta sống lâu và mạnh khỏe. Tiến hóa là truyền bộ gen tới thế hệ tiếp theo, thích nghi và tồn tại thế hệ này kế tiếp thế hệ khác. Từ góc nhìn của tiến hóa, bạn và tôi như những tên lửa vận chuyển bộ gen vào quỹ đạo tiếp theo rồi sau đó tự hủy vào đại dương. Chúng ta đều hiểu cảm xúc của Woody Allen trong câu "Tôi không muốn đạt được sự bất tử nhờ công trình của mình, tôi muốn đạt được nó nhờ không phải chết."

(Tiếng cười)

Tiến hóa không nhất thiết chuộng kẻ sống lâu nhất. to lớn nhất khỏe nhất, hay nhanh nhất, thậm chí cả kẻ khôn ngoan nhất. Tiến hóa ủng hộ những sinh vật thích nghi tốt nhất với môi trường sống. Đó là sự thử thách duy nhất để tồn tại và thành công. Dưới đáy biển, vi khuẩn ưa nhiệt có thể tồn tại ở nhiệt độ rất cao nếu có cá ở đây, nhiệt độ này đủ để làm cá hấp nhưng nó đã tạo ra một môi trường tốt cho vi khuẩn.

Điều này có ý nghĩa gì khi chúng ta nhìn lại những điều đã xảy ra trong quá trình tiến hóa và khi ta nghĩ lại về vị trí của loài người trong sự tiến hóa, đặc biệt khi ta hướng tới giai đoạn tiếp theo, tôi cho rằng có một số khả năng. Thứ nhất, đó là chúng ta sẽ không tiến hóa nữa. Chúng ta đã chạm tới một sự thăng bằng. Lý do cho việc này gồm, đầu tiên, thông qua y học, chúng ta có thể bảo tồn một lượng lớn gen mà bình thường đã bị chọn lọc loại ra khỏi dân số. Thứ hai, chúng ta là một loài đã tự định hình môi trường tới mức làm chính nó thích nghi với chúng ta giống như ta thích nghi với nó. Chúng ta nhập cư và giao thoa quá nhiều tới mức bạn không thể có sự cô lập cần thiết để tiến hóa xảy ra.

Khả năng thứ hai là tiến hóa theo phương thức truyền thống, xảy ra nhờ tác động của tự nhiên. Luận điểm ở đây là bánh xe tiến hoa lăn chậm rãi nhưng không thể dừng lại được. Về sự cô lập cần thiết, khi chúng ta chiếm được các hành tinh xa xôi, sẽ có sự cô lập và thay đổi về môi trường có khả năng dẫn tới tiến hóa một cách tự nhiên.

Nhưng còn một khả năng thứ ba, một khả năng hấp dẫn và đáng sợ. Tôi gọi đó là thuyết tân tiến hóa -- sự tiến hóa mới không theo cách tự nhiên mà được định hướng và chọn lựa bởi chúng ta với các lựa chọn cá nhân. Vậy thì nó xảy ra như thế nào? Làm sao chúng ta có thể làm được điều này? Trước tiên hãy suy nghĩ về thực tế rằng con người hiện đại, tại một số nước, đang chọn lựa con cái của mình. Ở một số quốc gia, họ chọn nhiều nam hơn nữ. Điều này không hẳn có ích cho xã hội, nhưng đó là điều cá nhân và gia đình đang chọn lựa.

Nghĩ xem nếu điều đó là khả thi, bạn có thể chọn, không chỉ đơn giản là giới tính của con cái, mà còn có thể thay đổi về cơ thể mình như điều chỉnh gen để phòng chữa bệnh. Sẽ thế nào nếu bạn có thể sử dụng công nghệ biến đổi gen để loại trừ tiểu đường hay bệnh Alzheimer giảm nguy cơ ung thư, loại bỏ tai biến? Bạn có muốn tạo ra những thay đổi đó trong gen của minh? Khi chúng ta nhìn tới tương lại, những thay đổi này đang ngày càng khả thi.

Dự án Bộ gen người bắt đầu năm 1990, tiến hành trong 13 năm và tốn 2,7 tỉ đô la. Sau khi nó kết thúc năm 2004, bạn đã có thể tiến hành công việc tương tự với 20 triệu đô trong 3 đến 4 tháng. Ngày nay, bạn có thể có chuỗi 3 tỉ cặp gen người với chỉ 20 000 đô trong 1 tuần. Không lâu nữa chúng ta sẽ có bộ gen người 1000 đô và ngày càng dễ tiếp cận hơn đối với mọi người. Một tuần trước, Học viện Kỹ thuật Quốc gia đã trao giải Draper cho Francis Arnold và Willem Stemmer, hai nhà khoa học đã độc lập phát triển các kỹ thuật đẩy nhanh tốc độ của quá trình tiến hóa và sản xuất các protein mong muốn hiệu quả hơn -- hay như Frances Arnold gọi là "tiến hóa được điều khiển" Vài năm trước, Giải Lasker được trao cho nhà khoa học Shinya Yamanaka cho nghiện cứu trong đó anh lấy một tế bào từ da người, một nguyên bào sợi, và bằng thay đổi chỉ 4 gen, anh ấy đã làm cho tế bào đó trở về một tế bào gốc -- tế bào có khả năng trở thành mọi tế bào trong cơ thể người.

Những thay đổi này đang tới gần. Công nghệ tương tự dùng trong việc tạo ra insulin người từ vi khuẩn có thể làm cho các loại virus không những bảo vệ cơ thể chúng ta khỏi bản thân chúng mà còn hỗ trợ miễn dịch đối với các loại virus khác. Tin hay không, đang có một thử nghiệm được tiến hành với vắc-xin chống cảm cúm được chiết xuất từ tế bào cây thuốc lá. Bạn có thể tưởng tượng được một vài thứ tốt từ cây thuốc lá không?

nhưng đây chính là hiện thực, và trong tương lai sẽ còn khả thi hơn nữa. Tưởng tượng khi đó chỉ với hai thay đổi nhỏ bạn có thể biến đổi các tế bào trong cơ thể, nhưng nếu điều đó xảy ra với con cái chúng ta thì sao? Nếu ta có thể thay đổi tinh trùng và trứng, hay biến đổi trứng mới thụ tinh, và cho đứa trẻ một cơ hội tốt hơn để sống khỏe manh -- không có tiểu đường, xuất huyết, giảm nguy cơ ung thư? Ai chẳng muốn những đứa con khỏe mạnh hơn? Công nghệ đó ngành khoa học tương tự có thể tạo ra những thay đổi để ngừa bệnh, cũng có thể tạo ra những siêu thuộc tính, khả năng siêu phàm - giúp tăng cường trí nhớ. Tại sao lại từ chối trí thông minh như Ken Jennings, đặc biệt là khi ta có thể tăng cường nó với thế hệ tiếp theo của chiếc máy Watson? Cơ bắp linh hoạt để chạy nhanh hơn và lâu hơn? Sống lâu hơn? Những khả năng này thật khó cưỡng lại.

Và khi chúng ta có thể truyền nó cho thế hệ tiếp theo và lựa chọn những thuộc tính theo ý mình, chúng ta đã biến tiến hóa kiểu truyền thống thành tân tiến hóa. Một quá trình bình thường diễn ra trong 100 000 năm có thể được nén xuống còn 1000 năm -- và điều này có thể diễn ra trong vòng 100 năm tới. Đây là những lựa chọn mà con cháu chúng ta, hay con cháu của chúng có thể sẽ có. Chúng ta sẽ dùng những khả năng này để tạo nên một xã hội tốt đẹp hơn, thành công hơn, đàng hoàng hơn? Hay, chúng ta sẽ chỉ chọn những tính trạng mong muốn cho một bộ phận nào đó chứ không phải cho tất cả mọi người? Liệu chúng ta sẽ tạo ra một xã hội nhàm chán và đơn điệu hay sống động và linh hoạt hơn? Đây là những câu hỏi mà chúng ta sẽ phải trả lời.

Câu hỏi quan trọng nhất, đó là - chúng ta có khả năng phát triển sự hiểu biết, và kế thừa trí tuệ đó rằng chúng ta sẽ có sự lựa chọn sáng suốt không? Dù gì đi chăng nữa, và sớm hơn bạn tưởng, chúng ta sẽ phải quyết định.

Cảm ơn.

(Vỗ tay)