Dan Gilbert nói về những kỳ vọng sai lầm của con người.

Hàng ngày tất cả chúng ta phải đưa ra các quyết định, chúng ta muốn biết cái gì là đúng và nên làm -- trong các lĩnh vực từ tài chính , ẩm thực, nghề nghiệp cho tới chuyện tình cảm. Và chắc chắn, nếu ai đó sẵn sàng chỉ cho chúng ta làm điều đúng đắn vào đúng thời điểm, thì đó sẽ là món quà quý giá.

Thực tế thì hóa ra thế giới đã nhận được món quà này vào năm 1738 bởi 1 học giả người Hà Lan tên Daniel Bernoulli. Và hôm nay tôi muốn nói với bạn về món quà đó và tôi cũng muốn giải thích tại sao nó chẳng làm nên sự khác biệt gì cả.

Vâng, đây là món quà của Bernoulli. Đây là đoạn trích trực tiếp. Và nếu bạn thấy nó giống tiếng Hy Lạp thì đúng thế, đó là tiếng Hy Lạp Nhưng bản dịch tiếng Anh đơn giản -- ít chính xác hơn nhưng nó bao quát được ý chính của Bernoulli -- là như thế này: Giá trị trông đợi của bất cứ hành động nào của con người là sự tốt đẹp chúng ta có thể dựa vào-- là sản phẩm của 2 thứ giản đơn: số khả năng mà hành động cho phép chúng ta đạt được thứ gì đó, và giá trị chúng ta đạt được.

Theo lập luận, điều Bernoulli đã nói là, nếu chúng ta có thể ước đoán và nhân 2 yếu tố này lên chúng ta sẽ luôn biết chính xác chúng ta nên cư xử thế nào.

Đây là 1 biểu thức đơn giản, thậm chí cho những người không thích các biểu thức, nó khá quen thuộc Đây là 1 ví dụ: nếu tôi nói với bạn, hãy chơi 1 trò tung đồng xu, và tôi sẽ tung 1 đồng xu, nếu ngửa, tôi sẽ trả bạn 10$, nhưng bạn sẽ phải trả 4$ vì để có cơ hội chơi với tôi, hầu hết các bạn sẽ nói, đồng ý, tôi sẽ chơi. Vì bạn biết cơ hội bạn thắng là 50-50, nếu bạn thắng bạn sẽ kiếm được 10$, số đó nhân với 5, số tiền sẽ nhiều hơn số tiền tôi đòi bạn trả để chơi với tôi. Vậy, câu trả lời là " đồng ý". Đây là điều các nhà thống kê gọi đó là 1 vụ cá cược hời.

Nào, ý tưởng thật đơn giản khi chúng ta gắn nó với việc tung đồng xu, nhưng thực tế, trong cuộc sống hàng ngày nó không hề đơn giản. Mọi người rất kém trong việc ước lượng 2 yếu tố này, và đó là vấn đề tôi muốn nói ngày hôm nay.

Có 2 loại lỗi khi mọi người cố gắng quyết định điều gì là đúng nên làm, và đó là những lỗi sai trong tính toán số cơ hội họ sẽ thành công, và các lỗi sai trong tính toán giá trị của thành công của riêng mình. Bây giờ tôi xin nói về yếu tố đầu tiên. Tính toán khả năng thành công có vẻ khá dễ dàng: 1 viên súc sắc có 6 mặt, 1 đồng xu có 2 mặt, 1 bộ bài có 52 quân. Bạn biết khả năng rút ra quân át bích hay tung mặt ngửa là bao nhiêu. Nhưng hóa ra để áp dụng ý tưởng này vào thực tế không dễ tí nào. Nó lý giải tại sao người Mỹ dành nhiều-- tôi nên nói là, thua nhiều--ván cược hơn tất cả các loại hình giải trí cộng lại. Lý do là, đó không phải là mọi người ước đoán cơ hội thành công như thế nào

Cách mọi người tính toán cơ hội yêu cầu chúng ta nên nói về những con heo trước hết. Câu hỏi tôi đưa ra cho các bạn là liệu bạn có nghĩ có nhiều chó hoặc lợn đeo xích được quan sát trong 1 ngày nhất định ở Oxford. và tất nhiên bạn đều biết câu trả lời là chó. và bạn biết câu trả lời là chó vì bạn nhanh chóng kiểm tra trí nhớ những lần bạn trông thấy những con chó và lợn đeo xích. Thật dễ để nhớ ra là đã thấy những con chó, còn lợn thì chẳng mấy khi. Và mỗi bạn đều cho rằng nếu số chó đeo xích khiến bạn nhớ đến nhanh hơn, thì số chó đeo xích sẽ có khả năng hơn. Đó không phải quy luật vận dụng tồi, ngoại trừ đôi lúc.

Ví dụ, đây là 1 trò giải ô chữ. Số từ tiếng Anh 4 âm tiết có chữ R ở vị trí thứ 3 có nhiều hơn số từ có chữ R ở vị trí số 1? Bạn kiểm tra trí nhớ, quét rất nhanh và thật dễ để nhớ ra, Ring, Rang, Rung, và rất khó để nghĩ ra, Pare, Park: Chúng đến chậm hơn. Nhưng thực ra có nhiều từ trong tiếng Anh có chữ R ở vị trí thứ 3 hơn thứ nhất. Lý do những từ với chữ R ở vị trí thứ 3 mà bạn nhớ ra chậm hơn không phải vì chúng ít dùng. Đó là vì bộ nhớ khơi gợi lại những từ ngữ bởi chữ cái đầu. Bạn nói ra âm S- và bạn sẽ nhớ ra từ vựng. Nó giống 1 cuốn từ điển; rất khó để tra với chữ cái thứ 3 Vây, đây là ví dụ về sự nhang chóng với những thứ bạn nhớ ra có thể cho bạn biết về độ xác suất của chúng--

và làm sao ý tưởng này có thể khiến bạn lạc đường. Nó không chỉ là câu đố. Ví dụ, khi người Mỹ được hỏi để ước đoán khả năng họ sẽ chết theo các cách thú vị khác nhau-- đây là ước lượng số lượng tử vong hàng năm trong 200 triệu công dân Mỹ. Và đây chỉ là những người bình thường như chính bản thân bạn được phognr vấn. để đoán xem có bao nhiêu người chết vì vòi rồng, pháo hoa, hen suyễn, chết đuối... Hãy so sánh với số liệu thực.

Nào bạn thấy 1 mẫu rất thú vị ở đây, trước hết, 2 thứ được ước lượng quá mức khủng khiếp, cụ thể là vòi rồng và pháo hoa; 2 thứ bị đánh giá thấp nhất: chết đuối và chết vì hen suyễn. Tại sao vây? Lần gần nhất bạn đọc báo với tiêu đề " Cậu bé chết vì hen suyễn?" là khi nào? Nội dung bài báo đó không hay vì nó quá bình thường. Chúng ta rất dễ dàng nhớ ra những ví dụ của các câu chuyện mới hoặc phim thời sự, chúng ta thấy vòi rồng tàn phá các thành phố hay 1 tay ngốc nào đó mất tay vì nghịch pháo hoa ngày 4/7. Chết đuối và hen suyễn không được đưa tin nhiều. Chúng ta không nhanh chóng nhớ ra và kết quả là phần lớn chúng ta đánh giá thấp chúng.

Thực vậy, điều này giống trò chơi Sesame Street " Cái gì không thuộc về?" Và bạn đúng khi nói cái bể bơi không thuộc về, vì nó là cái duy nhất trên slide thực sự nguy hiểm. Đó là nguyên nhân dẫn đến nhiều cái chết hơn cả 3 cái còn lại trên slide cộng lại

Xổ số là 1 ví dụ hay, dĩ nhiên -- 1 tình huống kiểm tra hoàn hảo về khả năng tính toán xác suất của mọi người. Và các nhà kinh tế học -- thứ lỗi cho tôi, những bạn chơi xổ số-- trừ các nhà kinh tế, ít nhất trong số họ, cho trò xổ số là đóng thuế ngu vì khả năng lấy lại vốn bằng cách đầu tư tiền vào vé số tương đương với xả tiền vào toilet-- điều mà không đòi hỏi rằng bạn thực sự đến cửa hàng và mua bất cứ thứ gì.

Tại sao trên thế giới mọi người vẫn chơi xổ số? Có rất nhiều câu trả lời, nhưng , 1 câu trả lời chắc chắn là chúng ta thấy rất nhiều người thắng. Đúng không? Khi 2 người này thắng xổ số hoặc Ed McMahon đứng trước cả nhà bạn với 1 tấm séc bự chảng-- làm thế nào mà bạn đổi được nó sang tiền mặt, tôi không biết. Chúng ta thấy trên TV, chúng ta đọc trên báo. Lần gần đây nhất bạn xem 1 cuộc phỏng vấn mở rộng với người thua cuộc là khi nào? Thực vậy, nếu chúng ta yêu cầu đài truyền hình cho phát cuộc phỏng vấn 30 giây với mỗi người thua cuộc xen kẽ với cuộc phỏng vấn người thắng cuộc, thì 100 người thua trong đợt xổ số gần nhất sẽ có 9 năm rưỡi để bạn chỉ chú ý xem họ nói câu, " Tôi á? tôi thua." " Tôi á? Tôi thua." Nếu bạn xem TV 9,5 năm -- không ngủ, không nghỉ--và bạn xem hết người thua này đến người thua khác và cuối cùng có 30 giây của , " và tôi đã thắng," thì khả năng bạn sẽ chơi xổ số sẽ rất nhỏ.

nhìn này, tôi có thể chứng minh điều này cho bạn: đây là 1 trò xổ số nhỏ Có 10 vé số. 9 cái đã bán cho những người này. Giá mỗi vé là 1$ và nếu thắng, bạn có 20$. Một cuộc cá cược hời phải không? Bernoulli nói với chúng ta: giá trị trông đợi cả trò xổ số này là 2$; đây là trò xổ số bạn nên đầu tư tiền. và hầu hết mọi người nói, " Ok, tôi sẽ trả."

Một kiểu khác đôi chút với trò xổ số này: Hãy tưởng tượng 9 vé đều được mua bởi 1 anh mập tên Leroy. Leroy có 9 vé; chỉ 1 vé còn lại. Bạn có muốn mua nó không? Đa số không ai mua hết. Bạn có thể thấy khả năng chiến thắng không thay đổi, nhưng bây giờ thật quá dễ để đoán ai sẽ thắng. Chẳng phải Leroy sẽ có tấm séc sao? Bạn không thể nói, " Tôi có thể trúng số như mọi người khác," vì bạn không thể thắng như Leroy. Sự thật là tất cả các vé bán cho 1 người thay đổi quyết định chơi của bạn, kể cả nó không ảnh hưởng gì đến cơ hội thắng.

Khó như ước lượng khả năng mà còn dễ như ăn kẹo so với ước lượng giá trị: cố gắng đoán giá trị của cái gì đó, chúng ta hưởng lợi gì từ nó, chúng ta vui bao nhiêu nếu có nó. Tôi muốn nói về lỗi sai trong giá trị. Chiếc hamburger Big Mac này đáng giá bao nhiêu? 25 $? Đa số các bạn có trực giác mách bảo là không phải-- và bạn sẽ không mua với cái giá đó.

Nhưng để quyết định liệu 1 chiếc burger Big Mac đáng giá 25$ hay không đòi hỏi bạn đặt ra 1 câu hỏi duy nhất, và chỉ một câu, đó là : Tôi có thể làm gì khác với 25$? Nếu bạn từng ngồi trên 1 chuyến bay dài tới Úc và nhận ra họ không phục vụ thức ăn, nhưng ai đó ở hàng ghế trước đang mở 1 gói McDonald, và mùi thơm của biểu tượng vòm cong vàng đang lan tỏa khắp ghế, bạn nghĩ, bạn chẳng thể làm gì khác với 25$ trong suốt 16 tiếng. Tôi chẳng thể đốt nó nữa-- họ đa thu cái bật lửa rồi còn đâu. Đột nhiên, 25$ cho 1 chiếc Big Mac là 1 món hời.

Mặt khác, nếu bạn đang thăm 1 nước chưa phát triển, và với 25 $ bạn mua 1 bữa ăn ngon, thì thật cắt cổ nếu chỉ mua 1 chiếc burger Big Mac. Tại sao tất cả các bạn đã chắc chắn câu trả lời là không, trước khi tôi nói với bạn về tình huống? Vì hầu hết đều so sánh giá chiếc burger Big Mac này với giá bạn thường trả. Chứ bạn không hỏi, " Tôi có thể làm gì khác với số tiền đó." so sánh sự đầu tư này với các vụ đầu tư khác, bạn so sánh với quá khứ. Và đây là 1 lỗi hệ thống mọi người hay mắc. Những gì bạn biết là bạn đã trả 3$ trong quá khứ, nên 25$ thì không chấp nhận được.

Đây là 1 lỗi và tôi có thể chứng minh với bạn bằng cách thể hiện các loại phi lý nó dẫn đến. Ví dụ, đây là 1 trong những gian lận phổ biến trong ngành marketing, nói sản phẩm trước đó luôn có giá cao hơn và đương nhiên nó trở thành 1 món hời. Khi mọi người được hỏi về 2 công việc khác nhau này: 1 công việc bạn kiếm 60K, sau đó 50K, sau đó 40K, 1 công việc mà bạn sẽ bị cắt lương mỗi năm, và 1 công việc bạn được tăng lương mỗi năm, mọi người thích công việc thứ 2 hơn thứ 1 bất kể việc họ được biết sẽ kiếm được ít tiền hơn. Tại sao vậy? Vì họ cảm giác giảm lương tệ hơn tăng lương, thậm chí khi tổng số lương cao hơn trong thời gian giảm. Đây là 1 ví dụ khác.

Đây là 1 chuyến du lịch trọn gói Hawai 2,000$; bây giờ nó có giá 1,600. Giả sử bạn đã muốn đi Hawaii, bạn sẽ mua chuyến đi này chứ? Hầu hết mọi người sẽ nói có. Đây là 1 câu chuyện khác 1 chút: 1 chuyến du lịch Hawaii trọn gói giá 2,000$ bây giờ chỉ còn 700$, vậy bạn quyết định suy nghĩ kỹ trong 1 tuần Trước khi bạn đến nơi bán vé, giá rẻ nhất đã không còn-- chuyến đi trọn gói bây giờ giá 1,500$. Bạn sẽ mua chứ? Đa số sẽ nói, không. Tại sao? Vì trước đây nó có giá 700$, thế nên tôi chẳng dại mà trả 1,500$ cho cái có giá 700$ tuần trước.

Xu hướng so sánh với quá khứ khiến mọi người lỡ mất món hời hơn. Nói cách khác, một vụ hời trước đó từng rất béo bở thì không tốt bằng 1 vụ chẳng ra gì mà đã từng tệ hơn.

Đây là 1 ví dụ khác về làm thế nào mà so sánh với quá khứ có thể làm hỏng quyết định của chúng ta. Hãy tưởng tượng bạn đang tới rạp hát. Bạn đang trên đường đi. Trong ví có 1 vé xem mà bạn đã trả 20$. Bạn cũng có 1 đồng 20$ nữa. Khi đến rạp hát, Bạn phát hiện ra trên đường đi bạn đã đánh rơi cái vé. Bạn có tiêu số tiền đang có để mua vé khác không? Đa số sẽ trả lời, không. Nào, hãy thay đổi 1 thứ trong kịch bản này. Bạn đang trên đường tới rạp hát và trong ví có 2 tờ 20$. Khi đến nơi bạn phát hiện ra là đã đánh rơi 1 tờ. Bạn có lấy 20$ còn lại để mua vé không? Dĩ nhiên: Tôi đến rạp hát để xem kịch cơ mà. Vậy việc mất tờ 20$ dọc dường phải làm sao?

Nào, đề phòng trường hợp bạn không hiểu, đây là 1 kế hoạch cho diễn biến,OK? (Tiếng cười) Dọc đường, bạn đánh rơi cái gì đó. Trong cả 2 tình huống, nó là 1 mẩu giấy. Trong 1 tình huống, nó có hình tổng thống Mỹ trên đó, tình huống còn lại thì không. Vậy điểm khác biệt là gì? Khác ở chỗ khi bạn đánh mất chiếc vé bạn tự nhủ, Tôi sẽ không trả 2 lần tiền cho cùng 1 thứ. Bạn so sánh giá của vở kịch--40$-- để trả cho cái trước đó giá 20$--và bạn nói đó là ý tệ hại. So sánh với quá khứ gây ra nhiều vấn đề mà các nhà kinh tế hành vi và nhà tâm lý học ghi nhận trong nỗ lực của con người để xác định giá trị. Nhưng thậm chí khi chúng ta so sánh với khả năng, thay vì quá khứ, chúng ta vẫn mắc 1 số lỗi nhất định. Và tôi sẽ cho bạn thấy 1 hoặc 2 lỗi trong số đó.

Một là chúng ta biết về phép so sánh: rằng khi chúng ta so sánh thứ này với thứ khác, nó thay đổi giá trị. Năm 1992, anh bạn này, George Bush, đối với những người ủng hộ đảng Tự do thì không khoái anh chàng lỗi lạc này lắm. Bỗng dưng chúng ta lại muốn Bush quay lại. (Tiếng cười) Sự so sánh thay đổi cách chúng ta đánh giá anh ta.

Các nhà bán lẻ biết rõ điều này rất lâu trước khi người khác biết, tất nhiên rồi. Và họ dùng sự thông thái này để giúp bạn-- chia sẻ với bạn gánh nặng tiền bạc. Và thế là 1 nhà bán lẻ, nếu bạn đi vào 1 cửa hàng rượu và bạn phải mua 1 chai và bạn thấy có loại 8,27 và 33$, bạn sẽ làm gì? Hầu hết mọi người không muốn loại đắt nhất, và cũng không muốn loại rẻ nhất. Nên họ sẽ chọn mặt hàng ở giữa. Nếu bạn là 1 nhà bán lẻ nhỏ, bạn sẽ đặt loại thật đắt tiền mà chẳng ai dám mua lên giá, vì tự nhiên chai rượu 33$ trông không đắt nếu so với chai kia.

Vậy tôi sẽ nói với bạn điều mà bạn đã biết rồi: cụ thể là, việc so sánh đó thay đổi giá trị mọi thứ. Đây là lý do tại sao đó lại là vấn đề: Vấn đề là khi bạn mang chai rượu 33$ về nhà, Việc trước đây nó nằm trên cái giá bên cạnh thì chẳng ảnh hưởng gì. Những so sánh chúng ta tạo ra khi định giá, nơi chúng ta cố gắng ước lượng chúng ta sẽ thích chúng đến cỡ nào, không tương tự như so sánh khi chúng ta dùng chúng. Vấn đề chuyển đổi so sánh có thể làm xấu nỗ lực của chúng ta để đưa ra quyết định đúng đắn.

Tôi sẽ đưa ra 1 ví dụ . Tôi phải cho bạn thấy 1 thứ từ phòng thí nghiệm của tôi, vậy hãy vào và khám phá. Đây là các đối tượng trong cuộc thí nghiệm được hỏi những câu hỏi đơn giản nhất: Bạn thích ăn khoai tây chiên trong 1 phút từ lúc này đến mức nào? Họ đang ngồi trong phòng với khoai tây chiên trước mặt. Một số người, ngồi trong 1 góc xa của căn phòng là 1 hộp sô-cô-la Godiva, và những người khác là 1 lon Spam. Thực tế, những thứ trong phòng thay đổi các đối tượng nghĩ họ sẽ khoái ăn khoai tây chiên đến cỡ nào. Cụ thể, những người nhìn thấy lon Spam nghĩ khoai tây chiên sẽ khá ngon; những người nhìn vào sô-cô-la Godiva nghĩ nó sẽ kém ngon. Dĩ nhiên, chuyện gì sẽ xảy ra khi họ ăn khoai tây chiên? Hãy nhìn xem, bạn không cần 1 nhà tâm ký học nói cho mình biết rằng khi bạn đầy 1 mồm snack béo ngậy, mặn, giòn tan ngon lành, thì cái đặt trong góc phòng chẳng ảnh hưởng quái gì đến sự khoái khẩu của bạn cả. Tuy nhiên, sự tiên đoán của họ bị ảnh hưởng bởi so sánh nhưng không thay đổi trải nghiệm của họ.

Bạn đã tự trải nghiệm thí nghiệm này thậm chí bạn chưa bao giờ đến phòng thí nghiệm của chúng tôi để ăn khoai tây chiên, vậy đây là câu hỏi: Bạn muốn mua 1 giàn âm thanh trên ô tô. Người bán gần nhà bán với giá 200$, nhưng nếu bạn lái xe tới thị trấn, bạn có thể mua với giá 100$. Vậy bạn sẽ lái xe để bớt 50% , tiết kiệm được 100$? Đa số sẽ nói, có. Họ không thể tưởng tượng phải mua nó với giá gấp đôi khi chỉ cần lái xe đến thị trấn, họ sẽ mua được với giá rẻ hơn 1 nửa.

Bây giờ hãy tưởng tượng thay vì bạn muốn mua 1 xe ô tô có giàn âm thanh, và người bán gần nhà bán với giá 31,000$ Nhưng nếu bạn lái xe đến thị trấn, bạn có thể mua với giá 30,900. Bạn sẽ đi chứ? Trong tình huống này, tiết kiệm 0.3% --100$. Đa số sẽ nói, không. Tôi sẽ lái xe khắp thị trấn chỉ để tiết kiêm 100$ khi mua 1 chiếc xe ư?

Những kiểu thế này khiến các nhà kinh tế phát điên. Vì 100$ bạn tiết kiệm-- xin chào!-- không biết nó đến từ đâu. Nó không biết bạn tiết kiệm được nó nhờ cái gì. Khi bạn đi mua thực phẩm với nói, nó không mất đi, Tôi là số tiền tiết kiệm ở cái stereo ô tô, hay, Tôi là số tiền ngu ngốc tiết kiệm khi mua ô tô. Nó là tiền. Và nếu lái xe đến thị trấn trị giá 100$, nó đáng giá 100$ chẳng kể bạn tiết kiệm được nó khi mua gì. Mọi người thì không nghĩ thế. Đó là lý do tại sao họ không biết người quản lý quỹ trung gian của mình đang lấy 0.1% hay 0.15% trong số đầu tư của họ, nhưng họ lấy phiếu giảm giá để tiết kiệm 1$ cho kem đánh răng.

Bạn có thể thấy, đây là vấn đề chuyển đổi so sánh vì bạn đang so sánh 100$ với món hàng bạn đang mua. Nhưng khi bạn tiêu số tiền đó, bạn sẽ không so sánh. Tất cả mọi người đều trải qua việc này rồi.

Nếu bạn là 1 người Mỹ, giả sử bạn du lịch tới Pháp. Có thể bạn gặp 1 cặp vợ chồng từ quê nhà và bạn nghĩ, " Ôi, Chúa ơi, những người này thật đáng yêu. Họ thật tử tế với mình." Ý tôi là, so với những người ghét tôi khi tôi thử nói ngôn ngữ của họ và ghét tôi hơn khi tôi không làm thế, thì những người này thật tuyệt vời." Và thế là bạn đi du lịch Pháp với họ, và khi về nhà bạn mời họ đến ăn tối, bạn sẽ thấy gì? So với những người bạn thân thiết của mình, họ thật tẻ nhạt và chán ngắt, đúng không? Vì trong bối cảnh mới này, phép so sánh rất, rất khác. Thực tế, bạn thấy bản thân không thích họ đủ để thấy họ còn hơn người Pháp.

Bạn có vấn đề giống hệt thế khi đi mua cái giàn âm thanh. Bạn đến cửa hàng âm thanh, thấy 2 loại bộ phát thanh -- 1 loại thì nguyên khối, trong như cái hộp, to bự và 1 loại nhỏ nhắn, kiểu dáng đẹp, bạn thử nghe và thấy 1 điểm khác biệt: cái to chất lượng âm thanh tốt hơn 1 chút. Thế là bạn mua và mang chúng về nhà, bạn hoàn toàn phá hỏng nội thất trong nhà. Vấn đề là phép so sánh bạn đưa ra trong cửa hàng là phép so sánh bạn sẽ không bao giờ so sánh nữa. Khả năng nào bạn bật cái stereo lên những năm sau đó và thầm nghĩ, " Nghe tốt hơn nhiều cái nhỏ," cái mà bạn không nhớ là đã nghe.

Vấn đề chuyển đổi phép so sánh thậm chí còn khó hơn khi các chọn lựa xếp hàng theo thời gian. Mọi người gặp khó khăn khi đưa ra quyết định về những điều sẽ xảy ra ở những thời điểm khác nhau. Và các nhà tâm lý và kinh tế hành vi đã phát hiện ra là mọi người sử dụng 1 quy luật đơn giản: Hãy để tôi cho bạn thấy 1 vấn đề rất dễ dàng, cái thứ 2 cũng dễ dàng và vấn đề thứ 3 rất khó khăn.

Đây là vấn đề dễ đầu tiên: Bạn có 60$ hay 50$. Bạn thích cái nào hơn? Đây là bài kiểm tra IQ 1đáp án, OK? Tất cả chúng ta, tôi nghĩ, sẽ thích nhiều tiền hơn, và lý do là vì chúng ta tin nhiều hơn là tốt hơn.

Vấn đề thứ 2 là: Bạn có 60 $ hôm nay hay 60$ trong 1 tháng. Bạn thích cái nào hơn? Lại 1 lần nữa, 1 quyết định dễ dàng vì chúng ta đều biết ngay lập tức thì tốt hơn là trì hoãn. Cái khó khi chúng ta quyết định là khi 2 quy luật này xung đột. Ví dụ, khi ai đó đưa bạn 50$ ngay bây giờ hoặc 60$ trong 1 tháng nữa. Ví dụ này điển hình hóa tất cả các tình huống trong cuộc sống bạn sẽ thu được bằng cách chờ đợi nhưng phải kiên nhẫn. Chúng ta biết được gì? Mọi người sẽ làm gì trong những tình huống như vậy? Hầu hết mọi người thiếu kiên nhẫn khủng khiếp. Họ đòi tỉ lệ lãi suất hàng trăm hoặc hàng nghìn phần trăm để hoãn tiền thù lao và đợi đến tháng sau để có thêm 10$ Có thể điều đó không đáng chú ý nhưng điều nổi bật là thật dễ làm sao để làm mất tính thiếu kiên nhẫn bằng cách thay đổi thời điểm giao tiền. Hãy tưởng tượng bạn có 50$ trong 1 năm-- 12 tháng-- hoặc 60$ trong 13 tháng. Chúng ta thấy gì nào? Mọi người vui vẻ sẵn lòng đợi, miễn là họ đợi được 12 tháng, thì 13 tháng đã nhằm nhò gì.

Do đâu mà có sự thiếu nhất quán tích cực này? Sự so sánh. Sự so sánh rối ren . Tôi sẽ chỉ cho bạn.

Đây là 1 đồ thị biểu diễn các kết quả tôi đã gợi ý là bạn sẽ thể hiện nếu bạn có thời gian để phản ứng, mọi người thấy rằng giá trị chủ quan của 50 cao hơn của 60 khi chúng được trả ngay bây giờ hoặc trong 1 tháng--30 ngày trì hoãn-- nhưng chúng thể hiện 1 mẫu đảo ngược khi bạn tăng quyết định lên 1 năm nữa. Nào, tại sao bạn có mẫu kết quả như thế này?

Những người này có thể trả lời. Bạn đang thấy 2 người đàn ông, 1 người to lớn hơn người kia-- anh lính cứu hỏa và người chơi violon. Họ lùi xa tới điểm mờ phía chân trời, và tôi muốn bạn ghi nhận 2 điều. Không đời nào người lính cứu hỏa cao hơn tay nhạc công. Không bao giờ. Tuy nhiên, sự khác nhau giữa họ dường như nhỏ dần. Đầu tiên trong tầm nhìn bạn thấy khoảng 1 inch sau đó còn ¼ inch sau đó còn ½ và cuối cùng chúng biến mất.

Đây là kết quả của ví dụ các bạn vừa xem. Đây là chiều cao chủ quan-- chiều cao của 2 người bạn đã thấy tại nhiều điểm. Và tôi muốn bạn thấy 2 điều đúng. Một, họ càng ở xa thì trông họ càng nhỏ; và hai là, người lính cứu hỏa luôn trông lớn hơn tay nhạc công. Nhưng hãy xem điều gì xảy ra khi chúng ta làm mất đi 1 phần nào đó. Đúng vậy. Ở 1 khoảng cách rất gần, tay chơi đàn trông cao hơn người lính cứu hỏa, nhưng ở khoảng cách xa mối liên hệ bình thường và chính xác giữa họ được giữ nguyên. Như Plato từng nói, không gian là đo lường, thời gian là đánh giá. Đó là các kết quả của vấn đề khó khăn tôi đã đưa ra: 60$ bây giờ hay 50$ trong 1 tháng nữa? Và đó là các giá trị chủ quan, và những gì bạn thấy là 2 quy luật của chúng ta được bảo toàn.

Mọi người luôn nghĩ nhiều hơn tốt hơn ít hơn: 60 luôn tốt hơn 50; và họ luôn nghĩ ngay lập tức tốt hơn phải đợi chờ: các thanh ở phía này cao hơn phía này. Hãy xem điều gì xảy ra khi chúng ta bỏ đi 1 vài thứ. Đột nhiên chúng ta có sự mâu thuẫn tích cực khiến chúng ta hoang mang. Xu hướng mọi người lấy 50$ bây giờ chứ không đợi 1 tháng, nhưng quyết định đó không đúng đắn trong tương lai. Nhận thấy có 1 điều thú vị rút ra từ ví dụ trên-- cụ thể là-- khi mọi người chạm đến tương lai, họ sẽ thay đổi ý kiến Khi tiến đến 12 tháng, bạn sẽ nói, mình đang nghĩ gì vậy, đợi thêm 1 tháng nữa để lấy 60$ á? Tôi sẽ lấy 50$ bây giờ.

Câu hỏi tôi muốn kết thúc là: Nếu chúng ta ngốc ngếch như thế, làm thế nào mà con người lên mặt trăng được? Vì tôi có thể tiếp tục khoảng 2 tiếng với bằng chứng về việc thiếu khả năng ước lượng cơ hội và tính toán giá trị của mọi người.

Câu trả lời theo tôi các bạn đã nghe nói trong 1 số buổi diễn thuyết rồi, và e là các bạn sẽ phải nghe lại: cụ thể là, não của con người tiến hóa trong 1 thế giới rất khác chứ không phải trong thế giới chúng ta đang sống. Chúng tiến hóa tới 1 thế giới nơi mọi người sống theo nhóm nhỏ, hiếm khi gặp ai đó cực kỳ khác so với mình, có tuổi thọ ngắn, cuộc sống ít lựa chọn và ưu tiên số 1 là ăn và quan hệ.

Món quà của Bernoulli, công thức của ông cho phép chúng ta, nó cho chúng ta biết chúng ta nên nghĩ sao trong 1 thế giới thiên nhiên không bao giờ tác động đến chúng ta. Nó giải thích tại sao chúng ta không biết sử dụng nó, nó cũng giải thích tại sao chúng ta cần trở nên nhanh nhẹn và giỏi giang. Chúng ta là loài duy nhất trên hành tinh này tự định đoạt số mệnh. Chúng ta không có kẻ thù ăn thịt nào đáng kể, chúng ta kiểm soát được môi trường vật lý; những yếu tố luôn đẩy các loài tới nguy cơ tuyệt chủng nay không còn đe dọa loài người được nữa. Điều duy nhất--điều duy nhất có thể hủy diệt loài người tới ngày tận thế là quyết định của riêng chúng ta. Nếu chúng ta không ở trên trái đất trong 10,000 năm nữa, và sẽ bởi vì chúng ta không thể tận dụng món quà được tặng bởi 1 học giả trẻ người Hà Lan năm 1738, vì chúng ta đánh giá thấp khả năng xảy ra của nỗi đau tương lai và đánh giá quá cao giá trị niềm vui hiện tại của mình.

Xin cảm ơn. (Vỗ tay)

Chris Anderson: Bài diễn thuyết rất hay. Chúng ta còn thời gian để hỏi Dan Gilbert 2 câu.

Bill Lyell: Theo anh có phải cơ chế này liên quan đến mức độ khủng bố thực sự khiến chúng ta lo sợ và có cách gì để đối phó với việc đó?

Dan Gilbert: Gần đây tôi đang tham khảo khoa An Ninh Tổ Quốc, nó tin rằng an ninh đồng đô la nên tạo các biên giới an toàn hơn. Tôi cố gắng chỉ rõ với họ rằng chủ nghĩa khủng bố là 1 cái tên dựa trên phản ứng tâm lý của mọi người với 1 chuỗi các sự kiện, và nếu họ lo lắng về khủng bố họ có thể hỏi nguyên nhân gây ra sợ hãi và làm thế nào để ngăn mọi người khỏi hoảng loạn, chứ không phải là--nhưng bên cạnh việc ngăn chặn sự hung bạo khiến chúng ta luôn lo lắng Chắc chắn loại kịch mà ít nhất ngành truyền thông Mỹ mang đến-- và thứ lỗi cho tôi, nhưng trong số liệu thô, có các tai nạn nhỏ xíu. Chúng ta đã biết, ví dụ, ở Mỹ, Thêm nhiều người chết do không đi máy bay-- vì họ sợ--và lái xe trên đường cao tốc, hơn là bị giết như trong vụ 11/9. Ok? Nếu tôi nói với bạn có 1 đợt dịch hạch sẽ giết 15,000 người Mỹ năm tới, bạn sẽ hốt hoảng nếu bạn không phát hiện ra đó là bệnh cúm. Đây là các vụ tai nạn quy mô nhỏ, chúng ta nên phân vân liệu họ nên đưa lên truyền hình, lên mặt báo hay không. Chắc chắn điều đó khiến mọi người đánh giá quá cao khả năng họ sẽ bị thương theo các kiểu khác nhau, và mang sức mạng cho những kẻ muốn làm chúng ta lo sợ.

CA: Dan, tôi muốn nghe thêm về vấn đề này. Vậy, anh đang nói rằng phản ứng của chúng ta với sự sợ hãi, ý tôi là, nó là 1 hình thức lỗi tâm lý? Anh hãy giải thích thêm.

DG: Nó quá khổ, ý tôi là , nếu ngày mai nước Úc biến mất sợ hãi sẽ là phản ứng đúng đắn. Rất nhiều người sẽ phản ứng như vậy. Mặt khác, khi 1 xe bus bị nổ làm 30 người thiệt mạng, nhiều người hơn số đó đã thiệt mạng do không đeo dây thắt an toàn trong cùng 1 nước đó. Sợ hãi liệu có phải phản ứng đúng?

CA: Nguyên nhân gây ra lỗi đó là gì? Tính kinh hoàng của sự kiện thật khủng khiếp? Đó có phải vì đó là 1 vụ tấn công quốc tế, do người nước khác? Nó là gì?

DG: Vâng, rất nhiều yếu tố và bạn đã đề cập đến 1 vài trong số đó. Trước hết, chính là tác nhân con người cố gắng tiêu diệt chúng ta-- không phải 1 cái cây tự dưng đổ xuống người. Thứ 2, có những kẻ thù muốn hại chúng ta lần nữa. Mọi người bị giết không đâu vào đâu thay vì lý do chính đáng-- như thế có lý do chính đáng nhưng đôi khi mọi người nghĩ là có. Vậy có những yếu tố kết hợp với nhau khiến điều này trông có vẻ 1 sự kiện tuyệt vời nhưng hãy đừng xem nhẹ việc các tờ báo đăng các bài thu hút độc giả. Thế nên truyền thông đóng 1 vai trò lớn ở đây, nó muốn những thứ đó càng hoành tráng càng tốt.

CA: ý tôi là, sẽ cần gì để thuyết phục văn hóa của chúng ta xem nhẹ nó?

DG: Hãy tới Israel. Bạn biết đấy hãy tới Israel. Và 1 cái chợ nổ tung sau đó thì mọi người buồn bã vì nó, và 1 tiếng rưỡi sau đó-- ít nhất khi tôi ở đó, tôi đứng cách 150 feet với cái chợ khi nó nổ -- khi tôi trở lại khách sạn đám cưới theo dự định vẫn được cử hành. Và như người mẹ Israel nói, " Chúng tôi không bao giờ để chúng thắng bằng cách phải dừng đám cưới." Ý tôi là, xã hội này đã học được-- và những người khác nữa -- đã học được cách sống với chủ nghĩa khủng bố mà không e sợ về nó, trong khi chúng ta chẳng mấy khi bị khủng bố tấn công.

CA: Nhưng đó là nỗi sợ hãi chính đáng, lý do chúng ta lo sợ là vì chúng ta nghĩ rằng Big One sẽ đến?

DG: vâng, tất nhiên rồi. Vậy nếu chúng ta biết đây là cuộc tấn công kinh hoàng nhất từng xảy ra, có thể sẽ có thêm nhiều vụ xe bus gây thiệt mạng 30 người-- và chúng ta sẽ không hoảng sợ đến thế. Tôi không muốn nói -- Tôi sẽ trích dẫn ở đâu đó đã nói rằng, " Khủng bố cũng tốt và chúng ta không nên đau buồn thế." Đó hoàn toàn không phải ý của tôi. Những gì tôi đang nói là sự lo buồn của chúng ta về những điều xảy ra, về sự đe dọa, nên tương ứng với mức độ các đe dọa đó và các đe dọa sẽ xảy ra. Tôi nghĩ trong trường hợp của khủng bố, thì không. Và nhiều thứ các nhà diễn thuyết nói ngày hôm nay-- bao nhiêu người bạn biết đứng lên và nói, Nghèo đói ! Tôi không thể tin nghèo đói sẽ làm gì được chúng ta. Mọi người thức dậy vào buổi sáng, họ chẳng màng đến đói nghèo nữa. Nó không phải tiêu điểm, không được đưa tin trên TV, nó không thu hút. Không có súng đạn gì hết. Ý tôi là, nếu bạn phải giải quyết 1 trong các vấn đề đó, Chúa ơi, bạn sẽ giải quyết cái nào? Nạn khủng bố hay đói nghèo? (Tiếng cười) (Vỗ tay) 1 câu hỏi khó.

CA: Đó không phải là câu hỏi. Nghèo đói, mang tầm vĩ mô, trừ khi ai đó có thể thể hiện rằng có những tên khủng bố mang vũ khí hạt nhân thực sự sắp đến. Theo những gì mới đây nhất tôi đã đọc, xem và suy nghĩ thì điều đó gần như không thế. Nếu chẳng may nó hóa ra sai hết, chúng ta sẽ trông rất thộn nhưng với nghèo đói, nó hơi --

DG: Kể cả nếu điều đó là đúng, vẫn có thêm người chết vì nghèo đói.

CA: Chúng ta tiến tới quan tâm hơn tới các vụ tấn công kinh hoàng. Có phải vì trong quá khứ, trong thời cổ xưa, chúng ta không hiểu biết những thứ như bệnh dịch và các hệ thống gây ra nghèo đói và tương tự, và vì thế chúng ta không hiểu khi dồn năng lượng vào việc lo lắng các thứ đó? Mọi người chết. Nó là như vậy. Nhưng nếu bạn bị tấn công, lo lắng là điều bạn có thể làm. và thế là chúng ta phát sinh các phản ứng đó. Đó có phải những gì xảy ra không?

DG: Những người nghi ngờ nhất về nhảy vọt tới những giải thích tiến hóa cho mọi thứ chính là các nhà tâm lý học cải cách. Tôi đoán là không có gì khá cụ thể trong quá khứ tiến hóa của chúng ta. Nhưng nếu bạn đang tìm kiếm 1 lời giải thích tiến hóa, bạn có thể nói rằng hầu hết các sinh vật đều mắc chứng sợ cái mới-- họ sợ những thứ mới và khác. Và lý do chính đáng là vì đồ cũ đã không ăn thịt bạn. Đúng không? Bất cứ loài động vật nào bạn thấy trước đây ít khi là loài săn mồi bạn chưa từng thấy trước đó. Nên, khi 1 xe bus đưa đón học sinh bị nổ và chúng ta chưa từng thấy trước đây, xu hướng chung của chúng ta là định hướng tới cái mới và cái mới được kích hoạt. Tôi không nghĩ nó là 1 cơ chế cụ thể như cái anh ám chỉ nhưng có lẽ nó cơ bản hơn.

Jay Walker: Anh biết đấy, các nhà kinh tế thích nói về sự ngu ngốc của những người chơi xổ số. Nhưng tôi ngờ rằng anh đang mắc 1 lỗi tương tự khi anh buộc tội những người đó là 1 lỗi của giá trị. Tôi biết, vì tôi đã phỏng vấn khoảng 1,000 người chơi xổ số nhiều năm. Hóa ra giá trị khi mua 1 vé số không phải là thắng hay thua. Đó là những gì anh nghĩ đúng không? Những người mua vé số trung bình 150 vé mỗi năm, nên người mua thừa biết họ sẽ thua tuy nhiên vẫn mua 150 vé 1 năm. Tại sao vậy? Không phải vì họ cà rốt mà vì sự suy tính về khả năng thắng giải phóng serotonin trong não, tạo cảm giác hưng phấn cho đến khi có kết quả họ thua. Hoặc nói cách khác, trong đầu tư đô la bạn có cảm giác khoan khoái hơn là vứt tiền vào toilet rõ là không sung sướng gì. Các nhà kinh tế có vẻ -- ( Vỗ tay) -- các nhà kinh tế có vẻ nhìn thế giới qua lăng kính riêng, chỉ thấy: toàn 1 lũ dốt nát. Theo lẽ tự nhiên, nhiều người thấy mấy cha kinh tế đúng là ngu. Và cơ bản là, lý do chúng ta lên mặt trăng là do chúng ta không lắng nghe các nhà kinh tế. Cảm ơn rất nhiều. (Vỗ tay)

DG: 1 luận điểm rất hay. Liệu niềm vui suy tính chính xác tương đương với sự thất vọng sau khi chơi xổ số. Vì hãy nhớ rằng, những người không mua vé số không cảm thấy chán nản vào ngày tiếp theo mặc dù họ không cảm thấy khoan khoái sau khi rút số. Tôi không đồng ý rằng những người biết họ sẽ không thắng Theo tôi họ nghĩ rằng nó là điều không thể, nhưng nó có thể xảy ra, đó là lý do tại sao họ thích thế hơn là ném tiền vào toilet Nhưng chắc chắn tôi hiểu ý anh: rằng có thể 1 số thích mua vé số không chỉ vì thắng thua. Tôi nghĩ có nhiều lý do chính đáng để không nghe theo các nhà kinh tế. Theo tôi đây không phải 1 trong số đó, nhưng còn nhiều lý do khác.

CA: Câu hỏi cuối cùng.

Aubrey de Grey: Tên tôi là Aubrey de Grey từ Cambridge. Tôi nghiên cứu thứ giết nhiều người nhất. Tôi nghiên cứu về lão hóa và tôi thích làm điều gì đó để ngăn chặn nó, như chúng ta sẽ nghe đến ngày mai. Tôi rất hiểu những gì mọi người đang nói vì dường như vấn đề khiến mọi người quan tâm đến cách giải quyết vấn đề lão hóa là trước khi bạn chết vì lão hóa, nó sẽ là ung thư hay bệnh tim hay bất cứ cái gì... Anh có lời khuyên gì không? (Tiếng cười)

DG: Cho anh hay cho họ?

AdG: để thuyết phục họ.

DG: à, cho anh để thuyết phục họ. Thật rất khó để khiến mọi người nhìn xa trông rộng Nhưng 1 thứ mà các nhà tâm lý học đã thử dường như có tác dụng là khiến mọi người tưởng tượng về tương lai sống động hơn. Một trong các vấn đề với việc quyết định về tương lai xa và tương lai gần là chúng ta tưởng tượng tương lai gần sinh động hơn nhiều tương lai xa. Tới mức độ bạn có thể cân bằng lượng chi tiết mọi người đặt vào tái hiện tâm trí về tương lai gần và xa, mọi người bắt đầu quyết định về 2 cái giống nhau. Vậy bạn có muốn có thêm 100,000$ khi bạn 65 tuổi là 1 câu hỏi rất khác, hãy tưởng tượng bạn sẽ là ai khi 65 tuổi, bạn còn sống không, trông nhăn nheo đến đâu, còn mấy cọng tóc, sẽ sống với ai. Một khi chúng ta có tất cả chi tiết về kịch bản tượng tượng bỗng nhiên chúng ta thấy tiết kiệm rất chi là quan trọng để có chút tiền khi về hưu. Nhưng điều oái ăm luôn xảy ra. Theo tôi anh đang đấu tranh với xu hướng con người cơ bản, để nói," Hôm nay tôi ở đây, cho nên hiện tại quan trọng hơn tương lai rất nhiều."

CA: Cảm ơn anh, Dan. Và những khán giả hôm nay rất tuyệt vời. Xin cám ơn các bạn. (Võ tay)