Beverly + Dereck Joubert: Bài học cuộc sống từ những loài mèo lớn

Beverly Joubert: Chúng tôi thật sự đam mê thiên nhiên hoang dã ở Châu Phi và đang bảo vệ thiên nhiên hoang dã nơi đó. Vì thế, những gì chúng tôi làm là tập trung vào hình tượng các loài mèo. Tôi biết trong khi nhân loại đang chịu cảnh đau khổ và nghèo đói và thậm chí cả biến đổi khí hậu, thì chắc có người sẽ tự hỏi, tại sao lại phải bận tâm về mấy con mèo? Nên hôm nay chúng tôi đến đây để chia sẻ với các bạn một thông điệp mà chúng tôi vừa học được từ một nhân vật vô cùng quan trọng và đặc biệt -- là nàng báo gấm này đây.

Dereck Joubert: Vâng, cuộc đời của chúng tôi về cơ bản giống như một tập phim siêu dài của "CSI" (Crime Scene Investigation - tạm dịch: Điều tra hiện trường) -- trong khoảng cỡ 28 năm. Thực chất những gì bọn tôi làm là nghiên cứu khoa học, quan sát hành vi. Chúng tôi đã chứng kiến hơn 2,000 cuộc săn mồi bởi những con vật đáng kinh ngạc này. Nhưng một trong những điều mà khoa học thực sự làm bọn tôi thất vọng là ở tính cách, là ở cá tính mà những con vật này thể hiện. Đây là một ví dụ điển hình. Chúng tôi tìm thấy cô báo gấm này trên một cây baobab đã 2000 năm tuổi ở Châu Phi, và cũng trên cùng cái cây đó chúng tôi đã tìm thấy mẹ nàng ta và bà của nàng ta. Và cô nàng đã kéo bọn tôi vào cuộc hành trình rồi tiết lộ một điều vô cùng đặc biệt với chúng tôi -- đó là con gái của cô, mới được tám ngày tuổi. Kể từ giây phút chúng tôi tìm thấy cô báo con này, chúng tôi nhận ra rằng mình cần phải "dọn nhà" rồi. Và như thế chúng tôi đã sống chung với cô báo con này trong bốn năm rưỡi sau đó -- theo đuôi nàng ta hằng ngày, bắt đầu làm quen với cô nàng, với cá tính của nàng, để thực sự biết rõ về nàng ta. Giờ đây sứ mệnh của tôi là dành nhiều thời gian với một vài phụ nữ độc đáo, rất, rất đặc biệt, có cá tính và thường rất quyến rũ. (Tiếng cười) Beverly rõ ràng là một trong số họ, và cô báo nhỏ Legadema này cũng vậy. Nó đã thay đổi cuộc đời chúng tôi.

BJ: Chúng tôi đã dành rất nhiều thời gian cho cô nàng -- thậm chí còn nhiều hơn cả mẹ nó nữa. Khi mẹ nó đi săn, chúng tôi ở đó và quay phim. Trước đó, một tia sét đã đánh trúng vào cái cây cách bọn tôi khoảng 20 bộ (15.24m). Thật là đáng sợ. Lá rụng rơi lả tả lên người bọn tôi và kèm theo là một thứ mùi kinh khủng. Dĩ nhiên, chúng tôi đã chết đứng một lúc nhưng rồi cũng hoàn hồn trở lại, khi thấy cảnh tượng đó chúng tôi đã kêu lên: "Chúa ơi, điều gì sẽ xảy ra với con báo gấm nhỏ đó?" Có lẽ nó sẽ mãi mãi cho rằng chúng ta là những người đã tạo ra vụ nổ điếc tai đó." Nhưng thật ra chúng tôi chẳng cần phải lo lắng làm gì. Cô nàng đã chui ra khỏi bụi cây và tiến thẳng đến chúng tôi, ngồi cạnh chúng tôi, run run với cái lưng của nàng hướng về phía Dereck và cẩn thận quan sát. Và kể từ ngày đó, cô nàng rất thoải mái khi ở với chúng tôi. Vì vậy chúng tôi cảm giác như hôm đó chính là ngày nàng ta đã tìm ra tên gọi dành riêng cho mình. Chúng tôi gọi nó là Legadema, có nghĩa là "ánh sáng từ bầu trời".

DJ: Chúng tôi tìm thấy chủ nghĩa cá nhân ở mọi loài động vật, đặc biệt là ở loài mèo. Con sư tử này tên là Eetwidomayloh, có nghĩa là "anh chàng hét ra lửa". Và các bạn có thể thấy ngay đó là tính cách của nó. Nhưng chỉ bằng cách đến gần những con vật này và dành thời gian với chúng thì chúng tôi thật sự mới có thể tiếp cận và tìm ra những tính cách mà chúng sở hữu.

BJ: Để tiến hành cuộc điều tra, chúng tôi đã phải tìm đến những nơi hoang dã nhất ở châu Phi. Đây là đồng bằng Okavango ở Botswana. Phải, đây là một đầm lầy. Chúng tôi sống trong một cái lều ở giữa đầm lầy. Nhưng tôi phải nói với các bạn rằng mỗi ngày ở đó thật sự rất vui vẻ. Tuy vậy phần lớn thời gian chúng tôi cũng rất sợ hãi, vì chúng tôi phải lái xe lội nước, ở một vùng đất xa lạ. Nhưng chúng tôi thật sự đã ở đó tìm kiếm, tìm kiếm và quay phim những con mèo đặc trưng.

DJ: Có một điều lớn lao mà ai cũng biết là mèo ghét nước. Cho nên nhìn thấy điều này thật sự là một phát hiện đối với chúng tôi. Và chỉ bằng cách đi đến những nơi mà không một người tỉnh táo nào nên đi, thì chúng tôi mới có thể nhìn thấy được như vậy. Dĩ nhiên là không thể thiếu được sự thúc giục từ Beverly rồi. Chỉ có vượt qua giới hạn, lái xe tới mức tối đa để đi tới đó thôi. Chúng tôi đã phát hiện ra rằng những con sư tử này lớn hơn những con khác đến 15 phần trăm và chúng chuyên hóa trong việc săn những con trâu trong nước.

BJ: Và dĩ nhiên, thử thách được đưa ra là bạn phải biết khi nào thì nên quay đầu lại. Chúng tôi thì thường lúc nào cũng đoán sai cả. Và trong ngày hôm đó, chúng tôi đã đánh giá thấp mực nước một cách nghiêm trọng. Chúng tôi cứ lún sâu hơn, sâu hơn, cho tới khi nước lên tới tận ngực của Dereck. Sau đó chúng tôi rơi vào khủng hoảng vì nước sâu và đã nhấn chìm cả cái xe. Chúng tôi thật sự đã nhấn chìm thiết bị máy quay trị giá 2 triệu đô la. Tôi phải nói với các bạn nghiêm trọng hơn là chúng tôi đã nhấn chìm cả niềm tự hào của chúng tôi, Chúng tôi đã làm hư động cơ.

DJ: Và dĩ nhiên có 1 quy tắc mà chúng tôi đề ra trong xe là người nào làm chìm chiếc xe thì phải bơi cùng cá sấu. (Tiếng cười) Các bạn cũng có thể để ý thấy rằng tất cả những bức ảnh này đều được Beverly chụp từ góc cao, cái góc cao khô ráo đó mà. (Tiếng cười) Nhưng tất cả những nơi mà chúng tôi bị mắc kẹt thật sự có khung cảnh rất tuyệt. Không phải chỉ trong phút chốc mà những con sư tử này quay trở lại với chúng tôi. để Beverly có thể chụp được 1 bức ảnh đẹp như vậy.

BJ: Chúng tôi thật sự đã dành cả ngày lẫn đêm để ghi lại những thước phim độc đáo. 20 năm trước đây, chúng tôi đã quay 1 bộ phim có tên là "Đối thủ truyền kiếp" để lưu lại những hành vi gây hấn bất thường giữa 2 loài sư tử và linh cẩu. Thật bất ngờ khi bộ phim lại trở nên nổi tiếng. Chúng tôi chỉ có thể làm được điều đó vì mọi người nhìn thấy được những điểm tương đồng giữa thói côn đồ của tự nhiên và chiến tranh băng đảng.

DJ: Điều đó rất là ấn tượng bởi vì các bạn có thể thấy con sư tử này đang làm chính xác điều mà cái tên Eetwidomayloh của nó đại diện. Nó chăm chú đuổi theo, để bắt cho bằng được con linh cẩu này. (Tiếng kêu của linh cẩu và sư tử) Theo tôi nghĩ đó là điều làm cho những cá thể này thật sự có tính cách và hành vi. Nhưng nếu muốn hiểu được, chúng tôi không những phải dấn thân mà còn phải tuân thủ những luật lệ ràng buộc không thể can thiệp vào. Những kiểu hành vi thế nay đã tiếp diễn từ ba, bốn, năm triệu năm nay, nên chúng ta không thể nhảy vào và nói "Cái này sai, cái kia đúng" được. Nhưng không phải lúc nào mọi chuyện cũng suôn sẻ.

BJ: Như Dereck đã nói, chúng tôi phải làm việc trong những điều kiện khắc nghiệt -- thời tiết thì khắc nghiệt mà chúng tôi phải ra ngoài vào ban đêm. Thiếu ngủ cũng là 1 điều khắc nghiệt. Hầu hết thời gian chúng tôi đều phải đối diện với hiểm nguy. Trong 10 năm, chúng tôi đã cố gắng ghi lại hình ảnh của sư tử và voi cùng nhau -- nhưng chúng tôi chưa bao giờ thành công cho đến tận đêm hôm đó. Và tôi phải nói cho các bạn biết rằng đêm hôm đó cực kỳ kinh khủng với tôi. Nước mắt tôi đã rơi xuống gò má, còn người tôi thì run lên vì sợ hãi. Nhưng tôi biết mình đã ghi lại được một điều chưa bao giờ được thấy, chưa bao giờ được lưu trong tài liệu nào cả. Và tôi tin rằng các bạn nên xem tiếp với chúng tôi.

DJ: Điều tuyệt vời trong những khoảnh khắc như thế này, mà có lẽ cũng là cột mốc đáng nhớ trong nghề nghiệp của chúng tôi là bạn không bao giờ biết chuyện này sẽ kết thúc như thế nào cả. Nhiều người tin rằng cái chết bắt nguồn từ đôi mắt, chứ không phải từ trái tim hay lá phổi. Và đó là khi con người từ bỏ hy vọng, hay là khi bất cứ sinh vật nào từ bỏ hy vọng. Như các bạn có thể thấy mọi chuyện đã bắt đầu từ đây. Chú voi này đơn giản đã từ bỏ hy vọng do quá sức chịu đựng. Nhưng cũng đúng lúc đó, bạn có thể lấy lại hy vọng. Vì thế nên ngay khi bạn nghĩ mọi chuyện đã kết thúc thì 1 điều gì đó xảy ra, một tia sáng lóe lên trong bạn, là ý chí chiến đấu là ý chí thép mà tất cả chúng ta, mà chú voi này, mà quy luật sinh tồn, mà những con sư tử này sở hữu. Mọi vật đều có quyền để sinh tồn, để chiến đấu, để vượt qua giới hạn tinh thần và để tiến lên. Với chúng tôi, chú voi này, xét theo nhiều khía cạnh đã trở thành một biểu tượng của cảm hứng, một biểu tượng cho niềm hy vọng cho chúng tôi tiếp tục công việc của mình.

(Vỗ tay)

Bây giờ trở lại với nàng báo gấm. Chúng tôi đã dành rất nhiều thời gian cho nàng báo này, và bắt đầu hiểu chủ nghĩa cá nhân, tính cách của nó mà có lẽ chúng tôi đã đi hơi xa. Có lẽ chúng tôi đã xem nhẹ nó, và có thể nó không thích như thế. Đây là chuyện làm việc cùng nhau nên tôi cần phải nói là ở trong xe thì giữa Beverly và tôi có ranh giới khá rạch ròi. Beverly ngồi 1 bên với thiết bị quay phim của cô ấy và tôi thì ngồi ở bên kia với không gian của mình. Và sự phân chia thế này rất quý giá với chúng tôi.

BJ: Thế nhưng khi cô báo con này thấy rằng tôi đã rời khỏi chỗ của mình và trèo ra sau để lấy vài thiết bị quay phim thì nàng ta tò mò trèo lên để xem xét. Điều này thật phi thường và chúng tôi đã cảm thấy rất biết ơn khi cô nàng đã tin tưởng chúng tôi đến như vậy. Nhưng đồng thời chúng tôi cũng rất lo lắng là nếu điều này trở thành thói quen và cô nàng cứ nhảy lên xe người khác như vậy thì kết quả sẽ không được tốt đẹp thế này. Nó có thể bị bắn. Vậy nên chúng tôi biết là chúng tôi cần phải nhanh chóng hành động. Và cách duy nhất chúng tôi nghĩ chúng tôi có thể đuổi nó đi mà không làm nó sợ là cố gắng tao ra một tiếng gầm giống như mẹ nó hay làm, bằng tiếng huýt gió và âm thanh. Vậy nên Dereck đã có sáng kiến là bât quạt sưởi ở trong xe lên.

DJ: Đó cũng là cách duy nhất để tôi cứu vãn hôn nhân của mình vì Beverly cảm thấy là cô ấy đang bị thay thế. (Tiếng cười) Nhưng thật sự đây đã là cách mà cô báo nhỏ này thể hiện cá tính của nó. Nhưng chúng tôi đã không được chuẩn bị cho điều gì sẽ xảy ra tiếp trong mối quan hệ của mình với nàng ta, khi cô nàng bắt đầu đi săn.

BJ: Và trong cuộc đi săn đầu tiên, chúng tôi thật sự đã rất phấn khích. Chúng tôi cảm giác như chúng tôi là cha mẹ đỡ đầu đang chứng kiến một buổi lễ tốt nghiệp vậy. Và dĩ nhiên chúng tôi biết từ bây giờ nó sẽ sống sót được. Nhưng phải đến khi chúng tôi thấy con khỉ đầu chó sơ sinh này bám vào lông của mẹ nó thì chúng tôi mới nhận ra một điều thật đặc biệt sắp xảy ra ở đây với Legadema. Con khỉ sơ sinh này rất ngây thơ nên nó chẳng hề quay đầu và bỏ chạy. Và điều chúng tôi đã quan sát được trong vài giờ sau đó thật sự rất đặc biệt. Chúng tôi đã rất ấn tượng khi Legadema đã nhặt con khỉ đem tới nơi an toàn và bảo vệ nó khỏi lũ linh cẩu. Và trong năm giờ tiếp theo, cô nàng đã chăm sóc con khỉ sơ sinh. Chúng tôi nhận ra chúng tôi thật sự không biết hết mọi thứ, và thiên nhiên thì luôn đầy bất ngờ, nên chúng tôi phải luôn sẵn sàng tiếp thu cái mới.

DJ: Chà, cô nàng có vẻ hơi mạnh bạo đây! (Tiếng cười) Nhưng thật sự những gì chúng ta đang thấy ở đây rất thú vị. Cô nàng là 1 cô báo con muốn chơi đùa, nhưng cũng là 1 thợ săn muốn giết chóc, nhưng lại mâu thuẫn với bản thân vì cô nàng cũng muốn tỏ ra mình là 1 bà mẹ. Nàng ta có bản năng làm mẹ cũng giống như 1 thiếu nữ đang trên đường trở thành phụ nữ vậy. Điều này thật sự đã mở ra một chân trời mới cho chúng tôi trong việc hiểu thêm về tính cách của nó.

BJ: Và dĩ nhiên suốt đêm đó chúng đã nằm cùng nhau. Chúng đã ngủ trong nhiều giờ liền. Mọi người luôn luôn hỏi, "Chuyện gì đã xảy ra với con khỉ đầu chó con đó?" Tôi phải nói với các bạn rằng nó đã chết. Và chúng tôi nghĩ nguyên nhân là do những đêm mùa đông giá lạnh.

DJ: Tôi đoán đến giai đoạn này thì chúng ta đã có những khái niệm rất, rất vững chắc về ý nghĩa của sự bảo tồn. Chúng ta phải giao tiếp với những cá thể độc lập này. Chúng ta phải đối xử trân trọng và hoan nghênh chúng. Vì thế cho nên chúng tôi, cùng với tạp chí National Geographic, đã thành lập Big Cats Initiative để phát triển sự bảo tồn, để chăm sóc những "con mèo lớn" mà chúng ta yêu quý và có cơ hội để nhìn lại những gì chúng ta đã làm trong 50 năm vừa qua. Lúc Beverly và tôi ra đời số lượng sư tử là 450,000 con. Bây giờ chỉ còn 20,000 con. Loài hổ cũng chịu chung số phận, từ 45,000 con xuống còn khoảng 3,000 con.

BJ: Còn loài báo gêpa (cheetah) thì đã xuống tới mức 12,000 con. Loài báo gấm thì giảm mạnh từ 700 ngàn con xuống chỉ còn 50,000 con. Trong khoảng thời gian 5 năm đặc biệt khi chúng tôi làm việc với Legadema, 10,000 con báo đã bị bắn một cách hợp pháp bởi những thợ săn. Và không chỉ có bao nhiêu đó con báo đã bị giết vào thời điểm đó. Số lượng săn trộm trong thực tế cũng rất lớn. Nên có thể số báo bị giết do săn trộm cũng tương đương 10,000. Điều này thật quá sức chịu đựng. Chúng ta ngưỡng mộ và sợ hãi chúng. Thế nhưng con người chúng ta vẫn muốn tước đoạt uy quyền của chúng. Đã từng có thời gian mà chỉ có những vị vua mới mặc da báo, nhưng bây giờ thì cả thầy mo và trưởng làng cũng mặc trong những nghi thức và nghi lễ. Khi nhìn thấy bàn chân sư tử vừa bị lột da này, tôi lại nhớ đến bàn tay của một con người. Và điều đó thật oái oăm làm sao, khi mà số phận của chúng lại nằm trong tay chúng ta.

DJ: Giao dịch buôn bán xương hiện nay đang phát triển. Nam Phi vừa đưa xương sư tử vào thị trường. Xương sư tử và xương hổ thì giống y như nhau, nên chẳng mấy chốc mà nền công nghiệp xương sư tử sẽ lấn lướt nền công nghiệp xương hổ. Vì vậy chúng ta có một vấn đề thực sự không thua gì những con sư tử gặp phải. Đó là những con sư tử đực. Thống kê 20,000 con sư tử mà các bạn vừa thấy thật ra chỉ là con số cảnh báo. bởi vì chỉ có khoảng 3 hay 4 ngàn sư tử đực, và chúng đang bị nhiễm cùng một dịch bệnh. Tôi gọi nó là sự tự mãn, sự tự mãn của chúng ta. Bởi vì có một môn thể thao, một hoạt động tiếp diễn mà chúng ta đều biết đến và cho qua. Có lẽ là vì chúng ta đã không nhìn nó như chúng ta đang thấy hiện nay.

BJ: Các bạn nên biết rằng khi một con sư tử đực bị giết thì cả đàn sư tử sẽ bị xáo trộn hoàn toàn. Một con đực mới sẽ xâm chiếm lãnh thổ và bầy đàn. Dĩ nhiên điều đầu tiên mà kẻ xâm chiếm làm là giết chết tất cả các sư tử con và có thể cả một vài sư tử cái muốn bảo vệ đàn con. Vậy nên chúng tôi ước đoán khi một con sư tử được treo trên tường thì sẽ có từ 20 tới 30 con khác bị giết ở 1 nơi xa xôi nào đó ngoài kia.

DJ: Những nghiên cứu của chúng tôi cho thấy rằng những con sư tử này thật sự cần thiết. Chúng cần thiết với môi trường sống. Nếu chúng biến mất thì cả hệ sinh thái ở châu Phi cũng sẽ biến mất theo. Mỗi năm châu Phi có được 80 tỷ đô la thu nhập từ du lịch sinh thái. Vì vậy đây không chỉ là mối bận tâm về những con sư tử, mà nó còn là sự quan tâm đến những cộng đồng ở châu Phi. Nếu những con sư tử biến mất, thì tất cả sẽ không còn. Nhưng điều tôi lo ngại hơn nữa là khi chúng ta tách mình ra khỏi tự nhiên, khi chúng ta tách rời tinh thần của mình khỏi những con vật này. thì chúng ta mất đi hy vọng, chúng ta mất đi sự gắn kết tinh thần, phẩm chất, những gì tồn tại trong chúng ta, những gì kết nối chúng ta với hành tinh này.

BJ: Các bạn phải thấy sự báo động cao độ khi nhìn vào mắt của những con sư tử, những con báo bây giờ. Nên những gì chúng tôi đang làm là sẽ cho ra mắt bộ phim "Con sư tử cuối cùng" vào tháng Hai. Và "Con sư tử cuối cùng" chính xác là những gì đang xảy ra. Đó là tình trạng mà chúng ta đang đối mặt - những con sư tử cuối cùng. Nếu chúng ta không hành động và làm một điều gì đó, thì những đồng bằng này sẽ hoàn toàn vắng mặt những con mèo lớn, rồi sau đó, theo trình tự mọi thứ khác cũng sẽ biến mất. Nói một cách đơn giản là nếu chúng ta không thể bảo vệ chúng, thì chúng ta sẽ có việc khác để làm là bảo vệ chính chúng ta.

DJ: Và thực sự điều mà chúng tôi đã đề cập và đã định hướng cuộc sống của chúng tôi, rằng sự bảo tồn tất cả là từ sự trân trọng và ca ngợi, đó là những gì cần thiết và đúng đắn. Chúng ta cần nó. Chúng ta trân trọng và ca ngợi lẫn nhau như 1 người đàn ông và 1 người phụ nữ, như 1 cộng đồng, như một phần của hành tinh này, và chúng ta cần tiếp tục làm như thế.

Còn Legadema? Về nó thì chúng tôi có thể thông báo rằng, chúng tôi đã lên chức ông bà rồi.

(Tiếng cười)

BJ/DJ: Cảm ơn các bạn rất nhiều.

(Vỗ tay)