Barry Schuler: hệ gen 101

Điều gì đang diễn ra với công nghệ gien, và cách mà cuộc cách mạng này thay đổi mọi thứ chúng ta biết về thế giới, cuộc sống, bản thân chúng ta cũng như cách mà chúng ta nghĩ về chúng.

Năm 2001, nếu bạn xem: "Chuyến du hành không gian", nghe thấy tiếng boom, boom, boom và nhìn thấy con tinh tinh monolith, bạn biết đấy, Arthur C. Clarke muốn nói rằng lúc đó chúng ta đang ở thời điểm quyết định trong quá trình tiến hoá của loài người. Tại thời điểm đó, con tinh tinh nhặt những bộ xương và tạo ra các công cụ, nói ngắn gọn là những con khỉ hình người chỉ sử dụng xương làm công cụ để chạy vòng quanh kiếm ăn, làm việc cùng nhau phát hiện ra rằng chúng có thể làm được nhiều thứ nếu sử dụng công cụ. Và điều đó đã giúp chúng ta tiến hoá lên mức cao hơn.

Như các bạn đã biết, chúng ta, cụ thể là trong 30 năm trở lại đây, đã chứng kiến sự phát triển về kiến thức cũng như công nghệ. Công nghệ đã sinh ra thêm kiến thức mới và trang bị cho chúng ta những công cụ. Chúng ta đã chứng kiến rất nhiều khoảnh khắc then chốt. Đó là sự ra đời của máy tính cỡ nhỏ vào những năm 70 và đầu 80. Ai mà nghĩ được rằng sau này mỗi người có thể có không chỉ 1 máy tính mà có thể là 20 chiếc, ở trong nhà, và không chỉ ở mỗi chiếc máy tính cá nhân mà ở mọi thiết bị --trong máy giặt, điện thoại di động. Bạn di chuyển với chiếc ô tô có 12 bộ vi xử lý. Sau đó chúng ta tiến những bước dài và tạo ra mạng kết nối toàn cầu; chúng ta đã san phẳng thế giới.

Chúng ta đã chứng kiến quá nhiều sự thay đổi và bây giờ đã tự trang bị cho mình những công cụ đó -- những công cụ đầy sức mạnh cho phép chúng ta hướng ống kính vào những thứ quen thuộc với hầu hết chúng ta, và đó là hệ gien.

Ngày nay hệ gen của bạn như thế nào? Gần đây bạn đã từng nghĩ về nó chưa? hay ít nhất là nghe nói về nó? Đây là ngày mà bạn có thể nghe nói về hệ gien.

Tôi nghĩ nên dành 1 chút thời gian để định nghĩa về hệ gen. Nói ngắn gọn là giống như bạn hỏi mọi người, megabyte hay megabit là cái gì? Và băng thông rộng là gì? Mọi người không bao giờ muốn trả lời, tôi thực sự không hiểu. Vì thế tôi ngay bây giờ tôi sẽ trả lời. Bạn đã nghe nói về DNA; thậm chí có thể đã nghiên cứu một chút về sinh học. Thực ra hệ gen mô tả cho tất cả cấu tử cơ bản của tế bào di truyền (DNA) trong một cơ thể sống. Và DNA là 1 thứ phổ biến trong mọi dạng sống. Cho dù bạn là 1 dạng men, 1 con chuột; hay 1 con ruồi ,tất cả đều có DNA. DNA được tạo nên bởi gen và nhiễm sắc thể.

Vào những năm 50 khi Watson và Crick lần đầu tiên đọc được hình xoắn kép tuyệt đẹp mà chúng ta biết với tên gọi phân tử DNA-- một phân tử rất dài và phức tạp-- sau đó trên cuộc hành trình này chúng ta đã bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về DNA, một dạng ngôn ngữ quyết định tính cách, hình dáng, những gì mà chúng ta được thừa hưởng, những bệnh nào có thể mắc phải. Chúng ta cũng đã tiến một bước dài trong việc khám phá ra rằng đó là một phân tử rất già, rằng tất cả DNA trong cơ thể đã quay vòng mãi mãi, kể từ khi xuất hiện các sinh vật cho đến sự xuất hiện của loài người. Đó là một ngăn lưu trữ lịch sử.

Tồn tại trong hệ gen là lịch sử của loài người, trong đó có các cá nhân giống như bạn, bạn đến từ đâu, trở lại hàng nghìn nghìn nghìn năm trước, những điều đó bắt đầu được giải đáp. Tuy nhiên, hệ gen thực sự là một cuốn sách hướng dẫn. Đó là một chương trình, là mật mã của cuộc sống. Nó là những gì tạo nên các chức năng của bạn; tạo nên các chức năng của mọi cơ quan trong cơ thể. DNA là một phân tử rất tối ưu. Nó dài và phức tạp. Thật ra tất cả mà bạn phải biết về nó là 4 chữ cái: A, T, C, G; chúng đại diện cho tên của 1 loại hoá chất. Với 4 chữ cái đó, bạn có thể tạo ra một ngôn ngữ: một ngôn ngữ có thể mô tả mọi thứ, kể cả những thứ rất phức tạp. Như bạn đã biết, nhìn chung chúng thường gắn với nhau thành cặp, tạo nên một từ hay thứ mà chúng ta gọi là cặp bổ sung. Và bạn biết rằng, 4 chữ cái đó, hay thứ đại diện cho chúng, khiến chúng ta tồn tại.

Nghe có vẻ không trực quan lắm, nhưng hãy để tôi đề cập đến một thứ khác mà các bạn đều biết rõ, đó là máy vi tính. Nhìn lên màn hình ở đây, bạn thấy những bức tranh và từ ngữ nhưng thực ra đó chỉ những con số 1 và 0. Ngôn ngữ của công nghệ là hệ nhị phân; bạn có thể đã biết về điều này. Mọi thứ diễn ra trong công nghệ số đều được biến đổi, hoặc được mô tả bởi con số 1 và 0. Do vậy khi bạn nghe iTunes và các bản nhạc yêu thích, đó thực ra chỉ là một đống số 1 và 0 đang chạy rất nhanh. Khi bạn thấy những bức tranh này, toàn bộ nó chỉ là các con số 1 và 0, cũng như khi bạn nói chuyện bằng điện thoại, cuộc nói chuyện được truyền đi khắp mạng lưới, giọng của bạn được biến đổi thành những con số 1 và 0 và phát ra thật thần kì. Hãy nhìn vào những thứ phức tạp và tuyệt vời mà chúng ta đã có thể tạo ra với chỉ con số 1 và con số 0.

Bây giờ bạn tăng lên thành 4 cặp và mọi chuyện đã trở nên rắc rối hơn nhiều, có nhiều cách để mô tả một cơ cấu. Cho nên hãy bàn luận xem điều đó có nghĩa là gì. Nếu bạn quan sát một bộ gen người, chúng bao gồm 3.2 tỷ cặp bổ sung. Rất nhiều. Và chúng trộn lẫn theo nhiều kiểu khác nhau để tạo nên con người. Nếu bạn chuyển đổi chúng qua hệ nhị phân thì thực tế là chúng ta nhỏ hơn chương trình Microsoft Office. Thực tế nó không chứa quá nhiều dữ liệu. Tôi cũng muốn nói với bạn rằng ít nhất chúng ta cũng bằng một con rệp. (Tiếng cười)

Đây là một lỗi trong bộ gen mà tôi đã phải vật lộn trong một thời gian rất rất dài. Khi bạn bị ốm, đó là do có lỗi trông bộ gen của bạn. Thực tế, rất rất nhiều bệnh mà chúng ta phải chiến đấu trong thời gian dài, như ung thư, chúng ta không thể chữa trị chỉ vì chúng ta không hiểu hoạt động ở cấp độ gen. Chúng ta đang bắt đầu hiểu mà thôi.

Cho đến nay chúng ta đã cố sửa chữa bộ gen bằng thứ mà tôi gọi là dược phẩm vớ vẩn, có nghĩa là cứ ném các chất hoá học vào bộ gen, và có thể sẽ làm nó hoạt động. Nhưng bạn có thực sự hiểu tại sao một tế bào bình thường trở thành tế bào ung thư? Bí ẩn ở đây là gì? Chính xác là những lệnh nào khiến bộ gen trở nên như thế? Sau đó bạn có thể tiến hành quá trình xác định và sửa chữa nó. Đây là một vài thông tin không chính thức dành cho bạn.

Thực tế chúng ta có khoảng 24,000 gen làm việc và khoảng 100 đến 120 nghìn gen khác không làm việc hàng ngày, nhưng thực ra chúng lại mô tả lịch sử loài người từng hoạt động ra sao cách đây hàng vạn năm. Bạn có thể cũng thấy thú vị khi biết rằng một con chuột cũng có một lượng gen giống như thế.

Gần đây cũng có những nghiên cứu về quả nho Pinot Noir, và nó cũng có khoảng 30,000 gen, cho nên số lượng gen mà bạn có, có thể không nhất thiết đặc trưng cho sự phức tạp hay sự tiến hoá của bất kỳ loại cụ thể nào. Bây giờ, hãy nhìn xung quanh: nhìn người bên cạnh, nhìn phía trước, phía sau. Tất cả chúng ta đều có nét khác nhau. Rất nhiều người rất điển trai và xinh đẹp ở đây, mảnh dẻ, mũm mĩm, văn hoá và giống nòi khác nhau. Tất cả 99,9% gen của chúng ta là giống nhau. Chỉ 0,1% chất liệu gen tạo nên sự khác biệt giữa bất kỳ người nào trong chúng ta. Đó là một lượng chất liệu rất nhỏ nhưng ý nghĩa quan trọng nhất của nó là tạo nên sự thay đổi ở con người và ở trong tất cả các loài.

Hiện nay chúng ta đã có thể đọc được bộ gen. Để đọc được bộ gen người lần đầu tiên, phải mất 10 năm và tiêu tốn 3 tỉ USD. Điều đó được thực hiện bởi bác sĩ Craig Venter. Và sau đó là Jame Watson-- một trong những người đồng sáp lập của DNA-- bộ gen đã được giải mã chỉ trong vòng 2 tháng với 2 triệu USD. Và nếu bạn để ý đến ngành công nhiệp máy tính, cách mà chúng ta tiến lên từ những máy tính lớn cho đến những máy nhỏ hơn và cách mà chúng trở nên mạnh mẽ và nhanh nhạy hơn, thì hiện tại điều tương tự cũng xảy ra với những chuỗi gen: chúng ta đang tiến đến khả năng giải mã bộ gen người chỉ trong vòng 30 phút đến 1 tiếng mà chỉ tiêu tốn 5,000 USD; bạn sẽ thấy điều này xảy ra trong 5 năm tới.

Và điều đó có nghĩa là, bạn sẽ di chuyển với một chiếc thẻ thông minh chứa bộ gen của riêng bạn. Cái thẻ đó sẽ được tạo ra. Và khi bạn đi mua thuốc, bạn sẽ không phải mua loại thuốc được dùng cho tất cả mọi người. Bạn sẽ đưa cho dược sĩ bộ gen của bạn, và thuốc của bạn sẽ được làm cho riêng bạn và nó sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với loại thuốc trước đây. bạn sẽ không phải chịu tác dụng phụ của thuốc. Những tác dụng phụ, như bạn biết, ví dụ như da mặt nhờn, hay bất cứ thứ gì người ta quảng cáo: hãy quên tất cả chúng. Họ sẽ khiến cho tất cả tác dụng phụ đó biến mất.

Một bộ gen trông như thế nào? Đây là bộ gen. Nó là những chuỗi rất dài của các cặp bổ sung. Nếu bạn đã thấy bộ gen của 1 con chuột hay của người thì nó trông không khác gì so với cái này, nhưng hiện tại các nhà khoa học đang làm cái gì, họ đang tìm hiểu cơ chế hoạt động và ý nghĩa của chúng. Bởi vì những gì mà tự nhiên tạo ra luôn có 2 mặt. Nói cách khác, vấn đề đầu tiên là ở đây, cho rằng đây là một cây nho: bắt rễ, mọc cành và ra hoa. Đối với con người là : tạo ra những tế bào máu, bắt đầu ung thư. Với tôi có thể là ở mỗi đơn vị calo mà bạn tiêu thụ hoặc dự trữ, bởi vì tôi đến từ vùng có khí hậu rất lạnh. Với vợ tôi là ăn đủ 3 bữa một ngày và bạn sẽ không bao giờ tăng cân. Tất cả đều được ẩn chứa sau bộ mã này, và nó đang bắt đầu được tìm hiểu với tốc độ chóng mặt.

Hiện tại những gì chúng ta có thể làm với bộ gen là giải mã chúng, vậy có phải là chúng ta đang bắt đầu có cuốn sách của cuộc sống? Có rất nhiều việc phải làm, những việc rất lý thú. Một vài ngườii sẽ cảm thấy sợ hãi: tôi sẽ nói với các bạn đôi điều sẽ có thể làm bạn muốn ói nhưng sẽ ổn thôi. Bây giờ chúng ta có thể tìm hiểu về lịch sử của các cơ quan nội tạng.

Bạn có thể làm 1 bài kiểm tra đơn giản: cạo má của bạn. Bạn có thể khám phá ra nguồn gốc họ hàng mình; bạn có thể lập ra bảng phả hệ cách đây hàng nghìn năm. Chúng ta có thể hiểu chức năng của nó. Điều này rất quan trọng. Ví dụ, chúng ta có thể hiểu tại sao hình thành mảng xơ vữa trong động mạch, cái gì tạo nên tinh bột trong hạt, tại sao men chuyển hoá đường và CO2. Chúng ta cũng có thể xem xét ở một tỉ lệ bao quát hơn, cái gì gây ra các vấn đề, gây ra bệnh tật, và làm thế nào để chữa trị. Bởi vì chúng ta có thể hiểu được tất cả các điều đó, có thể chữa trị, giúp cho các cơ quan bộ phận hoạt động tốt hơn.

Nhưng trên hết, chúng ta đang học được rằng tạo hoá đã cung cấp cho chúng ta một hộp dụng cụ đầy đủ. Chiếc hộp đó có thực. Một kiến trúc sư tài năng và thông mình hơn đã tặng cho chúng ta chiếc hộp đó, và bây giờ chúng ta có khả năng để sử dụng nó. Bây giờ chúng ta không chỉ đọc được bộ gen mà còn có thể viết được chúng.

Công ty tổng hợp gen mà tôi hợp tác là công ty đầu tiên đã tạo ra được trọn bộ gen tổng hợp cho một lỗi gen nhỏ, một bộ gen từ thời nguyên thuỷ có tên là Mycoplasma. Nếu bạn bị tiểu đường hoặc có tiền sử về bệnh này thì có thể bộ gen của bạn có liên quan đến lỗi gen này. Rất đơn giản-- chỉ có 246 gen-- nhưng chúng ta hoàn toàn có thể tổng hợp chúng thành bộ gen. Bây giờ, bạn có bộ gen đó và tự hỏi, nếu bạn đưa bộ gen tổng hợp này vào để thay thế bộ gen cũ-- liệu bộ gen này có hoạt động và tồn tại? Ồ, hãy đoán đi, có đấy.

Không những thế; nếu bạn lấy bộ gen tổng hợp đó và đưa vào trong một thực thể khác như men chẳng hạn, , bấy giờ bạn đã biến men đó thành Mycoplasma. Nói nôm na là giống như bạn khởi động máy vi tính với phần mềm hệ thống Mac. Thực ra bạn có thể thực hiện bằng cách khác. Như vậy, với việc có thể viết nên 1 đoạn mã gen và đưa nó vào trong một cơ quan, giống như dùng một phần mềm, bạn sẽ thay đổi phần cứng. Và đó là một điều có ý nghĩa sâu sắc.

Năm ngoái những người Pháp và Ý tuyên bố rằng họ đã cùng nhau xâu chuỗi được bộ gen của nho Pinot Noir. Bây giờ chuỗi gen đó tồn tại trên toàn bộ các cơ quan của quả nho Pinot Noir, và một lần nữa họ đã phân biệt được khoảng 29,000 gen. Họ cũng khám phá ra các chuỗi phản ứng sinh hoá tạo ra các hương vị, điều này rất quan trọng để hiểu rằng những hợp chất đang được tạo ra đó trùng hợp với phần thụ cảm trong bộ gen của chúng ta, trong lưỡi của chúng ta, vì chúng ta đã hiểu và truyền đạt được những hương vị đó.

Họ cũng phát hiện ra rằng có rất nhiều hoạt động đang diễn ra và sản sinh ra các hương vị như thế. Họ đã phân biệt được các vùng dễ nhiễm bệnh. Bây giờ họ đang tìm hiểu và công việc đang tiến triển, chính xác là cái cây này làm việc như thế nào, và chúng ta có khả năng để biết, đọc toàn bộ mã và hiểu cơ chế của nó. Vậy, sau đó các bạn làm gì? khi chúng ta có thể đọc nó, viết nó, thay đổi nó, cũng có thể tạo nên một bộ gen từ một vết xước.Vậy, các bạn làm gì? Ồ, thứ mà bạn có thể làm là thứ mà một số người có thể gọi là Franken-Noir. (Tiếng cười)

Chúng ta có thể tạo ra loại rượu tốt hơn. Tuy nhiên, bạn thừa biết rằng: bạn thấy khó chịu về việc các cơ quan bị thay đổi bởi các chuỗi gen; không có 1 loại nho nào trong thung lũng này hay bất kỳ nơi nào khác mà không bị biến đổi gen. Chúng không lớn lên từ hạt mà được ghép vào các gốc ghép; chúng không thể tự mình tồn tại trong tự nhiên.

Tuy nhiên đừng lo lắng về điều đó, đừng căng thẳng với nguyên liệu gen.Chúng ta đang và sẽ làm như thế mãi mãi. Cho nên, chúng ta có thể, như bạn biết đấy, tập trung vào việc kháng bệnh; chúng ta có thể đạt được năng suất cao mà không cần các kĩ thuật canh tác và chi phí lớn. Có thể hình dung ra một viễn cảnh mở rộng cửa sổ khí hậu: chúng ta có thể trồng Pinot Noir ở đảo Long, điều cấm kị của chúa. (Tiếng cười)

Chúng ta có thể sản xuất các hương vị và hương thơm tốt hơn. Bạn muốn một chút hương quả mâm xôi hay một chút sôcôla ở đây hoặc ở kia? nhưng điều như thế có thể thành hiện thực, và tôi cược là chúng sẽ thành hiện thực. Tuy nhiên, ở đây vẫn là một hệ sinh thái. Nói cách khác, chúng ta không phải là những thực thể nhỏ bé duy nhất tồn tại; chúng ta là một phần của hệ sinh thái.

Thực tế-- xin lỗi vì hơi thô thiển-- bên trong cơ quan tiêu hoá của bạn là khoảng 10 pounds vi khuẩn chuyển hoá liên tục. Đại dương của chúng ta chứa đầy vi khuẩn; thực ra, khi Craig Venter nghiên cứu các vi khuẩn trong đại dương, trong vòng 3 tháng đầu tiên đã nhân 3 lần số loài được biết đến trên hành tinh này bằng cách phát hiện ra các loại vi khuẩn hoàn toàn mới ở độ sâu 20 feet đầu tiên. Bây giờ chúng ta hiểu rằng những vi khuẩn đó tác động đến khi hậu và điều tiết CO2 cũng như Oxi nhiều hơn thực vật, thứ mà chúng ta luôn nghĩ rằng oxy hoá không khí.

Chúng ta tìm thấy sự tồn tại của vi khuẩn ở mọi nơi trên trái đất: trong băng, than, đá, miệng núi lửa; đó là điều đáng ngạc nhiên. Nhưng chúng ta cũng khám phá ra rằng, khi vi khuẩn tồn tại trong những cái cây, với những gì chúng ta đã và đang tìm hiểu hệ gen của chúng, thì sự sống của vi khuẩn là hệ sinh thái tồn tại xung quanh những cái cây, nghĩa là những con vi khuẩn sống trong những hệ thống rễ đã ảnh hưởng đến đặc tính của những cái cây đó giống như chuỗi phản ứng sinh hoá trong quá trình trao đổi chất của chính những cây đó.

Nếu bạn quan sát hệ rễ kĩ hơn, bạn sẽ thấy có rất, rất nhiều tập đoàn vi khuẩn khác nhau. Đây không phải là tin quan trọng đối với các nhà trồng nho, họ chỉ quan tâm đến nước và sự màu mỡ. Và lại một lần nữa, với ý niệm của tôi về ngành dược phẩm vớ vẩn: bạn biết chắc rằng sự màu mỡ giúp cho cây khoẻ hơn nên bạn tìm cách tăng thêm sự màu mỡ. Bạn không cần biết với thực vật có hạt, chính xác những cơ quan nào tạo nên hương vị gì và đặc tính gì. Chúng ta có thể bắt đầu làm rõ điều đó. Chúng ta đều nói về terroir; chúng ta tôn thờ terroir; chúng ta nói, Wow, terroir của tôi thật tuyệt! Nó thật đặc biệt. Tôi đã có một mảnh đất và nó tạo ra terroir mà bạn có thể không tin nổi.

Chúng ta thực sự tranh cãi về nó-- chúng ta nói đó là khí hậu, là đất, nó là cái này đây. Đoán thử xem? chúng ta có thể chỉ ra terroir là cái quái quỉ gì. Nó ở đó, chờ để được xâu chuỗi. Có hàng nghìn con vi khuẩn ở đó. Chúng rất dễ để xâu chuỗi: không giống như con người, ,chúng có 1 nghìn, 2 nghìn gen; chúng ta có thể chỉ ra chúng là gì.

Tất cả những gì phải làm là đi vòng quanh và lấy mẫu, đào đất, tìm những con bọ đó, xâu chuỗi chúng, tương quan chúng với các đặc tính mà chúng ta muốn và không muốn -- đó là một cơ sở dữ liệu lớn-- và sau đó mới đến sự màu mỡ. Và sau đó chúng ta hiểu terroir là cái gì. Vậy, một số người sẽ nói rằng, Ồ, chúa ơi, có phải chúng ta đang đùa với chúa? Chúng ta bây giờ có thể tạo nên các cơ quan, có phải chúng ta đang đùa với chúa? Và mọi người có thể luôn muốn hỏi James Watson -- ông ta không phải người luôn là đúng đắn về đường lối chính trị... (Tiếng cười) ... và họ có thể nói, "Có phải ông đang đùa với Chúa không?" Và ông ta có câu trả lời hay nhất mà tôi từng đựoc nghe là: "Ồ, một số người phải như vậy." (Tiếng cười)

Tôi tự cho mình là một người duy tâm, và nếu không có các tổ chức tôn giáo, tôi sẽ nói với các bạn: tôi không tin có bất cứ thứ gì là không tự nhiên. Tôi không tin các chât hoá học là không tự nhiên. Tôi đã nói trước là tôi sẽ khiến một vài người thấy khó chịu. Điều đó rất đơn giản: chúng ta không tạo ra các phân tử, các hợp chất. Chúng ở đây. Chúng có ở trong vũ trụ. Chúng ta nhận ra chúng và thay đổi chúng, nhưng chúng ta không làm bất cứ thứ gì trái với thiên nhiên.

Hiện tại, chúng ta tạo ra những tác động xấu-- chúng ta tự đầu độc chính mình; chúng ta đầu độc trái đất-- nhưng đó chỉ là hậu quả tự nhiên của lỗi lầm chúng ta tạo ra. Vậy, điều đang diễn ra ngày hôm nay là tự nhiên trao cho ta một cái hộp dụng cụ, và chúng ta thấy chiếc hộp này quá rộng lớn. Dù tin hay không thì ở ngoài kia vẫn có những con vi khuẩn tạo ra dầu khí. Có những con vui khuẩn, như bạn biết, chuyển hoá thành men. Đó là những nhà máy hoá học; những nhà máy hoá học tinh vi nhất được tạo ra bởi tự nhiên, và chúng ta đang sử dụng chúng. Tuy nhiên cũng có những qui tắc nhất định.

Tự nhiên sẽ không cho phép-- chúng ta có thể biến đổi cây nho, nhưng đoán xem. chúng ta không thể khiến cây nho sinh con Tạo hoá đã đặt ra những điều luật. Chúng ta chỉ có thể làm theo luật; chúng ta không thể phá vỡ luật; chỉ là chúng ta đang tìm hiểu xem đó là những điều luật gì. Tôi chỉ muốn đặt một câu hỏi, nếu bạn có thể chữa mọi bệnh tật-- nếu bạn có thể khiến bệnh tật biến mất, bởi vì chúng ta hiểu cơ chế hoạt động của nó, nếu chúng ta có thể dập tắt nạn đói bằng cách tạo ra những cây khoẻ, nhiều dinh dưỡng mà có thể phát triển trong môi trường khắc nghiệt, nếu chúng ta có thể tạo ra nguồn năng lượng sạch và dồi dào-- chúng ta, ngay tại các phòng thí nghiệm tổng hợp gen, có những có thể đơn bào sử dụng CO2 để tạo ra một phân tử gần giống với dầu lửa. Chính là CO2--thứ mà chúng ta muốn từ bỏ-- chứ không phải đường hay bất cứ thứ gì khác. Với CO2, một chút ánh sáng, bạn tạo ra một chất béo tinh chế cao. Chúng ta có thể giải quyết vấn đề năng lượng; giảm thiểu lượng CO2, có thể làm sạch những đại dương; tạo ra loại rượu ngon hơn. Liệu chúng ta có thể làm được như thế? Bạn biết đấy, tôi nghĩ câu trả lời rất đơn giản: làm việc với Tạo Hoá, bằng bộ dụng cụ mà chúng ta đã hiểu rõ, đó là bước tiếp theo trong quá trình tiến hoá của loài người.

Và tất cả tôi có thể nói với bạn là: giữ sức khỏe trong 20 năm nếu bạn vẫn khỏe mạnh trong 20 năm tới ,bạn sẽ thấy 150 , thậm chí 300

xin cảm ơn!