Ian Ritchie: Tim Berners-Leeni sindirgan kunim

Biz hamamiz bilamizki Internet nashr, teleko`rsatuv, savdo va ijtimoiy aloqani kuchli darajada o`zgartirdi, lekin bularning hamasi qayerdan kelgan? Men sizga uchta insonni ta'kidlayman: Vannevar Bush, Doug Engelbart va Tim Berners-Lee. Keling endi mana shu insonlar haqida ozgina gaplashsak.

Mana bu Vanner Bush. Urush paytida u AQSH hukumatining ilmiy maslahatchisi bo`lgan. va 1945-yilda, u Oylik Atlantik(Atlantic Monthly) jurnalda o`z maqolasini chop ettirdi. Va maqola "Biz o`ylashimiz mumkindek" deb nomlandi. Bizning ma'lumotni ishlatishimiz yo`li singanligi Vannevar Bush ta'kidlamoqchi bo`lgan narsa edi. Biz kutubxona, katalog va shunga o`xshash sistemalar bo`yicha ishlamaymiz. Inson miyyasi o`zaro bog`liqlik holda ishlaydi. O`z ichida fikr bir narsadan ikkinchi narsaga har doim tez sur'atda o`tib turadi. va ma'lumotlar tizimining bunday holatda ishlashga imkoni yo`q.

Va shunday qilib u bir texnikani taklif qildi va uni "memeks"(memex) deb nomladi. Va memeks ma'lumotlarni birinchisadan ikkinchisiga bog`laydigan bo`ldi. Bu 1945-yilda edi. Komputer o`sha kunlarda shifrlarni buzish uchun mahfiy hizmat uchun ishlatilgan edi. Va u haqida hech kim bilmagan edi. Demak, bu narsa komputerlar yaratilishidan oldin bo`lgan! Va u bu texnikani memeks deb nomlashga axd qildi. Uning bir informatsiyani ikkinchisiga ulovchi platformasi bo`lgan, va hohlaganizni tanlab ko`rish imkoni bo`lgan.

Davom etsak... bu narsadan habar topganlar ichida AQSH Havo kuchlari ofitseri Doug Engelbart ham bor edi. U bu habarni uzoq sharqning kutubxonalaridan birida o`qib judayam ta'sirlandi va bu uning qolgan hayotga yo`l ochdi. U 60-yillarning o`rtasida, Kaliforniyada, Stanford izlanish labaratoriyasida bir narsaga erishishga muvaffaq bo`ldi. U bir tizim barpo etdi. Tizim inson aqlini kuchaytirish uchun barpo qilingandi. Hozirgi zamon komputer birlashuvi va programmaviy ta'minot hizmatiga ko`ra, bu tizimi doimgi aloqa tizimi, NLS (NLS - oN-Line System) deb nomlandi.

Va bu Doug Engelbart. U Kuzgi Birlashgan Komputer Konferensiyasida 1968-yilda so`zga chiqqan edi. U nimani namoyish qildi - u sahnada shunday o`tirdi va shu tizimni tasvirlab berdi. Unda huddi menikiga o`xshagan bosh mikrafoni bor edi. va u bu tizimni ishlatadi. Ko`rib turganingizdek, u hujjatlar, grafiklar va shunga o`xshash narsalar bilan ishlayapti. Va u bularning hamasini mana bu yerdagi o`zi ixtiro qilgan platforma, besh-barmoqli klaviatura va dunyoning birinchi komputer sichqonchasi orqali boshqarmoqda. Shunday qilib komputer sichqonchasi yaratildi.

Bu - Doug Engelbart. Doug Engelbart sistemasining muammosi o`sha kunlarda komputerning bir necha million funt turganligi bo`ldi. Shunday qilib shaxsiy komputer uchun bir necha million funt huddi shaxsiy samolyotga ega bo`lish edi; bu unchali darajada qulay bo`lmadi.

Endi 80-yillarga boraylik, komputerlar ishga tushgan va keyin shaxsiy koputerlarning tizimi shu honaga o`xshash bo`lgan yillar. Va mening kompaniyam, OWL Apple Macintosh uchun qo`llanma nomli tizim tuzdi. Va biz dunyoning birinchi giper matni (hypertext) tizimini keltirdik. Va bu rivojlanishni boshladi. Apple GiperKarta (HyperCard) degan narsani yaratdi va bu narsani ular shov-shuvga aylantirib yuborishdi. Bu narsa chiqarilgan kuni Wall Street Jurnalida 12 bet bo`sh joy bor edi va jurnal bu yangilikni o`z ichiga qamrashni boshladi. Byte jurnali va ACMning Aloqalarida giper text alohida ta'kidlandi. Biz bu mahsulotning shaxsiy komputer shu bilan birga Macintosh variantlarini rivojlantirdik. Va biz chiqargan shaxsiy komputer varianti ancha muvaffaqiyatli bo`ldi.

Bular esa sistemaning 80-yillar ohiridagi ba'zi namunalaridir. Hujjatlarni yetkazish va ularni komputer tizimi orqali amalga oshirish imkoni bo`ldi. Biz shunday tizimni yaratdikki unda html ga asoslangan yozuvlar to`plami bolgan edi. Biz uni hml: giper matn yozuvlar tili (hypertext markup language) deb nomladik. va bu sistema judayam katta hujjatlarni komputer tizimi orqali yaratish qobiliyatiga ega edi.

Shunday qilib 1990-yil Noyabrning ohirida men bu tizimni Parij yaqinidagi Versailez shaxriga ko`rsatma uchun olib bordim. Va u yerda yonimga Tim Berners-Lee ismli yosh yigit yaqinlashdi. "Siz Ian Ritchiemisiz?"-so`radi u, "ha"-deb javob berdim. Va u - "men siz bilan gaplashishim kerak". U menga o`zining o`ylangan Dunyo Keng To`ri (World Wide Web(www)) nomli tizimi haqida gapirdi va men o`yladim, ho`sh, bu ajoyib fikr, ayniqsa butun bir tizim uning ofisidagi komputeridan boshqarilsa. Lekin u o`zining o`ylagan tizimi butun dunyoni bir kun kelib egallashiga ishongan edi. Va u meni buning uchun dastur tuzib berishimi so`radi chunki uning tizimida hech qanday grafik, yoki yozuv tartibi yo`q edi. bu oddiygina bir matn edi. Men o`yladim, ho`sh, bilasizmi nima, bu judayam qiziqarli, lekin CERNdan bo`lgan odamni bunga umuman aloqasi yo`q... Shunday qilib biz buni amalga oshirmadik.

Keyingi 2,3 yil ichida giper matn jamoati ham unga e'tibor bermadi. Uning maqolasi 1992-yilda Giper matn Konferensiyasi tomonidan rad qilindi. 1993-yilda esa, Seattledagi konferensiya stoli ustida, Marc Andreessen nomli yigit o`zining kichkinagina Dunyo Keng To`ri (World Wide Web(www)) dasturini namoyish etayotgan edi. Men buni ko`rdim va o`yladim, "tamom". Bir yil o`tgach, 1994-yilda, Edinburgda konferensiya bo`ldi va menda Tim Berners-Leeni asosiy so`zlovchi qilishimda qarshiliklar bo`lmadi.

Shunday qilib bu meni yaqqol bir vaziyatga soldi. Dick Rowe ismli yigit bo`lgan va u Decca Recordsda Beatles gruppasini muvaffaqiyatsizlikka uchratgan. Gary Kildall ismli yigit bo`lgan edi va u, IBM kompaniyasi operatsion tizimi qidirib uning oldiga kelganida, uni bu tizimni yaratishga ko`zi yetmagan va o`z samolyotida uchib ketib qolgan, va IBM Bill Gatesni oldiga borishiga to`g`ri kelgan. va tahminimcha, yana 12 ta nashriyotchilar J.K. Rowlingning Harry Potter kitobini omadsiz qilgan.

Lekin shu bilan birga, Marc Andreessen ham bor. Fortune jurnaliga ko`ra, u dunyoning birinchi Dunyo Keng To`ri (World Wide Web(www)) dasturini yaratib, 700 million dollarga egalik qilgan. Lekin u bahtlimikan?

(kulgi)

(Qarsaklar)