Zainab Salbi: Kadınlar, savaş zamanıı ve barış hayali

Gece yarısı şiddetli patlama sesleriyle uyandım. Gecenin karanlığıydı. Saat kaçtı hatırlamıyorum. Sadece sesin çok şiddetli ve çok şok edici olduğunu hatırlıyorum. Odamdaki herşey sallanıyordu -- kalbim, pencerelerim, yatağım -- herşey Pencereden dışarı baktım, ve yarım daire şeklinde bir patlama gördüm. Filmlerdeki gibi diye düşündüm, fakat filmler görmekte olduğum resimdeki gibi güçlü ve gerçekçi aktarmamıştı hiç -- parlak kırmızı turuncu ve gri, ve yarım daire şeklinde bir patlama. Yok olana kadar izlemeye devam ettim. Yatağıma gittim, ve dua ettim, ve gizlice Allah'a şükrettim o füze bizim evimize düşmediği için, ve o gece benim ailemi öldürmediği için. 30 yıl geçti, ve dua için hala suçlu hissediyorum kendimi, ertesi gün, füzenin kardeşimin arkadaşının evine düştüğünü onu ve babasını öldürdüğünü öğrendim, annesi ve kızkardeşi ölmemişti. Ertesi hafta annesi kardeşimin sınıfına geldi ve yedi yaşındaki çocuklara oğlunun resmi için yalvardı, patlamada herşeyi kaybetmişti.

Bu savaştan kurtulan isimsiz birinin, ve hergün gezetelerimizde ve televizyonlarımızda klişe resimlerini gördüğümüz yırtık elbiseli, kirli yüzlü, korkulu gözleri olan bir mültecinin hikayesi değil. Bu herhangi bir savaşı yaşamış ümitlerini, hayallerini, başarılarını, ailelerini, inançlarını, değerlerini bilmediğimiz isimsiz insanların hikayesi değil, Bu benim hikayem. O kız bendim. Ben bir başka savaştan kurtulmuş birinin resmi ve vizyonuyum. O mülteci benim, O kız benim. Gördüğünüz gibi, savaş mağlubu bir Irak'ta büyüdüm ve sadece bir yüzünü gördüğümüz savaşların iki yüzü olduğuna inanıyorum. Sadece savaşın bir yüzü hakkında konuşuyoruz. Fakat içinde yaşamış biri olarak ve içinde çalışmış biri olarak tanık olduğum bir diğer yüzü daha var savaşın.

Ben savaşın renkleriyle büyüdüm -- ateş ve kanın kırmızı renkleriyle, yüzlerimizde patladığında yeryüzünün kahverengi tonlarıyla ve patlayan bir füzenin delici gümüş rengiyle, o kadar parlaktır ki hiçbir şey gözünüzü ondan koruyamaz. Ben savaşın sesleriyle büyüdüm -- kesik ve kuvvetli top sesleriyle, yürek burkan patlama sesleriyle, üzerimizde uçan jetlerin uğursuz vızıltılarıyla ve sirenlerin ağıt yakan uyarı sesleriyle. Bu sesleri tahmin edebilirsiniz, fakat onlar aynı zamanda gece yarısı ciyaklayan bir sürü kuşun akordsuz konseri, çocukların dürüst tiz çığlıkları ve kulakları sağır eden, dayanılmaz, sessizlik. "Savaş", demişti bir arkadaşım, "sadece sesten ibaret değil. Aynı zamanda sessizlik, insanlığın sessiz çığlığı."

Sonra Irak'tan ayrıldım ve savaştan kurtulan kadınlarla çalıştığım Women for Women International adlı bir grup kurdum. Seyahatlerimde ve işimde, Kongo'daan Afganistan'a, Sudan'dan Ruanda'ya, sadece savaşın renklerinin değil aynı zamanda korkularının da aynı olduğunu öğrendim. Bildiğiniz gibi, ölüm korkusu, ve kahramanın korkmadığı film karakterlerine inanmayın. "Ölmek üzereyim" ya da "Bu patlamada ölebilirim" duygusunu hissetmek gerçekten çok kortucu. Fakat aynı zamanda sevdiklerini kaybetmenin korkusu da var, ve sanırım bu çok daha kötü. Öyle acı verici ki, bilmek istemezsiniz. Fakat sanırım korkunun en kötü versiyonu şu -- dört yıllık Sarajevo kuşatmasından kurtulan Bosnalı bir kadın olan Samia'nın dediği gibi. Dedi ki, "İçimdeki 'ben'i kaybetme korkusu içimdeki ben, İçimdeki 'ben'i kaybetme korkusu." Irak'taki annem de bunu söylerdi hep. İçinin (ruhunun) ölmesi gibi. Filistinli bir kadın bir keresinde bana demişti ki, "Bu sadece bir ölümden kormak değil," dedi ki, "bazen bir günde 10 defa öldüğümü hissediyorum," asker ordularını ve onların mermi seslerini anlatırken. Ve dedi ki,"Bu hiç adil değil, sadece bir hayatımız var, ve sadece bir ölüm olmalı."

Savaşın sadece bir yüzünü görmekteyiz. Sadece birlik sayılarını, zamanlama hatalarını, direnişleri ve şiddetli operasyonları tartışmaktayız, toplumsal dokunun çoğunlukla yırtılmış olduğu, toplumun doğaçlama davrandığı, ve kurtulduğu ve direnç hareketleri ve hayatı devam ettirmek için hayret verici bir cesaret gösterdiği anların detaylarını incelememiz gereken yerde. Görünürde objektif tartışmalarla, siyasetle, taktiklerle, silahlarla, dolarlarla ve kayıplarla öyle tüketildik ki. Bu sterilitenin dili.

Bu başlık altındaki kayıplara (felaketlere) nasıl tesadüfen müdahele ediyoruz. Bu tecavüz ve kayıpları kaçınılmaz olarak düşündüğümüz yer. Dünyadaki mültecilerin yüzde 80'i kadınlar ve çocuklar. Oh. Modern savaş kayıplarının yüzde 90'ı siviller -- Bunların yüzde 75'i kadınlar ve çocuklar. Ne kadar ilginç. Oh, Ruanda'da 100 günde yarım milyon kadına tecavüz edilmiş. Ya da, şu anda biz konuşurken, yüz binlerce Kongolu kadın tecavüz ediliyor ve sakat bırakılıyor. Ne kadar ilginç. Bunlar sadece bize intikal eden rakamlar. Savaşları yönetenler giderek daha da insanlık dışı gözlerini uzaydan algıladığımız düşmanlarımıza çevirdiler, roketleri görülmeyen hedeflere yönlendirerek, insansız bir roket saldırısının bir radikal yerine bir köylüyü öldürdüğü olayda insan medya ilişkileri orkestrasını yönetiyorken. Bu bir satranç oyunu. Ulusal ve uluslararası liderlik yolumuzda bir uluslararası ilişkiler okulunda nasıl oynayacağınız öğrenirsiniz. Şah mat.

Savaşın diğer yanlarını tamamen kaçırıyoruz. Annemin hikayesini kaçırıyoruz, her sirende, her baskında her elektrikkesintisinde, kardeşim ve ben patlama seslerinden korkmayalım diye, kuklalar oynatırdı. Fareeda'nın hikayesini kaçırıyoruz, bir müzik öğretmeni, Sarajevo'daki dört yıllık kuşatmada her bir gün müzik okulunun açık kalmasını sağlayan her gün ona ve okuluna ateş eden işgalcilere rağmen okula yürüyen, eldivenli, bereli, paltolu öğrencileriyle beraber piyanonun, kemanın, çellonun tüm savaş süresince çalmasını sağlayan bir piyano öğretmeni Sarajevo'da. Bu onun savaşıydı. Bu onun direnişiydi. Nehia'nın hikayesini kaçırıyoruz, bir sonraki gün ateşkes olmayacağından, geçen yılın savaşın kısacık ateşkes anında evinden çıkıp, tüm unu toplayıp tüm komşularına yetecek kadar ekmek pişiren Gazze'deki Filistinli kadın. Kilise katliamından kuryulan, cesetleri gömüp, evleri, sokakları temizlemeye devam eden Violet'in hikayesini kaçırıyoruz. Savaşların ortasında hayatın devam etmesini sağlayan kadınların hikayelerini kaçırıyoruz. Biliyor musunuz -- o insanların savaşta aşık olduklarını ve okula gittiklerini ve fabrikalara ve hastanelere gittiklerini ve boşandıklarını ve dans ettiklerini ve oynadıklarını ve devam eden hayatı yaşadıklarını biliyor musunuz? Ve hayatın devam etmesini sağlayanlar kadınlardır.

Savaşın iki yönü vardır. Savaşan, dövüşen bir tarafı vardır, ve bir de okulları fabrikaları ve hastaneleri açık tutan bir tarafı da vardır. Muhabereleri kazanmaya odaklanan bir yanı vardır, ve hayatı kazanmaya odaklanan bir yanı vardır. Ön cephedeki kararları yöneten bir yanı vardır, ve bir de perde arkasındaki müzakereleri yöneten bir yanı vardır. Dövüşün sonunda barış olduğunu düşünen bir yanı vardır, ve barışın okullara ve işe ulaşmak olduğunu düşünen bir yanı da vardır. Bir erkekler tarafından yönetilen yanı vardır, bir de kadınlar tarafından yönetilen yanı vardır. Ve kalıcı barışı nasıl inşa edebileceğimizi anlamak için, savaşı ve barışı iki tarafından da algılamalıyız. Bunun ne anlama geldiğine dair bütün resmi iredelemeliyiz.

Barışın [esas] anlamını anlayabilmemiz için, şunu anlamamız gerekir ki, Sudanlı bir kadının bir defasında bana dediği gibi, "Barış ayak tırnaklarımın yeniden uzamaya başlamasaı gerçeğidir." O Sudan'da büyüdü, 20 yıl süren savaşta bir milyon insanın öldüğü, ve beş milyon mültecinin ülkesinden olduğu Güney Sudan'da. Birçok kadın askerler ve isyancılar tarafından sex kölesi olarak alıkoyuldu, askerlere cephane ve su ve yiyecek taşımaları için zorlandı. O kadın 20 yıl boyunca yürüdü, tekrar kaçırılmasın, alıkonulmasın diye. Ne zaman ki bir nevi barış oldu, ayak tırnakları tekrar uzamaya başladı. Barışı bir ayak tırnağının perpektifinden anlamamız gerek.

Şunu anlamamız gerekir ki müzakere masalarında kadınlara tamamen yer vermeden savaşların sonlanması ya da barış hakkında tam anlamıyla çözüme ulaşamayız. Şunu çok şaşırtıcı buluyorum ki, savaşmayan ve öldürmeyen ve yağmalamayan ve yakmayan ve tecavüz etmeyen tek insan grubuna ve çoğunlukla -- tek olmasa da -- savaşların ortasında yaşamı devam ettiren bu gruba müzakere masalarında yer verilmiyor. Cephe arkasını kadınların yönettiğini düşünüyorum, fakat aynı zamanda o müzakere masalarından soyutlanan erkekler de vardır. Savaşmayan doktorlar, ressamlar, öğrenciler, silah tutmayı reddeden erkekler de müzakere masalarının dışında tutulurlar. Kalıcı barıştan, demokrasiden, sürdürülebilir ekonomiden, herhangi bir istikrardan söz etmemiz mümkün değildir, eğer müzakere masalarında tamamen kadınlara da yer vermezsek. Sadece bir değil, yüzde 50 oranında.

İstikrarın inşaasından bahsedemeyiz, eğer kadınlara ve kızlara yatırım yapmaya başlamazsak. Dünyanın bir yıldaki askeri harcamasının Birleşmiş Milletlerin 700 yıllık bütçesine ve B.M.'in kadınlara 2,928 yılda ayıracağı bütçeye eşit olduğunu biliyor muydunuz? Sadece bu ödenek dağıtım dengesini tersine çevirirsek, belki dünyada daha kalıcı bir barış sağlayabiliriz. Ve son olarak, hiç olmazsa değil, barışa ve kadınlara yatırım yapmalıyız, sadece yapılması doğru şey olduğu için değil, sadece hepimiz için sürdürebilir ve kalıcı bir barış inşa etmede yapılması doğru şey olduğu için değil, aynı zamanda geleceğimiz için.

Kongolu bir kadın, çocuklarının babalarının gözleri önünde öldürüldüğünü nasıl gördüğünü ve kendisine çocukları önünde nasıl tecavüz edildiğini ve sakat bırakıldığını, ve çocuklarının dokuz yaşındaki kardeşlerinin öldürüldüğünü nasıl izlediğini ve şu anda nasıl idare ettiklerini anlattı. O Women for Women International programına katıldı. Kendisine destek buldu. Haklarını öğrendi. Ona mesleki ve iş vasıfları öğrettik. İş bulmasına yardım ettik. 450$ kazanmaya başladı. Kendini idare etmeye başladı. Çocuklarını okula göderdi -- yeni bir evi oldu. Bana dedi ki, "Fakat en çok korktuğum şey bunların hiçbiri değil. Çocuklarımın kalplerinde nefret olmasından korkuyorum, ve büyüdüklerinde, babalarının ve kardeşlerinin katillerinden intikam alacaklarından korkuyorum." Kadınlara yatırım yapmamız gerek, çünkü gelecekte daha fazla savaş olmaması için tek şansımız bu. O annenin çocuklarını iyileştirmek için tüm barış anlaşmalarından daha çok şansı var.

İyi haberler de var mı? Elbette, iyi haberler var. Bir sürü iyi haber var. Öncelikle, size bahsettiğim bu kadınlar her bir gün dans ediyor, şarkı söylüyorlar, ve onlar yapabilirlerse, dans etmeyen bizler kimiz. Size bahsettiğim o kız Women for Women Internationala katıldı, bir milyon insanı etkiledi, 80 milyon dolar yardım gönderdi, ve ben bu sıfırdan, hiç birşeyden başladım.

(Kahkaha)

Onlar, içinde bulundukları durumlara rağmen kendi ayakları üzerindeki kadınlar, bu durumlardan dolayı değil. Bir düşünün, bir değişiklik olsa, dada eşit olsak, eşit olsak, temsil edilsek, savaşı hem ön cepheden hem arka cephe müzakeresinden anlasak.

Rumi, bir 13.yy Sufi şairi der ki " Yanlış ve doğru yapma fikirlerinin ötesinde bir alan var. Sizinle orada buluşacağım. Ruh çimenlerin arasına uzandığında, dünyanın konuşmak için çok fazla dolu olduğunu göreceksiniz. Fikirler, dil, hatta "birbirimiz" kelimesi bile artık bir anlam taşımayacak." Acizane ekliyorum -- acizane -- savaş ve barış dünyalarının ötesinde, bir alan var, ve orada bir çok kadın ve erkek var orada toplanıyorlar. Hep beraber bu alanı daha da genişletelim. Hepimiz bu alanda buluşalım.

Teşekkür ederim.

(Alkış)