Susan Lim: Hücreleri naklet, organları değil

İki çığır açan cerrahtan nakil eğitimi alma ayrıcalığına eriştim: Thomas Starzl, Dünyadaki ilk karaciğer naklini 1967'de yapan kişi ve Sir Roy Calne, İngiltere'deki ilk karaciğer naklini bir sonraki yıl yapan kişi. Singapur'a döndüm ve, 1990'da, bütün garipliklere rağmen. Asya'daki ilk başarılı kadavradan karaciğer nakli işlemini yaptım, Şimdi geriye baktığımda, nakil aslında işin en kolay kısmıydı. Sonraki, işlemi karşılamak için para toplamak. Ama muhtemelen en zor kısım yöneticileri ikna etmekti -- mecliste tartışılan bir meselede -- genç kadın bir cerrahın ülkesine öncülük etmesi konusunda fırsat verilmesi. Ama 20 yıldan sonra, hastam, Surinder, Asya'nın en uzun süre yaşayan kadaverik karaciğer nakli hastası oldu. (Alkışlar) Ve belki daha daha önemlisi, 14 yaşındaki oğlunun vaftiz annesi olmaktan gurur duyuyorum.

(Alkışlar)

Ama nakil bekleme listesindeki hastaların hepsi bu kadar şanslı olmuyor. Doğrusunu isterseniz, herkese yetecek kadar organ bağışı yok. Organ bağışı talepleri artmaya devam ederken, yaşlı nüfustaki artışa bağlı olarak miktar göreceli olarak sabit kaldı. Sadece Birleşik Devlet'lerde, 100,000 erkek, kadın ve çocuk organ bağışı bekleme listesinde, ve her gün bir düzineden fazla hasta organ yokluğundan dolayı ölüyor. Nakil topluluğu aktif olarak organ bağışı kampanyaları yaptı. Ve hayat hediyesi beyin ölümü gerçekleşmiş donörlerden hayatta olan, akraba donörlere kadar genişledi -- bütün bir organını veya organın bir bölümünü, mesela karaciğerin bir bölümünü, akrabasına veya sevdiklerine verebilen kişiler.

Ama hala korkunç bir organ bağışı sıkıntısı varken, hayat hediyesi büyüdü, yaşayan, akraba donörlerden yaşayan, akraba olmayan donörlere. Ve bu daha sonra görülmemiş ve beklenmedik ahlaki bir tartışmaya yol açtı. Gönüllü ve fedakar bir bağış, zorla alınan bir bağıştan nasıl ayırt edilebilir, ya da, örneğin uysal bir eşten, eşin ailesinden, bir hizmetçiden, bir köleden, bir çalışandan? Nereye ve nasıl çizgi çekebiliriz? Benim dünyamda, çok fazla insan açlık sınırının altında yaşıyor. Ve bazı bölgelerde, bir organın para karşılığında ticari olarak verilmesi yaşayan, akraba olmayan donörlerde büyüyen bir ticarete yol açtı.

İlk karaciğer naklini yaptıktan kısa bir süre sonra, bir sonraki görevimi aldım, bu, hapishanelere giderek infaz edilmiş mahkumlardan organlar toplamaktı. Ve o zamanlar hamileydim. Hamilelikler bir kadının hayatında mutlu ve doyurucu anlarla dolu zamanlar olarak bilinir. Ama benim bu mutlu dönemime heybetli ve hastalıklı düşünceler gölge düşürdü -- hapishanedeki ameliyat odasına gitmenin tek yolu olan pek güvenli ölüm koridorlarından yürüyerek geçme düşüncesi. Ve her seferinde, gözleriyle beni takip eden mahkumların soğuk bakışlarını üzerimde hissedebiliyordum. Ve iki yıl boyunca, ikilem arasında kaldım, sabah 4:30'da uyanmak bir Cuma sabahında, hastaneye kadar araba sürmek, eldivenli ve temiz olarak aşağı inmek, infaz edilmiş bir mahkumun vücudunu almaya hazır, organları çıkarıp bu organları alacak hastaneye taşıyıp hayat hediyesini bir hastaya aynı gün öğleden sonra nakletmek. Kuşkusuz, bana bilgi verilmişti, rızam alınmıştı.

Ama hayatımda, sahip olduğum bir beceri, çatışma duygularına sebep oluyordu -- değişen bir çatışma; büyük bir acıdan, ve ufuktaki şüpheden akşam karanlığında verilen bir hayat hediyesinin kutlama sevincine. Ekibimde, meslektaşlarımdan bir ya da ikisinin hayatları, bu deneyimle lekelenmişti. Bazılarımız yüceltilmiş olabilir, ama aslında hiçbirimiz aynı kalamadık. Çok sıkıntılıydım, infaz edilen mahkumlardan alınan organlar, ahlaki olarak en az insan embriyolarından kök hücre almak kadar tartışmalıydı. Ve zihnimde, cerrahi bir öncü olarak farkettim ki, bu etkili pozisyonumun amacı etki sahibi olmayanlar yerine konuşmaktı. Bu beni bir meraka sevketti daha iyi bir yol olabilseydi -- ölümü atlatmak için bir yol ve dünya çapında milyonlarca insanı etkileyebilecek olan hayat hediyesini yine de verebilmek.

Şimdi o zamanlardan beri, cerrahi uygulamalar daha büyükten daha küçüğe dönüştü, geniş, açık kesilerden küçük girişlerle yapılan işlemlere, küçük kesilere. Ve nakil konusunda, kavramlar bütün bir organdan hücrelere kaydı. 1988'de Minnesota Üniversitesi'nde, bir dizi pankreas nakli çalışmaları yaptım. Teknik zorluğa şahit oldum. Ve bu, bütün bir organı hakletmekten belki hücreleri nakletmeye geçiş için bana ilham kaynağı oldu. Kendi kendime düşündüm, neden bazı özel hücreleri pankreastan alıp -- mesela diyabeti iyileştirmek için insülin salgılayan hücreleri -- bu hücreleri nakletmeyelim? -- teknik olarak bütün bir organı nakletmenin karmaşıklığı ile uğraşmaktan çok daha basit bir işlem.

Ve o zamanlarda, kök hücre araştırmaları dünyadaki ilk insan emriyonik hücrelerinin 1990'larda izole edilmesini takiben ivme kazanmıştı. Kök hücrelerin şef hücreler olarak görülmesi, geniş bir hücre çeşitliliğine artış sağlayabilirdi -- kalp hücreleri, karaciğer hücreleri, pankreas adacık hücreleri -- medyanın ilgisini ve halkın hayallerini yakaladı. Ben de bu yeni ve her şeyi değiştiren teknoloji karşısında büyülenmiştim, ve bu aklımdaki bir geçişe ilham verdi, organları bütün olarak nakletmek yerine, hücreleri nakletmek. Ve çalışmalarımı muhtemel bir nakil kaynağı olan kök hücreler üzerinde yoğunlaştırdım.

Bugün görüyoruz ki çok farkı kök hücre türleri var. Embriyonik kök hücreler, pluripotent oldukları için, sahnenin ortasında duruyor -- bu onların farklı hücre türlerine farklanmadaki kolaylığını gösteriyor. Ama embriyonik kök hücreleri kuşatan ahlaki tartışmalar -- bu hücrelerin 5 günlük insan embriyolarından alındığı gerçeği -- araştırmayı diğer kök hücre türlerine yönlendirdi.

Şimdi meslektaşlarımın dalga konusu olsa da, laboratuvarıma, en tartışmasız kök hücre kaynağına odaklanmaları için ilham verdim, adipoz doku, veya yağ, evet yağ -- bugünlerde bol miktarda kaynak var -- siz ve ben, sanırım, onlardan kurtulsak çok mutlu oluruz. Yağ-kökenli kök hücreler yetişkin kök hücreleridir. Ve yetişkin kök hücreleri sizde ve bende bulunmaktadır -- kanımızda, kemik iliğimizde, yağ dokumuzda, derimizde ve diğer organlarda. Ve bu ortaya çıktıkça, yağ dokusunun en iyi yetişkin kök hücre kaynaklarından biri olduğu görüldü. Ama yetişkin kök hücreleri embriyonik kök hücre değildir. İşte kısıtlamamız: yetişkin kök hücreler olgunlaşmış hücrelerdir, ve, olgun insanlar gibi, düşüncelerinde daha sınırlıdır davranışlarında daha sınırlıdır ve embriyonkik kök hücrelerin aksine farklı farklı özelleşmiş hücre türlerine dönüşme yeteneğinden mahkumdurlar.

Ama 2007'de, iki dikkate değer kişi, Japonya'dan Shinya Yamanaka ve Birleşik Devletler'den Jamie Thompson, hayret verici bir buluşa imza attı. Sizden ve benden alınan yetişkin hücrelerin IPS hücreleri, veya uyarılmış pluripotent hücreler dedikleri, hücrelere dönüşmek üzere, yeniden programlanabileceğini keşfettiler. Ve tahmin edin ne oldu, dünya çapında biliminsanları laboratuvarlarında, yaşlı yetişkin hücreleri dönüştürmek için yarışıyor -- sizden ve benden alınan yaşlı hücreler -- bu hücreleri yeniden daha kullanışlı IPS hücrelerine dönüştürmek için yarışıyorlar. Ve bizim laboratuvarımızda, yağ dokusunu alıp, yağ höyüklerini genç hücre çeşmelerine dönüştürmeye odaklandık -- daha özelleşmiş hücreler elde edebilmek için kullanabileceğimiz hücreler, bir gün hücre naklinde kullanılabilecek hücreler. Eğer bu araştırma başarılı olursa, insan embriyolarını araştırma ve feda etme ihtiyacını azaltabilir.

Aslında bir sürü uydurma var, ama umut da var, çok farklı durumlarda, kök hücrelerimizin tedavi olanakları sunmasıyla ilgili. Kalp hastalıkları, inme, diyabet, omurilik yaralanması, kas distrofisi, retinal göz hastalıkları -- bu durumların herhangi biri sizi kişisel olarak ilgilendiriyor mu?

Mayıs 2006'da, başıma korkunç bir şey geldi. Robotik bir ameliyata başlamak üzereydim, ama asansörden dışarı, ameliyathanenin parlak ve göz kamaştırıcı ışıklarına adım atarken, farkettim ki, sol görme alanım hızla karanlığa gömülüyordu. O hafta, daha önce, bir bahar kayağı sırasında sert bir darbe aldım -- evet, düştüm. Ve uçan şeyler, yıldızlar görmeye başladım, üstünkörü bir şekilde yüksek irtifada güneşe maruz kaldığım için görmezden geldim. Doğrusu, cerrahi bir müdahaleye yetişmiş olmasaydım, başıma gelen şey bir felaket olabilirdi. Ve görüşüm düzeldi, ama uzun bir iyileşme sürecinden sonra -- 3 ay -- baş aşağı pozisyonda. Bu deneyim bana hastalarımla daha çok empati kurmayı öğretti, ve özellikle retinal hastalığı olanlarla.

Dünya genelinde 27 milyon insan görme engelli, ve 127 milyon kişi görme bozukluğundan şikayetçi. Kök hücre-kökenli retinal nakiller, henüz araştırma aşamasında olmasına karşın, dünya genelindeki milyonlarca retina hastasına görüş alanlarını, veya görüş alanlarının bir kısmını geri verebilir. Aslında, biz hem zorlu hem de heyecan verici zamanlarda yaşıyoruz. Dünya nüfusu yaşlandıkça, biliminsanları vücudun kök hücreler yoluyla kendi kendini iyileştirme gücünü arttırmaya çalışıyor.

Şu bir gerçek ki, organlarımız veya dokularımız yaralandığında, kemik iliğimiz kan doloşımımıza kök hücreler salar. Ve bu kök hücreler kan akımında yüzerek tamir edilebilmelerini sağlayacak büyüme faktörleri salgılamak için hasarlı organlarımıza yerleşir. Kök hücreler zarar gören vücut yapımızı tamir etmek için yapı taşları olarak kullanılabilir, veya hasarlı karaciğeri tamir edecek yeni karaciğer hücreleri sunmak için. Biz konuşurken, karaciğer hastalıklarında kök hücrelerin kullanılması için 117 tane araştırma yapılıyor.

Peki sonra ne olacak? Kalp hastalığı dünya genelinde en önde gelen ölüm sebebidir. 1.1 milyon Amerikalı her yıl kalp atakları geçiriyor. 4.8 milyon kişide kalp yetmezliği var. Kök hücreler büyüme faktörlerini iletmek için hasarlı kalp kasını tamir etmek için veya kalp kası hücrelerine farklanmak için, kalp fonksiyonunu geri getirmek için kullanılabilir. Kalp hastalıklarında kök hücrelerin rolünü araştıran 170 klinik çalışma var. Hâlâ araştırma aşamasında olsa da, kök hücreler bir gün kardiyoloji alanında büyük bir atılımın müjdecisi olabilir.

Kök hücreler yeni başlangıçlar için umut veriyor -- küçük, artan adımlar, organlar yerine hücreler, değiştirmek yerine tamir etmek. Kök hücre tedavileri bir gün organ bağışı ihtiyacını azaltabilir. Güçlü yeni teknolojilerin her zaman gizemi vardır. Biz konuştukça, dünyada ilk kez omurilik yaralanması için, USFDA'nın onayıyla insan embriyonik kök hücre çalışması yürütülüyor, Ve Birleşik Kırallık'ta, inmeyi tedavi etmek için, birinci aşama çalışmasında, sinir kök hücreleri inceleniyor.

Bugün kutladığımız araştırma başarısı her bir biliminsanının ve tıbbi öncülerin merakı, katkısı ve kararlılığıyla mümkün oldu. Her birinin kendi hikayesi var. Benim hikayem, organlardan hücrelere yaptığım seyahatle ilgiliydi -- tartışmaların arasında bir seyahat, umudun ilham kaynağı olduğu -- biz yaşlandıkça, sizin ve benim bir gün, gelişmiş bir yaşam kalitesiyle, uzun bir ömrü kutlayabilme umudu.

Teşekkür ederim.