Shaffi Mather: Yolsuzlukla mücadelede yeni bir yöntem

Yolsuzluğa karşı olan sinirim geçen sene büyük bir kariyer değişikliği yapıp tam zamanlı avukat olmama neden oldu. Bir avukat olarak son 18 aydaki tecrübelerim bende yeni girşimci bir fikrin olgunlaşmasına neden oldu ve bu fikrin yaymaya değer olduğunu düşünüyorum. Her ne kadar fikir daha yeni yeni belli olsa ve hala işletme planını yazıyor olsam da, bu fikri bugün sizinle paylaşacağım. Tabii ki işe yaramayan fikirlerin artmasıyla, halk önüne işe yaramayan fikir koyma korkusu azalıyor.

1993 yılından beri girişimin ve girişimciliğin büyük bir hayranı oldum. Girişimciliği ve kapitalizmi en ince ayrıntısına kadar araştırdım, inceledim ve tecrübe ettim. İki kardeşimle beraber evim olan Kerala'daki en büyük emlak şirketini kurdum. Daha sonra da profesyonel olarak Hindistan'ın en büyük iki iş adamlarından biri ile onların ilk yatırımlarında çalıştım. 2003 yılında saf kapitalist sektörden ayrılıp sosyal sektörde çalışmaya başladığımda, herhangi bir hibe alma stratejim veya da halkı ilgilendiren sorunlara kâr getirecek çözümler bulma adına herhangi bir planım yoktu.

Hayat önüme bir dizi ölüm ya da yakın ölüm tecrübesi getirince, Amerika'daki 911 servisine benzeyen bir acil durum servisinin Hindistan'da gerekli olduğunun fakına vardım. Bu sorun ile ilgili olarak arkadaşlarımla beraber Hindistan'daki hayat-destek servislerini geliştirmek için "Herkes Için Ambülans"ı kurduk. Gelişmiş ülkelerdekiler için bu fikrin herhangi bir yeniliği yok. Fakat biz fikri kafamızda canlandırırken 3 tane kilit amacımız vardı: maddi durumuna bakılmadan, her yerden ulaşılabilecek ve ihtiyacı olan herkese cevap verebilecek ve kendi kendini devam ettirebilecek dünya standartlarında bir ambülans servisi kurmak. Bundan çıkan servis, Ambülans için 1298'i ara, 2004 yılında 1 ambülans ile başladı ve şimdi 3 eyalette 100'ün üzerinde ambülans ile 100.000'in üzerindeki hastayı kuruluşundan beri taşıdı.

Bu servis -- (Alkışlar) kendi geliri ile tamamen kendi kendini sürdürebiliyor. Herhangi bir devlet fonundan destek almıyor ve zenginin fakirden daha çok ödediği "çapraz teşvik" sistemi gerçekten işe yarıyor ve bu sebeple kazazedeler bedavaya hizmet alabiliyorlar. Talihsiz 26/11 Mumbai terör saldırılarında bu servis etkili ve yararlı bir şekilde kullanıldı. Videodan gördüğünüz gibi daha polis saldırı yerini çevreleyip resmi olarak terör saldırısı olduğunu ilan etmeden önce dahi servis kurtarma çalışmalarını aralıksız yapıyor. Her kaza bölgesine ulaşan ilk tıbbi servis olduk ve 125 kazazedeyi hastaneye kaldırıp hayatlarını kurtardık.

(Alkışlar)

26/11 saldırılarını anma adına geçen yıl Aman adlı bir Pakistan Vakfına yardım edip kendini sürdürebilir bir ambülans servisi kurmalarına yardımcı olduk. Bunu Karachi'de Acumen Fonundan destek alarak yaptılar.

(Alkışlar)

Bu bizim tarfımızdan insanlığın, İslam'ın, Güney Asya'nın Hindistan'ın ve Pakistan'ın düşmanlarına söylenen küçük bir mesaj, insanlık her türlü saldırıya rağmen serpilmeye devam edecek. O zamandan beri 2 tane daha sosyal teşebbüs kurdum. Bir tanesi Herkes Için Eğitim, Hindistan'daki köylerde okullar açıyor. Diğeri ise Moksha-Yug Girişimi, küçük gruplar için mikrofinans bazlı kırsal destek sunuyor. En azından bir kaç şeyi doğru yaptığımızı düşünüyorum. Çünkü gayretli yatırımcılar 7.5 milyon dolardan fazla para ortaya koydular. Burada önemli olan nokta bu paraların hibe ya da bağış olarak değil sermaye olarak geldiği.

Şimdi araştırdığım yeni sosyal teşebbüs fikrine geri geldik. Yolsuzluk, rüşvet ve şeffafsızlık. Dün 8 tane konuşmacının bu terimleri konuşmalarında kullanmış olmaları sizi şaşırtmış olabilir. Yolsuzluk ve rüşvetin hem talep hem de arz yönleri var. Arz tarafı genelde açgözlü, etik olmayan büyük şirketler ve şanssız sıradan adamlar. Talep tarafı ise genelde politikacılar, bürokratlar ve gayri ihtiyari gücü elinde tutanlar.

Dünya Bankası'nın tahminine göre her yıl bir trilyon dolar rüşvet olarak ödeniyor ve bu zaten kötü olan durumu iyice kötüleştiriyor. Gene de sıradan insana bakarsanız o her sabah uyanıp "Hmm, bugün kime rüşvet verebilirim." ya da " Bugün kimi bozabilirim." demiyor. Genelde kısıtlayıcı ya da zorunlu durumlar oluşunca şansız sıradan insan kendisini rüşvet vermeye itecek bir durumda buluyor. Zamanın altın olduğu ve hayat mücadelesinin inanılmaz çetin olduğu modern zamanda, şansız sıradan insan sadece hayatına kaldığı yerden devam edebilmek için rüşvet veriyor.

Şimdi size başka bir soru sorayım. Bir şeyi yapmak için sizden rüşvet istendiğini hayal edin. Ne yaparsınız? Tabii ki polisi arayabilirsiniz. Peki polis depratmanı da yolsuzlaştıysa ne işe yarar? Kesinlikle rüşveti vermeyi istemezsiniz. Ama aynı zamanda karşı koymak için de zamanınız, imkanınız ve tecrübeniz de yok. Ne yazık ki bu odadakilerin çoğu kapitalist sistemin ve pazar gücünün savunucusu.

Gene de dünyadaki pazar güçleri arayıp belirli bir ücret karşılığında rüşvetle mücadele eden bir servis kurmadılar. Rüşvet Avcılığı ya da 1-800-Rüşvetle-Savaş ya da www.rusvetidurdur.org ya da www.yolsuzluguonle.org gibi bir servis. Böyle bir servis daha kurulmadı. Beni derinden etkileyen bir olay ilk çalışma zamanlarımda gerçekleşen ve yetmiş yaşın üzerindeki bir yaşlı teyzenin şehir planlama ofisinin önünde bürokratlar tarafından küçük düşürülmesiydi. Tek istediği evine girip çıkmayı kolaylaştıracak zemin seviyesinden itibaren 3 tane basamak yapmak için izin istemekti. Fakat görevli memur rüşvet vermeden böyle bir izni vermeyeceğini belirtti. Her ne kadar vicdanımı zedelese de, kendi işimi kurmakta olduğum için o gün o teyzeye yardım etmemeyi tercih etmiştim. Bu tür görüntülerin bir daha yaşanmasını istemiyorum.

Içimizden bir grup tekil rüşvet vakalarına karşılık vermek için pilot bir işte çalışıyorlar. Bu tarz 42 vakada bilgi verme yasası, video, ses, üst baskısı gibi yasal yöntemleri kullanarak müşterilerimizin rüşvet vermeden yapmak istedikleri şeyi yapmalarını sağladık. Bu yöntemlerin masrafları rüşvete vereceklerinden epey bir azdı. Bence bu 42 pilot vakada kullandığımız yöntemler diğer durumlar için de genelleştirilebilir ve internet ya da arama merkezi üzerinden bir ücret karşılığı rüşvet talebi ile karşılaşanların arayabileceği merkezlere dönüştürülebilir. Hedef pazar olabileceği kadar geniş. Rüşvete ödenen yıllık 1 trilyon dolara yani Hindistan'ın yıllık GSMH'sına eşit miktarda olabilir. Ve tamamen bakir bir pazar.

Bu fikri daha ayrıntılı araştırmayı ve ücret karşılığı BPO tarzı bir şirket kurarak rüşveti durdurma fikrini daha detaylı incelemeyi teklif ediyorum. Yolsuzluğa karşı mücadelenin hiçbir zaman kolay olmadığının farkındayım. Hiçbir zaman kolay olmadı ve olmayacak da. Avukat olarak son 18 ayımda biri Hindistan'ın en büyük şirket yolsuzluğu olmak üzere, küçük ve büyük çaplı birçok yolsuzluk olayı ile savaştım. Bu dönemde beni haneye tecavüz, şantaj gibi suçlarla suçlayan 3 tane davaya maruz kaldım. Yolsuzluğa karşı savaş kendimize, ailemize, arkadaşlarımıza ve hatta çocuklarımıza yaptırımlar getiriyor. Gene de ödediğimiz bedel bence dünyayı daha düzgün bir yer haline getirme adına değer.

Bize cesaret veren ne? Yakın bir arkadaşıma ambülans projesinin ilk dönemlerinde bu işin imkansız ve bu işe para yatıranların deli olduklarını söylediğimde bana verdiği cevabı size söylemek istiyorum: "Bu işte başarısız olamayız, en azından zihinlerimizde. Çünkü biz imkansız bir işi yapmaya çalışan deli insanlarız. Ve deli bir insan imkansız bir işin ne olduğunu bilmez." Teşekkür ederim.

(Alkışlar)

Chris Anderson: Shaffi, bu çok muhteşem bir iş fikri. Shaffi Mather: İlk günkü elemelerden başarı ile geçmem lazım.

(Gülüşmeler)

CA: Kafanda ne var? Sayılarla ilgili konuş -- tipik bir rüşvet ve tipik bir ücret. Yani, kafanda ne var?

SM: Şimdi... Bir örnek vereyim. Birisi pasaport için başvurmuş. Ofis bir şey yapmıyor ve 3.000 rupi rüşvet istiyor. O da ödemek istemiyor. Biz de Bilgi Hakkı Yasası'nı kullandık, ABD'deki Bilgi Özgürlüğü Yasası'na denk, ve ofistekileri bu örnekte sıkıştırdık. Bu 42 vakanın hepsinde, onları sıkıştırdığımızda, üç çeşit tepki ile karşılaştık. Bir grup insan, "Bunu onlara bağışlayayım ve kaçayım." dedi. Bazıları geri gelip, "Demek sen beni mahvetmek istiyorsun. Sana ne yapabileceğimi göstereceğim." Ve o da bizi sıkıştırdı. Ve siz de bir sonraki adımı atıyorsunuz, ya da bizim sağladığımız bir sonraki imkanı kullanıyorsunuz, ve o da insafa geliyor. Üçüncü seferde, 42 vakanın hepsinde, başarılı olduk.

CA: 3.000 rupilik bir rüşvet için, 70 dolar yani, işinizin devam etmesi açısından ne kadar ücret almak zorundasınız?

SM: Aslında işin bize maliyeti 200 rupi. Yani, sistem çalışıyor.

CA: Bu yüksek kâr oranlı bir iş. Sevdim.

(Gülüşmeler)

SM: Bunları TED sahnesinde cevaplamak istemedim.

CA: Tamam, bunlar tahmini sayılar, ücret garantisi yok. Bunu başarabilirsen, küresel bir kahraman olursun. Yani bu büyük bir şey olabilir. Bu fikri TED'de paylaştığın için teşekkürler.

(Alkışlar)