Patrick Chappatte: Karikatürün gücü

Evet, ben bir gazete karikatüristiyim-- politik karikatürist. Bilmem daha önce duydunuz mu -- gazeteyi? Bu bir çeşitli okuyucu bazlı kağıt. (Gülüşmeler) Bir iPod'dan daha hafif. Biraz daha ucuz. Ne dediklerini biliyor musunuz? Basılı medyanın ölmek üzere olduğunu söylüyorlar. Kim diyor bunu? Şey, medya. Ama bu yeni haber değil, değil mi? Bunların hepsini okudunuz.

(Gülüşmeler)

Bayanlar baylar, dünya küçülüyor. Bunun klişe olduğunu biliyorum, ama bakın ne kadar da küçük, ne kadar da ufalmış. Bunun nedenini de tabi ki biliyorsunuz. Teknoloji yüzünden. Evet. (Gülüşmeler) Burada bilgisayar tasarımcısı var mı? Evet, sizler hayatımı çekilmez kılıyorsunuz, çünkü padler eskiden yuvarlaktı, güzel yuvarlak şekilli. Bununla güzel çizim yapılır. Ama düz bir pad ile yapabileceğiniz şey böyle kareli şeyler. Bir karikatürist olarak yapabileceğim hiçbir şey yok. Şu an dünyanın düz olduğunu biliyorum. Bu gerçek. Ve internet dünyanın her bir köşesine ulaştı, en fakir, en uzak bölgelerine bile. Afrika'daki her köyün şu an internet kafesi var. (Kahve yok) (Gülüşmeler) Orada Frappuccino istemeyin. Dijital bölümleri birbirine bağlıyoruz. Üçüncü dünya bağlandı. Biz bağlandık. Sırada ne var? Mailiniz var. (Mail: Açım!) Evet. İnternet bizi daha güçlü hale getirdi. Sizi güçlendirdi, beni güçlendirdi ve başkalarını da güçlendirdi.

(Gülüşmeler)

Bu son iki karikatürü Hanoi'de bir konferans sırasında canlı olarak çizdim. Bunlar komünist 2.0 Vietnam'da kullanılmadı. (Gülüşmeler) Geniş ekranda bir karikatür çiziyordum -- oldukça sansasyonel bir şeydi-- sonra birisi bana yaklaştı. Benim ve çizimlerimim fotoğraflarını çekiyordu ve ben de "Harika, Vietnamlı bir hayranım var." dedim. İkinci gün yine geldi, dedim ki "Vay be, gerçek bir karikatür sever." Üçüncü gün sonunda anladım, bu adam aslında görevdeydi. Yani şimdiye kadar, Vietnam polisinin elinde çizimlerim ile birlikte sırıttığım yüz civarı fotoğrafım olmuştur.

(Gülüşmeler)

Ama bu doğru: Internet dünyayı değiştirdi. Müzik endüstrisini derinden sarstı. Müzik tüketim şeklimizi değiştirdi. Yaşı yetenler hatırlayacaktır, eskiden çalmak için mağazaya gitmemiz gerekirdi. (Gülüşmeler) Ve gelecekte iş vereninizin sizin başvuru formunuza bakış şeklinizi değiştirdi. O yüzden Facebook hesabınızda dikkatli olun. Anneniz size dikkatli olmanızı söyledi. Ve teknoloji bizi özgür kıldı. Bu ücretsiz WiFi. evet öyle. Bu bizi ofisteki masamızdan özgür kıldı. Bu sizin yaşamınız. Tadını çıkarın. (Gülüşmeler) Özetle, teknoloji, internet, yaşam tarzımızı değiştirdi. Teknoloji guruları, bu adam gibi -- bir Alman dergisi 21. yy.'ın filozofu olarak gösterdi-- bizim iş yapış tarzımızı şekillendiriyorlar. Tüketim tarzımızı şekillendiriyorlar. Arzularımızı şekillendiriyorlar. (Gülüşmeler) (Daha önce yapmak zorunda olmadığınız birçok görevi kolaylaştıracağım.) (Alkışlar) Bundan hoşlanmayacaksınız. Ve teknoloji, Tanrı ile olan ilişkimizi bile değiştirdi.

(Gülüşmeler) (Adam: Peder ben günah işledim./ Peder: Biliyorum)

Bu konuya girmemeliyim. Din ve politik karikatürler, sizinde bildiğiniz gibi, zorlu bir ikili oluşturuyor, 2005'den bu yana, birkaç Danimarkalı karikatüristin dünyada miting, fetva gibi yan etkiler yaratan karikatürler çizmesinden bu yana. Şiddeti kışkırttılar. Bu çok sinir bozucuydu. İnsanlar karikatürler yüzünden öldü. Yani -- Bence karikatürler o dönemde her iki tarafça da kullanıldı, gerçekten. Önce bir Danimarka gazetesi kullandı, İslam hakkında görüşünü belirtmek amacıyla. Bir Danimarkalı karikatürist bana peygamberi çizmek için görevlendirilen 24 karikatüristten biri olduğunu söyledi. Bunlardan 12'si reddetti. Bunu biliyor muydunuz? Bana dedi ki, "Kimse bana ne çizmem gerektiğini söyleyemez. Bu iş böyle çalışmaz." Sonra da tabi ki diğer tarafta da aşırıcılar ve politikacılar tarafından kullanıldı. İhtilafı kışkırtmak istediler. Hikayeyi biliyorsunuz. Biliyoruz ki karikatüristler silah olarak kullanılabilir. Tarihin bize anlattığı gibi, Naziler tarafından Yahudilere saldırmak için kullanıldı. Şimdi de buradayız. Birleşmiş Milletler'de dünyanın yarısı dine karşı olan öfkeye cezalandırmak istiyor -- bunu dine hakaret olarak adlandırıyorlar-- bu arada dünyanın geri kalanı da konuşma özgürlüğünü savunmak için savaşıyor. Bu noktada medeniyetler savaşı var ve karikatüristler de bunun ortasında mı? Bu beni düşündürüyor. Burada beni mutfak masamda düşünürken görüyorsunuz. Mutfağıma geldiğinize göre lütfen eşim ile tanışın.

(Adam: Hayatın anlamını arıyorum./ Kadın: Google'ı dene.) (Gülüşmeler)

2006'da, birkaç ay sonra, Fildişi Sahillerine gittim -- Batı Afrika. Ayrılmış bir ülkeden bahsediyoruz. Ülke ikiye bölünmüş. Kuzeyde asiler var, güneyde hükümet --başkent Abidijan -- ve ortada Fransız ordusu. Bu dev bir hamburgere benziyor. Ortasından ıssırmak istemezsiniz. Bu hikayeyi karikatür ile anlatmak için orada bulunuyordum. Son 15 yıldır bu işi yapıyorum. Bu benim ek işim. Stilin farklı olduğunu görüyorsunuz. Bu makale karikatüristliğinden daha önemli bir iş. 2009'da savaş sırasında Gaza gibi yerlere gittim. Yani bu gerçekten karikatür ile muhabirlik yapmak. Bunun hakkında çok daha fazlasını duyacaksınız. Sanırım bu gazeteciliğin geleceği.

Ve tabi ki, kuzeye asileri görmeye gittim. Hakları için savaşan fakir insanlardı. Afrika'da sıklıkla görüldüğü gibi bu çatışmanın etnik bir tarafı da vardı. Dozoları görmeye gittim. Dozolar Batı Afrika'nın geleneksel avcıları. İnsanlar onlardan korkuyor. Asilere çok fazla yardım ediyorlar. Sihirli güçleri olduğuna inanılıyor. Kaybolabilirler ve kurşunları yok edebiliyorlar. Dozoların şefini görmeye gittim. Bana sihirli güçlerinden bahsetti. Dedi ki; "Şu an senin kelleni uçurabilir ve daha sonra seni hayata döndürebilirim." Ben de; "Belki şu an onun için yeterli zamanımız yoktur." dedim. (Gülüşmeler) "Başka zaman."

Abidjan'da bana yerel karikatüristlerin katıldığı bir workshop yönettim, ve şöyle düşündüm, evet, bu bağlamda, karikatürler gerçekten diğer tarafa karşı silah olarak kullanılabilir. Fildişi Sahili'nde basın kesin çizgilerle ayrılmış durumda. Soykırım öncesi Ruanda'nın medyası ile kıyaslanabilir. Tahmin edebilirsiniz. Peki bir karikatürist ne yapar? Bazen editörler karikatüristlere ne görmek istediklerini söylerler ve karikatüristlerin de ailelerinin geçimini sağlaması gerekir değil mi! Düşünce gayet basitti. Fildişi Sahili'nde her görüşten karikatüristi bir araya getirdik. Üç günlüğüne onları gazetelerinden alıkoyduk. Onlardan birlikte bir proje yapmalarını istedim, ülkelerinde karikatürlerin karşılaştığı sorunları ele almalarını istedim. Karikatürlerin olumlu yanlarını göstersinler istedim. İyi veya kötü şeylerin iletişimi için müthiş bir araç. Ve gördüğünüz gibi, karikatürler sınırları aşabilir. Ve de bana göre mizah önemli sorunları ele almak için iyi bir yöntem. Yapılanlarla çok gurur duydum. Yani, birbirleri ile aynı fikirleri paylaşmadılar -- olay bu değildi. Onlardan güzel karikatürler istemedim. Hatta ilk gün, birbirlerine bağırıyorlardı. Ama sonunda Fildişi Sahilinin 13 yıllık politik sorunlarına değinen bir kitap ile geldiler.

Fikir buydu. Ve ben bu tarz projeleri bir süredir düzenliyorum, 2009'da Lübnan'da, bu sene ocak ayında Kenya'da. Lübnan'da bir kitap çıkmadı ortaya. Amacımız -- aynı prensip, bölünmüş bir ülke -- her yandan karikatüristleri toplayıp onlara birlikte bir şeyler yaptırmak. Lübnan'da gazete editörlerine ulaştık ve onları aynı sayfada her görüşten olmak üzere sekiz karikatürü yayınlamaları için ikna ettik, Lübnan'ı etkileyen sorunlar hakkında, politika içinde din ve günlük yaşam gibi. İşe de yaradı. Üç gün boyunca, hemen hemen Beyrut'daki tüm gazeteler bu karikatürleri yayınladılar -- hükümet karşıtı, hükümet yanlısı, Hıristiyan, Müslüman, tabi ki, İngilizce konuşan, siz adını koyun. İşte, bu harika bir projeydi. Sonra Kenya'da, etnik kökenden doğan sorunları ele aldık, ki bu Afrika'da bir çok yerde bir zehir gibidir. Video klipler hazırladık. YouTube/KenyaTunes'den izleyebilirsiniz.

Konuşma özgürlüğü için vaaz vermek kolay bir şey, ama görebildiğiniz gibi baskı ve bölme göz önüne alındığında, bir karikatürist ne yapabilir? İşini korumak zorunda. Bence, herhangi bir yerde herhangi bir konuda karikatüristin her zaman en azından nefreti körükleyecek karikatürleri çizmemek gibi bir tercih hakkı olmalı. Bu da benim onlara iletmek istediğim mesajdı. Bence, hepimiz her zaman kötü bir şey yapmamak gibi bir tercihe sahibiz. Ama biz Afrika'daki, Lübnan'daki, yerel gazetenizdeki, Apple dükkanlarındaki bu eleştirileri, önemli sorumlu sesleri desteklemeliyiz. Bugün, teknoloji şirketleri dünyanın en büyük editörleri. Neyin çok hakaret içeren, neyin provakatif olduğuna onlar karar veriyor. Gerçekten, bu karikatüristlerin özgürlüğü hakkında değil; sizin özgürlüğünüz hakkında. Ve dünyanın her bir tarafındaki diktatörler için iyi haber karikatüristler, gazeteciler ve aktivistler çenelerini kapadığında gelecek.

Teşekkür ederim.

(Alkışlar)