Mulkiyetin 6 katil uygulamasi.

Gelin milyarlar hakkinda konusalim. gecmisin ve gelecegin... milyarlari hakkinda konusalim. Biliyoruz ki, gecmisten bugune... 106 milyar civarin da insan... yasamis. Ve biliyoruz ki, bu insanlarin cogu oldu. Ve yine biliyoruz ki, bir cogu Asya'da yasiyorlar yada yasadilar. Ve yine biliyoruz ki, bu insanlarin bir cogu fakirler yada fakirdiler. cok uzun yasamadilar. Gelin milyarlar hakkinda konusalim. Gelin 195.000 milyar dolarlik... gunumuz dunyasindaki bir servet hakkinda... konusalim. Sunu biliyoruz ki bu servetin cogu... 1800 yilindan sonra kazanildi. Ve sunu da soyleyebiliriz ki, bu servete, gunumuzde de birileri sahip. bu birilerine Batililar diyebiliriz. Avrupalilar,Kuzey Amerikalilar,Avusturalyalilar. Dunya nufusunun bugun yuzde 19'unu olusturuyorlar. Batililar bu servetin 3 te 2 sine hakimler.

Ekonomi tarihcileri... buna; "Buyuk Diverjans " adini veriyorlar. Ve bu slaytta... Buyuk Diverjans hikayesinin... en basit seklini gorecegiz. Size soyle diyebilirim ki; temel olarak GSMH'nin... kisi basina dusen, 2 oran vardir. kisi basina dusen gayri safi milli hasila, ortalama gelirden soz ediyoruz. Birincisi, kirmizi hat, Britanya'nin Hindistan'a olan orani, kisi basina dusen ortalama gelir de. Ve mavi hat. Amerika'nin Cin'e olan orani. Ve bu grafik 1500'e kadar geriye gidiyor. Burada, bir eksponansyiel Buyuk Diverjans'in... oldugunu gorebilirsiniz. Birlikte cok yakin basliyorlar. Aslinda, 1500'de, Cin, Kuzey Amerika'ya gore daha zengindi. 1970 lere gelindigin de, yani bu grafigin bittigi yerde, Buyuk Britanyalilarin zenginligi, Hindistanlilardan 10 kat daha fazla. Bu da yasam maliyetlerinin... farkini ortaya koyuyor. Bu satin almanin gucu. Amerika'lilarin ortalamasi, Cin'in ortalamasindan... 1970 ler de, yaklasik 20 kat daha zengin.

Peki neden? Bu sadece ekonomik bir hikayeden ibaret degil. Eger 10 ulkeyi ele alirsaniz, Bati imparatorluklari, olmak icin gittiler, 1500 lerde baya zayiftilar. Dunya'nin yuz olcumunun yuzde 5i onlarindi. Dunya Nufusu'nun yuzde 16 sina sahiptiler, belki de Dunya Nufusu'nun gelirinin yuzde 20sine sahiptiler. 1913 te, bu 10 ulke Birlesik Devletler'e katildilar. cesitli imparatorluklari kontrol ettiler. Dunya sinirlarinin yuzde 58ine hukmettiler. hemen hemen ayni yuzdede insan nufusuna da sahip oldular. cok buyuktuler,kuresel ekonomi harcamalarinin, hemen hemen 3 ceyregini paylastilar. Ve dikkat edelim, bir cogu anakaraya donduler, onemli metropollere, kolonilerinin yanina degil.

Simdi bu sucu emperyalizmin uzerine yikamazsiniz. cogu insanin yapmaya calistigi gibi. 2 nedenimiz var: Ilki, imparatorluk orjinal degildi. Bati'nin 1500 ten sonra yaptigi imparatorluk. Herkes imparatorluğu yaptı. Onlar önceden mevcut muazzam imparatorlukları yendi, Mogollar ve Osmanlilar gibi muazzam imparatorluklari. Yani imparatorluk terimi, cok iyi bir aciklama olmuyor onlar icin... Onlara Buyuk Diverjans diyoruz. Siz de hatirlayabilirsiniz, her alanda, Buyuk Diverjans 1970lerde doruga ulasti, somurgeciligin bitiminden onemli bir zaman sonra, Bu yeni bir soru degil.

Samuel Johnson, sozluk bilimcilerin gurusu, "Prince of Abissinia" adli Romanindaki Rasselas karakterine karsi cikti. Roman 1759 da yayimlandi, Konusu, Avrupa'lilarin gucten ne anladiklariydi, veya neden Asya ve Afrika'yi kolayca ziyaret edince, fetihlere ve ticarete kalkistilar? Asyalilarin ve Afrikalilarin... sahillerine saldirdilar. Oraya neden somurge kolonilerini kurdular? ve neden oralarin prenslerine kendi belirledikleri yasalari verdiler? Onlari geriye tasiyan ruzgar... bizi gidecegimiz yere ulastirir mi?

Bu harika bir soru, Neden oldugunu biliyorsunuz. Bu soru bir cok kez soruldu... Digerleri tarafindan; Dunyanin geri kalan insanlari tarafindan. Ibrahim Muteferrika gibi. bir Osmanli gorevlisi. Matbayi Osmanli Imparatorlugu'na gec de olsa, getiren adam. 1731 de yayinlanan bir kitapta... "Hristiyan toplumlari gecmiste neden... Musluman toplumlarina gore geri kalmislardi? Neden bir cok kitayi modern zamanlar da domine etmeye basladilar, ve nasil oldu da guclu Osmanli ordusunu yenebildiler? Rasselas'tan farkli olarak... Muteferrika'nin bu soruya bir cevabi vardi. dogru bir cevapti da. 'Cunku onlarin kanun ve kurallari vardi... bir sebepten kesfedilen kural ve kanunlar". Bu Cografya degil.

Buyuk Diverjans'i Cografya ile... aciklayabilecegimizi dusunebilirsiniz. Bu yanlis olurdu. Cunku 20. yuzyil da yapilan iki dogal deneyle, bize bu konunun Cografya'dan daha fazla alani ilgilendirdigini gorduk. Tum Almanlar'i ele aldik. 2'ye bolduk, Dogu Almanya'ya komunizm verdik, ve sonuc ortada. Inanilmaz kisa bir zaman da, Demokratik Almanya'da yasayan insanlar, Trabants ve Trabbi urettiler. Bunlar Dunya'nin en kotu otomobilleriydiler. Bati Almanya'daki insanlar ise Mercedes Benz'i urettiler. Eger hala bana inanmiyorsaniz... Kore ve Peninsula'da da benzer sonuclari gorduk. Korelileri secmeye karar verdik. hemen hemen ayni cografyada... ayni temel kulturu goz onunde tutarak, onlari ikiye bolduk ve Kuzey'lilere Komunizm verdik. Ve sonuclar daha buyuk bir farka isaret etti. Cok kisa bir zaman da, Almanya'da olan, sınır muhafızları için üniforma tasarımı buyuk bir fark degildi dogrusu, ama hemen her bir saygin goruste de, Bu cok buyuk bir fark yaratti. Oyle bir fark ki beni dusunmeye sevk etti. ne Cografya ne de ulusal karakterlik, Bu sey populer aciklamalara dayali. Ve cok bariz...

Bu is dusuncede bitiyor. Esas konumuz bu iste! Dogru olmali bu. Cunku bir Iskocyali soyledi bunu. Ve bence Edinburg TED bunyesindeki tek Iskoc benim. Peki, birakin da size aciklayayim... Gelmis gecmis en zeki adamin Iskoc oldugunu. Adi Adam Smith idi. Billy Conolly degildi , Sean Connery de degildi. Cok ama cok zekiydi. (Kahkaha) Smith-- ve ben gitmeni istiyorum ve Royal Mile onun heykeli önünde eğilecek, Cok guzel bir heykeldir. Smith, "Uluslarin serveti" 1776 da yayimlandi. O yil meydana gelen en onemli olaydi bu kitap. (Kahkaha) Bahse var misiniz? Kucuk kolonilerimiz hakkin da ufak, yerel bir sorunumuz vardi, ama...

(Kahkaha)

"Cin epey bir sabit kalacak gibi gozukuyordu... o kadar uzun ki tum zenginlikler onun oluncaya kara... Bu onun kanunlari ve Enstituleri ile ayandi... Ama bu soz buna az bile kalabilir... Daha bir cok enstitu ve kanunlari vardi... topragin,iklimin, ve her turlu durumun dogasi... itiraf etmeleri gereken." Bu soz cok dogru, bunu rahatca soyleyebilirim. Cok uzun zaman once soyledi bu sozu.

Ama bilirsiniz, bu TED dinliyicileri, bu konular hakkinda konusmaya devam edersem, beni burdan kovarsiniz. Simdi bunu sizin anlayicaginiz dile cevirecegim. Gelin onlara katil uygulamalar diyelim. Size 6 katil uygulamayi anlatmak istiyorum. Bati'yi digerlerinden ayiran 6 katil uygulamayi. Ve bunlar cep telefonlarinizdaki uygulamalar gibi. cok basit gorunurler boyle hissedersiniz. Sadece ikonlardir, onlara tiklarsiniz. Ama ikonun arkasinda karisik bir kod bulunur. Enstitulerde oldugunun aynisi. Buyuk Diverjans (fark)'i aciklayabilecegimi, dusundugum 6 madde var. Ilk olarak, rekabet. 2, Endustriel Devrim. 3, mulk haklari, 4, modern tip. 5, tuketim toplumu, Ve son olarak da, calisma ahlaki. Bir oyun oynayip dusunebilirsiniz, bir kacini... atlayip, veya eksik saydigimi, veya bunlari 4 maddeye indirebileceginizi. Ama kaybedersiniz.

(Kahkaha)

Hadi size cesur bir sekilde neyi kastettigimi aciklayayim. birçok ekonomik tarihçilerin çalışmaları sentezleme... sonucun da, Rekabeti anlamini aciklayacagim. 1500 lerde Avrupa'da sayisi 100 den az, farkli politik grubun... oldugu, ancak bu gruplar icinde, şirketlerin yanı sıra egemenlerin arasında da rekabet vardı. Modern sirketlerin atasi , Londra Sehir Sirketi, 12. yuzyilda hayattaydi. Boyle birsey Cin'de olmadi. Monolotik Devletin oldugu yerde, insanligin 5te biri bulunuyordu, Herhangi hirsi olan herhangi biri, standart testi gecmek zorundaydi. Bu test kisinin 3 gununu aliyordu ve cok zordu. Cesitli numara karakterlerini hafizada tutma, ve cok karisik , kompleks makale yazimi bu testlerin arasindaydi.

Bilimsel Devrim, Oryantal Dunya'da basarilan, bilimden daha farkliydi. Bircok ozel yolla. En onemlisi, deneysel yontemdi. Bu kisinin dogayi kontrol altina almasini sagliyordu. Ve onceden boyle birsey imkansizdi. Ornek olarak, Benjamin Robins'in siradisi uygulamasini verebilirim. Newton'un fizik ile balistik uzerinde calismalari hakkindaki uygulamalari. Bunu yaptiginizda, savas topculariniz daha hassas,isabetli hedef vurabilirler. Bunun ne demek oldugunu bir dusunsenize... Gercek bir oldurme uygulamasi. (Kahkaha) Boyle bir Bilimsel Devrim hic bir yerde gorulmedi. Osmanli Imparatorlugu Avrupa'dan o kadar da uzak degildi. ancak orada Bilimsel bir Devrim yoktu. Aslinda, onlar Taqi-al-Din'in rasathanesini yikmislardi. Cunku onlari kafir olarak gormuslerdi. kendi inanclarinda.

Mulkiyet haklari: Bunlar demokrasi degildir , millet; Kanun kuralllarina gore, ozel mulkiyet haklari elde edilir. Bu da farki olusturuyor. Kuzey ve Guney Amerika arasindaki. Simdi Kuzey Amerika'yi ele alalim. kapsamli bir senet imzaladilar. "5 yil boyunca calismayacagim, beni besleyin yeter". adi altinda bir senet bu. Ama bunun sonunda,yuzlerce hektarlik kara parcasi kisinin oluyordu. Cok buyuk bir alan, Cok buyuk. Bu Latin Amerika'da mumkun degil. Kara parcalarinin oldugu yerde, fatihlerden olusan kucuk bir elit grup vardi. Ve burada ki buyuk diverjansi(degisimi,farki) gorebilirsiniz. Kuzey ve Guney arasinda ki mulkiyet sahipligi arasindaki farki. Kuzey Amerika'nin kirsal bolumundeki insanlarin cogu, 1900'de cesitli arsalara sahiplerdi. Guney Amerika'da bunu neredeyse kimse yapamadi. Diger bir katil uygulama olarak,

19, yuzyilin sonlarin daki, Modern Tip'i verebilirim, buyuk atilimlar gerceklestirildi bu alanda. Bir cok insani olduren amansiz hastaliklara karsi... Ve bu diger bir katil uygulama iste-- Bir katilin tam tersine, cunku bu iki kat, iki kattan da fazla... bu sekilde insanlarin yasam isteklerini arttirdilar. Bunlar Avrupa Imparatorluklarinda meydana geldi. Senegal'de ise bu gelismeler... 20. yuzyilin basin da gerceklesebildi ancak. halk sagligin da buyuk capta atilimlar gerceklestirildi. ve insanlarin yasam arzulari yukselmeye basladi. Bu ulkeler bagimsiz olduktan sonra, cok daha fazla yukselmeye basladi. Imparatorluklarin hepsi kotu degildi.

Ihtiyaclari olan toplum tuketimiydi. Endustri Devriminden soz ediyorum. Insanlarin tonlarca kiyafet giymelerini istediler. Eminim ki hepiniz gecen ay, hatiri... sayilacak kadar, kiyafet almissinizdir. Iste bu tuketim toplumu. ve bu da ekomomik buyumeye itici bir guc oldu. Belki de teklonojik degisiminkinden daha fazla. Japonya, bunu kucaklayan, ilk Bati disi toplum olmustu. Mamatha Gandhi tarafindan onerilen, alternatif secenek... kurumsallastirmak ve gucu kalici hale geritmekti. Bugun, cok az sayida Hindu... Hindistan'in asagilara dusmesini... Gandhi'nin yoluna dusmesini istiyor,

Son olarak, calisma ahlaki. Max Weber acayip bir sekilde Protestan oldugunu dusunuyordu. Yaniliyordu. Her kulturun calisma etigi vardir: eger orada kurumlar calismaya tesvik ediyorsa Biliyoruz cunku... gunumuzde calisma ahlaki artik Protestant degil, Bati fenomeni. Aslinda, Bati calisma ahlakini kaybetti. Bugun, Koreliler... Almanlara nazaran yilda bin saat... daha fazla calisiyorlar. Bin. Ve iste bu siradisi bir fenomenin, bir gercek bolumu, Ve iste Buyuk Diverjans'in sonu.

Kim su anda calisma ahlakina sahip? 15 seneliklerin, Matematiksel kazanimlarina bakalim. Uluslararasi ligin zirvesinde PISA'nin son calismasina gore, Cin sinirlari icindeki Sanghai bulunuyor. Shangai , ABD ve Ingiltere arasindaki bosluk, Ingitere ve ABD arasindaki... bosluk kadar. Arnavutluk ve Tunus gibi. Simdi iPhone'un Kaliforniya'da, tasarlandigini varsayabilirsiniz.. fakat Cin'de montajlandi. Bati halen Teklonojik yenilikler alaninda lider. Yaniliyorsunuz. Patentler alaninda... Dogu'nun ustunlugu tartisilamaz... Sadece Japonya bir sureligine onde degildi. Guney Kore ucunculuge gitti. ve Cin Almanya'yi alasagi etmek uzereydi. Neden? Cunku Katil Uygulamalar indirilebilirdi. Acik bir kaynak bu. Her sosyal toplum bu uygulamalara adapte olabilir. ve yaptiklarinda... Bati'nin 1500 yilindan sonra basardigini anca yapabiliyorlar.

Iste bu Buyuk Yakinsama. ve bu sizin hayatinizin en buyuk hikayesi. Cunku olanlarin hepsi sizin saatiniz uzerinde gerceklesiyor. Bizim neslimiz... Bati Hakimiyeti'nin sonuna sahit oluyor. Ortalama Amerika'lilar eskiden Cin'e gore 20 kat daha fazla zengindiler. Simdi ise 5 kat. Yakinda 2.5 kat olacak.

Peki, 3 soruyla bitirmek istiyorum. gelecekteki milyarlar icin... Onumuzdeki 2016 icin... ABD'nin ekonomik yerini Cin'e... birakacagi zaman bu. Ilk sorum, bu uygulamalari kaldirabilir miyiz... Bati Dunyasinda... acaba su an bunun uzerinde mi calisiyoruz... Ikinci sorum, Indirme islem sirasi farklilik gosteriyor mu? Ve acaba Afrika bu siralamayi yanlis hale getirebilir mi? Modern Ekonomik tarihin en acik ve etkili ornegi... Demokrasiye gecisin zorlugudur. Yayinlamadan once... ozel mulkiyet haklarini korumaktan bahsediyorum. Size bir uyari: bu ise yaramayabilir. Ve ucuncu olarak, Cin... 3 nolu katil uygulamasiz yapabilir mi? Iste bu bir John Locke sistemi. John, ozgurlugun koku, "ozel mulkiyet haklarina ve kanunun korunmasina dayaniyor" dedigi zaman bu sistem anlasilmisti. Iste bu temeldir... Bati Hukumet Modeli... icin. Simdi bu tablo yikimi gosteriyor. Cin'li sanatci Ai Weiwe'nin studyosu. Bu yilin baslarin da Shanghai'da. O simdi yine ozgur. bir aralar goz altina alinmisti. Ama bu studyonun yeniden yapildigini sanmiyorum.

Winston Churchill bir keresinde medeniyeti tanimlamisti. 1938 yilin da vermis oldugu bir derste. Ve bence bu sozler tam yerine oturacak. "Sosyal Devlet sivillerin dusuncelerine gore bina edilir". Bu demek oluyor ki, siddet savascilarin kurallari... ve despotik seflerin kamp ve savaslardaki kosullari... isyan ve zulumun parlementlere yasalarla cikartilmasi icin kapi aciyor. ve bagimsiz Adalet Makamlarinin uzun donemli yasalari yaptiklari donem. Iste bu medeniyetin ta kendisi. Ve bu toprak surekli buyuyor, ozgurluk, rahatlik ve kultur. TED cilerin tek umursadiklari sey. "Medeniyet bir toplumda hukmettigi zaman, insan kitleleri icin... daha uzun ve az hasarli yasamlar ortaya cikar... Bu cok dogru.

Bence Bati medeniyetlesmesi reddedilmemeli. Bu kacinilmaz. cunku bence bunu tarih yonetmiyor. Bu yasam dongusu modeli gibi. Thomas Cole'un guzel ve bir sozu var... "Imparatorluk Dersleri" resimleri. Tarih boyle islemiyor. Bu Bati buyudugu icin degil... ve bence bu Bati'nin dusecegi ile ilgili de degil. Bati aniden bocalayabilir. Karisik medeniyetler bunu yapar. Cunku zamanin cogunu onlar yonetiyorlar. hem de Kaos'un sinirinda. Bu derin anlayislardan bir tanesi. Karisik uygulamalara tarihsel bir calisma ile cozum getirmek. Medeniyetler gibi. Hayir, sebep oldugumuz borclarin yukune kaybettigimiz calisma ahlakinin yerine... tutunabiliriz. ve tarihin diger bolumlerine. Ancak tek bir seyden eminiz ki... Buyuk Diverjans... artik sona erdi beyler.

Cok tesekkur ederim.

(Alkis)

Bruno Giussani: Niall, Sadece sunu merak ediyorum... Dunya'nin patlak verdigi bir bolge olarak... Latin Amerika'yi ele alman hakkinda. Burada ki bakis acin nedir?

Niall Ferguson: Ben burada sadece... Dogu'nun yukselisi hakkinda konusmuyorum. Geri kalanlarin yukselisi hakkinda konusuyorum. Buna Guney Amerika da dahil. Bir keresin de Harvard'taki bir meslektasima sormustum... " Guney Amerika Bati'nin bir parcasi midir?" diye O bir Latin Amerika Tarihi uzmaniydi. Dedi ki, " Bilmiyorum; bunun icin dusunmem gerek" Bu da onemli bir sey oldugunu soyluyor. Bence ozel olarak Brezilya'da ne olduguna bakarsaniz... ama Cin'de oyle... bu da bircok yolla birilerinin biraktigi sekilde... Ekonomik Yasam Uygulamalarinin gecis surecinde... cok onemli bir gelecek yatiyor. Yani asil hikayem... Amerika'daki genel yakinsama hakkinda. Avrasya'ya yakinsama hikayesi.

BG: Iste bu cok etkili. Kuzey Amerika ve Avrupa... bu trendlere... yeterince dikkat etmiyor. Onlar cogu zaman kendi aralarinda endiseleniyorlar... Amerikalilar Avrupalilarin ilerde parcalanacagini dusunuyorlar. Avrupalilar da Amerikalilarin patlama yapacagini dusunuyorlar. Ve bu son zamanlarda gordugumuz bir sey.

NF: Bence gelisen Dunya'da gordugumuz... mali kriz Atlantik'in iki yani icin de gecerli. Aslinda ayni sey. Ama farkli formdalar. Politik Kulturun olusturdugu farklar. Ve bu kriz yapisal bir yuzde. Ulkenin nufus dagiliminin bir parcasi. Elbette, buyuk capta ki krizler icin... kullanilan kaldiraclar var. Ozel sektoru odunc alan kaldiraclar bunlar. Buyuk dikkat ceken kriz... buna ben de dahilim. Bence bu epifenomonidir. Finansal kriz gercekten de sadece bu hızlı değişimi ivmelendirmeden ibaret bir olay. Bu da Bati'nin ustunlugunun sonunu getirdi. Bence bu gercekten cok onemli.

BG: Niall, tesekkur ederim. (NF; Cok tesekkur ederim , Bruno.)

(Alkis)