Madeleine Albright: Kadın ve diplomat olmak üzerine

Pat Mitchell: Bu rozetin hikayesi nedir?

Madeleine Albright: Bu camdan tavanı kırmayı temsil ediyor.

PM: Öyle mi? O zaman TEDWomen için iyi bir tercih olmuş.

MA: Sabahları kalktığımda zamanımın büyük ölçüsünü o gün neler olacağını kestirmeye çalışmakla geçiririm. Ve Saddam Hüseyin olmasaydı, bu rozet olmayacaktı. Ne olduğunu anlatayım. Birleşmiş Milletlere bir elçi olarak gittim. Körfez Savaşı'ndan sonraydı. Görevlendirilmiş bir elçiydim. Ateşkes, bir seri zorlayıcı önleme dönüştürmüştü. Ve benim görevim, Saddam Hüseyin hakkında sürekli korkunç şeyler söylemekti, bunları hak ediyordu da -- başka bir ülkeyi işgal etmişti. Bir gün Bağdat'taki gazetelerde bir şiir yayınlandı, beni, eşsiz bir sürüngenin de arasında bulunduğu pek çok şey ile karşılaştırıyordu. Böylece bir yılan rozeti takmaya başladım. Irak'la ilgili konuşmalarım sırasında takıyordum. (Gülüşmeler) Basınla görüşmeye gittiğimde, tam hedefe vurarak "O yılan rozetini niye takıyorsunun?" diye sorduklarında "Çünkü Saddam Hüseyin beni eşsiz bir yılana benzetti." diye cevap verdim. Sonra bunun eğlenceli olduğunu düşündüm ve gidip o gün neler olacağını düşündüğümü yansıtan birçok rozet aldım. Bu rozet hikayesi böyle başladı.

PM: Koleksiyonunuz ne kadar geniş?

MA: Bir hayli geniş. Şimdi seyahat halinde. Şu anda Indianapolis'te, daha önce Smithsonian'da idi. Yanında da "Rozetlerimi Okuyun" isimli bir kitap gidiyor.

(Gülüşmeler)

PM: Bu iyi bir fikir. İlk kadın Dışişleri Bakanı olduğunuzda sürekli ne giydiğiniz nasıl göründüğünüz hakkında sürekli konuşulduğunu hatırlıyorum -- bu birçok kadının başına geliyor, özellikle de konumlarında ilk olan kadınlara. Peki bunun tümü hakkında ne düşünüyorsunuz?

MA: Bu aslında çok rahatsız edici, çünkü bir erkeğin ne giydiği konusunda kimse konuşmaz. Ama insanlar benim kıyafetlerime dikkat ettiler. İşin ilginç yanı, New York'a Birleşmiş Milletler elçisi olarak gittiğimde, benden önce elçi olan Jeane Kirkpatrick ile konuştum ve bana "Profesör kıyafetlerinde kurtulmalısın. Dışarı çık ve bir diplomat gibi gözük." dedi. Bu da bana sık sık alışverişe gitmek için bahane oldu. Ama hala, şapka giydin mi, eteğin ne kadar kısaydı gibi sorular vardı. Hatırlarsanız Condoleezza Rice bir davette çizme giymişti ve bunun için eleştirilmişti. Hiçbir erkek bunun için eleştirilmez. Bu en hafifi.

PM: Bu, kadın erkek hepimiz için hayattaki rollerimizi tanımlamak ve onu, dünyayı değiştirmek ve geleceği şekillendirmek için nasıl yerine geitrdiığmız. Bu dengeyi nasıl tutturdunuz? Bu ülkenin, dünyanın geri kalanına sert diplomatik ve güçlü sesi olmak ile kendiniz hakkında ne hissettiğiniz, anne olmak, büyükanne olmak, yetiştirmek arasındaki dengeyi nasıl ayarladınız? Bununla nasıl başa çıktınız?

MA: İşin ilginci, benim ilk kadın dışişleri bakanı olduğum açıklandıktan birkaç dakika sonra bu bana soruldu. Benim cevabım, "60 yıldır kadınım ama sadece birkaç dakikadır dışişleri bakanıyım." oldu. Zamanla gelişti. (Gülüşmeler) Ama temelinde kadın olmaktan çok memnunum. Böylece ne oldu? -- eminim seyirciler arasında da bunu kendiyle özleştirecekler vardır -- B.M.'deki ilk toplantıma gittim. Her şey orada başladı, çok erkek bir organizasyondu. Güvenlik Konseyi 15 kişiden oluşur ve ben orada otururken 14 erkek bana bakıyordu, ben de düşünüyordum. Hepiniz bilirsiniz. Odadaki havayı anlamaya çalışırsınız, insanlar beni sevdiler mi, gerçekten zekice bir şey söyleyebilecek miyim? Birden şöyle düşündüm. Bir dakika, "Birleşik Devletler" yazısının arkasında oturuyorum. Bu gün konuşmazsam Birleşik Devletler'in sesi duyulmayacak. O zaman hayatımda ilk defa kendimi çekingen kadın modundan çıkarıp bir ülke adına konuşmam gerektiği hissine kapıldım. Bu daha sonra da başıma geldi, ama kadın olmanın gerçekten pek çok açıdan avantajlı olduğunu düşünüyorum. Bence kişisel ilişkilerde daha iyiyiz ve gerektiğinde bir şeyi olduğu gibi anlatabilme kapasitesine sahibiz. Ama size şunu söylemeliyim, en küçük torunum geçen yıl yedi yaşına bastığında, annesine, kızıma, "Büyükanne Maddie'nin dışişleri bakanı olmasının ne önemi var? Sadece kızlar dışişleri bakanı oluyorlar zaten." dedi.

(Gülüşmeler)

(Alkış)

PM: Onun yaşantısında -- (MA: Öyle)

PM: Ne kadar büyük bir değişim. Şimdi dünyayı dolaştığınızda, sık sık yapıyorsunuz bunu, kadınların ve kızların yerini nasıl görüyorsunuz? Neredeyiz?

MA: Bence yavaş yavaş değişiyoruz, ama tabii ki hiçbir şeyin değişmediği ülkeler de var. Bu yüzden birçoğumuzun büyük fırsatlara sahip olduğunu -- Pat, sen de alanında önemli bir lidersin -- ama kendi başının çaresine bakabilecek durumda olmayan birçok kadının olduğunu unutmamalıyız. Ve kadınların kadınlara yardım etmesi gerektiğini hatırlatmalıyız. Ve ben şunu hissettim -- buna ulusal güvenlik açısından da baktım -- ben dışişleri bakanıyken kadın sorunlarının Amerika dış politikasında merkezde olması gerekiyordu. Sadece feminist olduğumdan düşünmedim bunu. Bence kadınların politik ve ekonomik olarak güçlendiği toplumlar daha iyi durumda olurlar, değerler aktarılır, sağlık durumu daha iyidir, eğitim daha iyidir, ekonomik kalkınma daha iyidir. Bence kadınların ekonomide ve politikada söz hakkına sahip olduğu ülkelerdeki kadınlar olarak diğer kadınlara yardım etmeliyiz. Ve kendimi hem B.M.'de hem de dışişleri bakanı olarak buna adadım.

PM: Peki bunu dışişleri politikasının merkezine koyduğunuzda itirazlarla karşılaştınız mı?

MA: Bazı insanlardan. Sanırım bunun önemsiz bir konu olduğunu düşünüyorlardı. Ama benim düşünceme göre kadın sorunları en ciddi sorunlar, çünkü onlar birçok açıdan, yaşamla ve ölümle ilgili sorunlar ve dediğim gibi bence düşünce tarzımızın merkezindeler. Örneğin, ben görevde iken olan birçok savaşın ana mağdurları kadınlardı. Mesela ben başladığımda Balkanlar'da savaşlar vardı. Bosna'daki kadınlara tecavüz ediliyordu. Biz daha sonra bu tarz meselelerle ilginen bir savaş suçları mahkemesi kurmayı başardık. Oradayken yaptığım şeylerden biri de B.M'ye katıldığımda 183 ülke vardı. Şimdi 192. Kendime öğle yemeği hazırlamak zorunda olmadığım ilk zamanlardandı. Asistanıma, "Diğer kadın temsilcileri davet et" dedim. Evime gittiğimde orada dolu kadın olacağını düşünmüştüm. Sadece 6 kadın vardı, 183 kişi arasından. Kadın temsilcisi olan ülkeler Kanada, Kazakistan, Filipinler, Trinidad Tobago, Jamaica, Lichtenstein ve ben. Amerikalı olarak bir toplantı düzenlemeye karar verdim. (Gülüşmeler) Bunu düzenledik ve kendimize G7 adını verdik.

(Gülüşmeler)

PM: Bu, 7 kız anlamına mı geliyor? (MA: Yedi kız.)

MA: Ve biz, kadın sorunları hakkında lobi yapmaya başladık. Bu savaş suçları mahkemesine iki kadın yargıç getirilmesini başardık. Peki ne oldu, tecavüzün bir insanlık dışı bir savaş silahı olarak kabul edilmesini sağladılar.

(Alkış)

PM: Dünyaya baktığımızda özellikle Batı dünyasında kadınların liderlik pozisyonlarına geldiğini ve başka yerlerde de bariyerlerin yavaş yavaş yıkıldığını görüyoruz, ama hala şiddet olayları ve birçok sorun var, ama uzlaşma masalarında daha fazla kadın var. Siz bu uzlaşma masalarındayken pek kadın yoktu, belki siz tek bir ses, belki bir iki daha. Siz, bu durumda şiddet, barış, çatışma ve çözüm konularında ciddi bir değişim olacağına inanıyor musunuz? İnanıyorsanız neden?

MA: Ben daha fazla kadın olunca görüşmenin tonunun değiştiğine gerçekten inanıyorum, bence görüşmenin amacı da değişiyor. Ama bütün dünyanın kadınlar tarından yönetilmesi durumunda da çok daha iyi durumda olacağına inanmıyorum. Böyle düşünüyorsanız, lise yıllarınızı unutmuşsunuz demektir. (Gülüşmeler) Ama neticede masada daha fazla kadın olduğunda bir anlaşmaya varma konusunda çaba oluyor. Mesela Burundi'ye gittiğimde Tutsi ve Hutu kadınlarını bir araya getirererek onlarla Rwanda'da olan olayları konuştuk. Bence kadınların kendini karşısındakinin yerine koyma becerileri daha gelişmiş. Bence biz kendimizi başkasının yerine koyup empatiye sahip olmakta daha iyiyiz. Bence odada başka kadınların olması destek açısından da yardımcı oluyor.

Dışişleri bakanıyken, benden başka sadece 13 kadın dışişleri bakanı vardı. Ve birinin gelmesi iyi oluyordu. Örneğin şimdiki Finlandiya başkanı Tarja Halonen, o zaman dışişleri bakanıydı ve bir ara da Avrupa Birliği başkanı. Bu harika bir şeydi. bunu bence siz de anlayabilirsiniz. Bir toplantıya gitmiştik, ve ben "Bu konu hakkında bir şeyler yapılması gerektiğini hissediyorum" dediğimde, erkekler "Hissetmekle ne demek istiyorsun?" dediler. Tarja benim karşımda oturuyordu. Birden silah kontrolü hakkında konuşmaya başladık, o da "Bunu yapmamız gerektiğini hissediyorum." dedi. Erkek çalışma arkadaşlarım bunu o anda anladılar. Bence dış politika meseleleriyle ilgilenen pozisyonlarda ciddi miktarda kadın olmalı. Bence çok önemli olan diğer bir konu da: Birçok ulusal güvenlik politikası sadece ulusal güvenlikle ilgili değil, bütçelerler, askeri bütçelerle ve ülkelerin borçlarının nasıl olduğuyla ilgili. Bu yüzden, çeşitli dış politika pozisyonlarında kadınlar olursa, onlar kendi ülkerinde karar verilme aşamasında birbirlerine yardımcı olabilirler.

PM: Peki o noktaya nasıl geleceğiz? Dünyadaki bu denge durumuna? Masalarda daha fazla kadın sesi ve dengenin daha iyi olduğuna inanan erkekler?

MA: Şöyle olabilir: Ben Ulusal Demokratik Enstitü adında kadın adayları destekleyen bir kuruluşun yönetim kurulundayım. Bence diğer ülkelerde kadınların politik pozisyonlarda olması için yardım etmeliyiz ve onların politikada seslerini nasıl çıkaracaklarını düşünmeliyiz. Bence ayrıca iş alanları yaratma konusunda destek sağlamalı ve kadınların birbirlerine yardım etmelerini sağlamalıyız. Benim güçlü olarak inandığım bir şey var. Belli bir yaşı geçtim ve kariyerime ilk başladığımda ister inanın ister inanmayın beni eleştiren başka kadınlar vardı: "Niçin arabanda değilsin?" ya da "Çoğunlukla onlarla olmadığın için çocukların çekmiyor mu?" Bence birbirimizi suçlu hissettirme eğilimimiz var. Hatta, bence "suçluluk" bütün kadınların göbek adı. Bence olması gereken birbirimize yardımcı olmamız. Ve benim inandığım şu ki cehennemde birbirine yardımcı olmayan kadınlar için özel bir yer var.

(Alkış)

PM: Bakan Albright, bence siz cennete gideceksiniz. Bize katıldığınız için teşekkür ederim.

MA: Hepinize teşekkür ederim. Teşekkürler Pat.

(Alkış)