Jonathan Harris: İnternet'in gizli hikayeleri üzerine...

Kendimi bir hikayeci olarak görüyorum. Fakat ben hikayeleri alışılagelmiş bir şekilde, sadece kendi hikayelerimi anlatmama düşüncemden bahsediyorum. Bunun yerine, diğer birçok insanın da hikayelerini anlatabilmelerini sağlayacak araçlar ortaya atmayla ilgileniyorum, dünya üzerindeki tüm insanlar yani. Bunu yapıyorum çünkü insanların birçok ortak yanlarının olduğunu düşünüyorum. İnsanların birbirlerine çok benzer olduklarını sanıyorum, fakat yine bunu kavrama da bazı sorunlarımızın olduğunu da zannediyorum.

Bildiğiniz gibi, çevreme baktıkça birçok ihtilafın olduğunu görüyorum, sanırsam bu ayrışmaları hepimiz görüyoruz. Ve kendimizi de bu ayrılıklarla tanımlıyoruz. Bilirsiniz, dil ayrımları var, etnik ve ırkçı ayrışmalar var, yaş farkları var, cinsiyet ayrımı var, zenginlik ve maddi konularda, eğitimsel konularda, hatta dini konularda bile ihtilaflar. Yani bu ihtilafların hepsine sahibiz ve bu ayrışımları kabul ediyoruz sanırsam çünkü biz kendimizi bunlarla özdeşleşmiş gibi hissediyoruz, bazı daha dar toplumlarda özellikle. Fakat ben tüm bu ihtilaflara rağmen yine de birçok ortak yanımızın olduğu kanısındayım. Ve bu ortak yanlarımızdan birisi de gerçekten çok ihtiyacımız olan kendimizi ifade etmedir. Kendini ifade etmenin çok eski bir insan arzusu olduğunu düşünüyorum. Yeni birşey değil yani.

Fakat kendini ifade etmeyle ilgili birşey var ki bu da, kendimizi ifade etme arzusu ve bizim yanımızda kalıp bizi dinlemek isteyen sempatik arkadaşlarımız arasındaki geleneksel dengesizlik.

(Kahkaha)

Bu da yeni birşey değil. İnsanlık tarihinin başlangıcından bu yana, bu dengesizliği sanatla, şiir yazmayla, şarkı söylemeyle, baş yazılar yazmasıyla ve bunları gazetelere yollamayla, arkadaşlarımızla dedikodu yapmayla gidermeye çalıştık.

Yeni olan şey, son birkaç yılda birçok geleneksel ve fiziksel insan aktivitelerinin, yani bu kendini ifade etme durumunun, İnternet üzerine taşınması. Bunlar gün yüzüne çıktıkça, insanlar arkalarında hep ayak izleri bıraktılar, bu ayak izleri de insanların kendilerini ifade etme anlarıyla ilgili hikayeler anlatıyor. Yani burda benim yaptığım şey, çok sayıdaki bu ayak izleri üzerinde çalışacak bilgisayar programları yazmak ve ardından programa eklenen insanlar hakkında sonuç elde etmeyi deneyecek -- insanların ne hissettikleri, ne düşündükleri, günümüzde dünyasında olağandan farklı olan şeylerin ne oldukları vs. gibi soru çeşitleri.

Yaklaşık bir yıl önce ortaya atılan bu fikirleri keşfeden bir projenin adı da "İyi Hissediyoruz." Bu her iki yada üç dakikaya bir dünyada yeni gönderilmiş olan blog girdilerinin içerisinde "Hissederim" yada "Hissediyorum" ifadelerini içerenleri tarıyan bir kısım. Ve ifadelerden bir tanesini bulduğunda, cümlenin gönderildiği zamanı kapıyor, ve arkasından otomatik bir şekilde bu cümleyi yazan kişinin yaşını, cinsiyetini, coğrafi konumunu belirlemeye çalışıyor. Ardından, coğrafi konumu ve zamanı bilerek, bu cümleyi yazan kişinin bulunduğu yerdeki havayı bile keşfedebiliriz. Tüm bu bilgiler günlük yaklaşık 20,000 duygu ifadesi toplayan bir veri tabanına kaydediliyor. Bu program yaklaşık 1,5 yıldır çalışmakta. Şu an kadar yaklaşık 7,5 milyon duygu ifadesine ulaştı, ve size bu bilgilerin nasıl görselleştirildiğini canlandıran kısa bir görüntü göstereceğim. İşte bu "İyi Hissediyoruz."

Burada gördükleriniz delice üşüşen bir partikül topluluğu, ve bunların her biri son birkaç saat içerisinde belirlenen, insan duygularını temsil ediyor. Her partikülün rengi duygu çeşitlerine karşılık geliyor -- yani mutlu ve pozitif duygular parlak renkli olanlar. Üzgün ve negatif duygular da koyu renkliler. Her noktanın çapı içindeki cümlenin uzunluğunu gösteriyor, böylece büyük noktalar uzun cümleler, ve küçük noktalar da kısa cümleler içeriyor. Herhangi bir noktanın üzerine tıklanabilir ve genişletilebilir. Ve burda şunu görüyoruz, Şu an onun kollarına kıvrılmış ve bana olan sevgisini ve şefkatini utanarak da olsa hissetsem çok daha iyi bir durumda olurdum. Bu durum bazen insan duygusunun dünyasında heyecanlı ve şehvetli bir hal alabiliyor. Ve tüm bunlar da insanlar tarafından yazıldı: "Bunun nesnel olarak pek bir anlam ifade etmediğini biliyorum fakat, büyük bir havuzda küçük bir balık olarak birçok yıl geçirdikten sonra, yeniden büyük hissetmek güzel."

Bu noktalar insanların vasıflarını sergiliyor. Bir nevi kendi vucütları var ve etrafa çılgınca yayılıyorlar, dünya yaşamına keşfediyormuş gibi. Ve bunlar aynı zamanda merakı da ortaya koyuyorlar. Bu noktaların birkaçının okun etrafında toplandığını görüyorsunuz. Ve diğer birkaçının da yaklaşık 6 kelimenin olduğu ekranın sol alt köşesine yığıldını görüyoruz. Bu 6 kelime "İyi Hissediyoruz"un 6 hareketine karşılık geliyor. Şimdi "Çılgınlığı" görüyoruz. Mırıltı, Kurgu, Haydut, Metrik ve Yığın'da var. Bunlardan birkaçına bakacağız şimdi. Mırıltılar tüm duyguların tavana uçmasına yol açar. Ve ardından, bir bir, koronolojik sıranın tam tersine, kendilerini bundan muaf tutarak, duyguların kayan listesine giriyoruz. "Şu an bir miktar daha iyi hissediyorum."

(Kahkaha)

"Ne saçmalık yapmak istediğimden emin değilim ve kafam karışık." "Burada harika birşey dolandırmış gibi hissediyorum." "Çok özgür ve çok iyi hissediyorum." "İçinden çıkamadığım bir depresyon karartısı içindeymişim gibi hissediyorum." Bunların herhangi birisine tıklayabilir ve bunların elde edildiği bloglara erişebilirsiniz. Böylece, bu ifadelerin sahipleriyle bağlantıya geçebilirsiniz, tabii bir miktar empati yapabiliyorsanız.

Bir sonraki akım "Kurgu" Kurgu fotoğraf içeren tüm duygular seçilip çıkartıldıktan sonra bir sistem dahilinde görüntülenebiliyor. Sistem bu haliyle dünyanın son birkaç saat içerisindeki duygularını gösterdiği söyleniyor, eğer isterseniz tabii. Bunların her birinin üzerine tıklanabilir ve patlatılabilir. "Eğer ikimiz bir arada olmazsak eğlenecekmişim gibi hissetmiyorum" ifadesi görüyoruz. Bu Michigan'dan birisinin yazdığı birşey. "Tüm gün boyunca bilgisayar karşında olmam gerektiğini hissediyorum." ifadesi bu da.

(Kahkaha)

Bulunan şeyleri otomatik bir şekilde bulan bir yapı var: "Bir miktar dolu hissediyorum."

Bir diğer akım "Haydut". Çeteler dünyanın son birkaç saatindeki duyguların nüfusunun farklı istatistik analizlerini temin ediyor. Görüyoruz ki "daha iyi" çok daha sık kullanılan bir duygu şu an, ve bu ifadeyi de "iyi, kötü, suçlu, doğru, aşağı, hasta vs." takip ediyor. Bir cinsiyet analizi de elde edebiliriz. Son birkaç saat içerisinde duyguları ifade etme konusunda bayanların erkeklerden çok daha üretken olduklarını görüyoruz. Dünyanın duygusal dağılımını yaş açısından ele alan bir çubuk grafiğiyle ilgili bir yaş analizi de yapabiliriz. 20'lerinde olan insanların daha çok üretken olduklarını görüyoruz, bunları ergenlik çağındakiler takip ediyor, ve ardından da 30'undakiler, ve bu noktadan sonra tükeniyor. Duygular simgeledikleri havanın fiziksel karakterlerini üstlenirler, yani güneşli bir günde elde edilen duygu ifadeleri güneşin bir parçasıymış gibi etrafta fırıl fırıl dönüyorlar. Bulutlu olan duygu ifadeleri bir esintiye kapılmışçasına dolaşıyorlar. Yağmurlu olan ifadeler, bir yağmur fırtınasına kapılmışçasına yere düşüyorlar, ve karlı olanlar da bir telaş içerisinde toprakla buluşuyorlar.

Son olarak, bulunulan yerin, duygu ifadelerinin coğrafi dağılımını gösteren bir harita üzerinde, duyguların yerlerini değiştirmelerine yol açtığını görüyoruz. Ölçümler verilerle ilgili daha sayısal görüntüler sağlıyor. Dünyanın normal düzeyden 3.3 kat daha yukarı bir seviyede hislerinin olduğunu görüyoruz.

(Kahkaha)

Normal seviyeden 2.9 kat daha yukarıda sıcakkanlı hislerimiz var, vs. Diğer görüntüler de mevcut. Bunlar da yaş, cinsiyet, hava ve yerleşim yeri ile ilgili olanlar.

Son akımın adı "Yığınlar." Bu diğerlerinden biraz farklı. Yığınlar, tüm veri topluluğunu geniş, hafif sallanan jelatin damlalarmış gibi görselleştiriyor. İşaretçimi basılı tutarsam, küçük bir dans yapıyorlar. "Daha iyi"nin en sık kullanılan duygu ifadesi olduğunu görüyoruz. Bunu da "kötü" takip ediyor. Bunu tekrar kontrol edersem, liste kaymaya başlıyor, ve gerçekten de elde edilen binlerce duygu var. Küçük pembe işaretçinin hareket ettiğini görebilirsiniz, bu da bizim konumumuzu simgeliyor. Burada da insanların "kaygan", "iğrenç", "sorumlu" hissettiğini görüyoruz.

Eğer belli bir nufüs yoğunluğuyla ilgili araştırma yapmak isterseniz, bir de arama bölümü var. Mesela, "düşkün" hisleri olan 20 yaşlarındaki bayanları Bangladeş'te bulutlu bir hava varken bile bulabilirsiniz.

(Kahkaha)

Bunu size bağışlıyorum.. Bunlar da benim elde edilmiş olan favori montajlarım: "Babamı kendimde öylesine canlı hissediyorum ki, kendime yer bile kalmıyor." "Çok yalnız hissediyorum." "Bir taşra köyünde olmam gerekiyor ki güzel hissedebileyim." "Sana karşı görünmez hissediyorum." "Eğer toplum beni buna zorlamasaydı, bunu gizlemezdim" "Carolyn'e aşığım." "Çok afacan hissediyorum." "Bu tür tuhaf tiplerin kolej hayatının değerli şeyleri olduklarını hissediyorum."

(Kahkaha)

"Bugün nasıl hissettiğimi seviyorum."

Yani gördüğünüz üzere, "İyi Hissediyoruz" programı benim "pasif gözlem" olarak adlandırdğım bir tekniği kullanıyor. Yani bundan kastım program insanları kendi hayatını yaşarmışcasına pasif bir şekilde gözlemliyor. Dünya'daki blog sayfalarını tarıyor ve insanların yazdıklarına bakıyor, ve insanlar da izlendiklerini ya da görüntülendiklerini bilmiyorlar. Ve bu yüzden, genelde oldukça etkileyici olan, dürüst, açık yürekli ve içten cevaplarla karşılaşıyorsunuz. Bu benim işimde de genellikle kullandığım bir teknik, çünkü insanlar görüntülendiklerini bilmiyorlar. Onlar sadece hayatlarını yaşıyorlar -- ya da sadece böyle sonuç elde ediyorlar.

Başka bir teknik ise insanları direk sorgulama. Bu benim farklı bir projede - Yahoo! Zaman Kapsülü- keşfettiğim bir teknik, ve bu da dünyanın parmak izini almak için 2006 yılında tasarlanmıştı. Bu oldukça basit 10 temaya ayrıldı -- aşk, sinir, üzüntü vs -- bunların hepsi de dünyaya yöneltilen tek, yoruma açık sorular: "Neyi seviyorsunuz? Sizi ne sinirlendiriyor? Sizi ne üzüyor? Neye inanıyorsunuz? ve benzeri." 10 farklı dile tercüme edilen bu zaman kapsülü internet ortamına yaklaşık 1 ay bulundu, ve bu da onun nasıl göründüğü. Bu, yüzeyi tamamen bahsettiğimiz zaman kapsülüne gönderilen resimler, kelimeler ve insanların çizimleri ile dönen bir dünya. Bu 10 tema ışık saçıyor ve zaman kapsülünün yörüngesinde dönüyor. Bu veriyi iyice inceleyebilir ve insanların neler gönderdiklerini görebilirsiniz. Bu "Güzel nedir?" sorusana cevap: "Miss World."

Zaman kapsülünün 2 modu var. Birisi dönen dünyayı temsil eden "Tek Dünya" ve diğeri de verileri bir film şeridine dönüştüren ve bunları da bir bir incelemenize olanak sağlayan "Birçok Ses" adlı mod. Fakat bu proje 3 gün süren ve Jemez Pueblo'daki New Mexico'nun Albuquerque çölünde düzenlenen oldukça eğlenceli bir olayla kapsüllerin içerikleri antik Red Rock Canyon bölgesinde bulunan yaklaşık 200 fit yüksekliğindeki duvarlara yansıtıldı. Bu gerçekten inanılmazdı. Zaman kapsüllerinin içeriklerini 35 wattlık lazer ışıkları sayesinde dış mekana yanstımak üzere planladık. Turuncu çizginin çölü yaklaşık 45 derecelik açıyla terk ettiğini görüyorsunuz. Bu çok şaşırtıcıydı, çünkü ilk gece bu bilgilere baktım ve daha önceden bahsetmiş olduğum ayrılıkları gerçekten görmeye başladım -- yaş, cinsiyet ve zenginlik ayrımları vb.

Fakat bildiğiniz gibi, bu konuya çok ama çok eğildim, ve bu nesnelerin kayalara doğru gittiğini gördüm. Aynı örneği teşkil eden olayları gördüğümün farkına vardım, bunu da tekrar tekrar betimledim. Biliyorsunuz ki: evlilik, doğum, cenaze töreni, ilk arabamız, ilk öpücük, ilk devemiz ya da atımız -- kültürlere göre değişebilir. Bu gerçekten etkileyiciydi. Ve bu da kapsüllerin içeriğinin uzay boşluğuna yansıtıldığı ve 2 mil ötedeki uzak bir uçurumun son gecesinden alınan bir fotoğraf. Gece vakti gökyüzüne ışınlanan insan ifadeleriyle ilgili oldukça etkileyici bir şey vardı.

Ve bu da beni gökyüzünün gece vaktindeki haliyle ve insanların gece göğünü harika öykülerini yansıtmak için nasıl kullandıklarıyla düşüncelerimi artırdı. Büyüdüğüm çiftliğin bulunduğu yer olan Vermont'ta bir çocuk olarak sık sık karanlık gökyüzüne bakardım ve orda 3'lü Orion ve Hunter takım yıldızlarını görürdüm. Şimdi ise bir yetişkin olarak, her gece Yunan Mitolojisi'nde tepemizde tükenen o harika gökyüzünün daha da farkına varmaya başladım. Orion kükreyen boğayla karşı karşıya geliyor. Perseus ise Andromeda'dan kaçmak için uçuyor. Zeus da Olimpus Dağı'nın kontrolünü eline geçirmek için savaşıyor. Demek istediğim bunlar harika Yunan efsaneleri.

Bu da beni dünyamız hakkında meraka sevk etti. Özellikle de, eğer yeni takım yıldızları oluşturabilseydik, bunlar nasıl görünürdü, ve bunlar da ne olurdu? Bunu merak etmeme neden oldu. Gökyüzünde yeni resimler çizebilseydik, ne yapardık? Günümüzün en harika öyküler neler?

Tüm bu sorular benim buraya, TED'e, çıkmama sebep olan yeni projeme ilhan verdi. Bunu alenen henüz hiç kimse görmedi. Modern mitolojiyi gözler önüne seren Universe olarak adlandırılıyor. Ve bu interaktif gece göğünün metaforunu kullanıyor. Bu yüzden, şu an bunu size göstermek benim için büyük bir mutluluk.

Universe burada açılıyor. Ve bunun kayan yıldızlar topluluğuna yol açtığını görüyorsunuz ve arkaplanda da bir Aurora Borealis var, bir tür renk değiştirme şeklinde birşey. Aurora Borealis'in rengi altta bulunan tek renk butonunu kullanarak kontrol edilebilir, ve biz de bunu kırmızı renge çeviriyoruz. Yani bu tür yıdızların ilerlediğini görüyorsunuz.

Şimdi, bunlar sadece düşük piksellerdeki küçük ışık demetleri değil. Bu yıldızların her biri aslında gereçk dünyadaki belirli bazı olayları simgeliyor. -- birisi tarafından söylenen birşeyin alıntısı, bir resim, bir haber metni, bir kişi, bir şirket ve sizlerin de bildiği bazı kahraman kimseler. Ve imlecin bazı yıldızlara dokunmaya başlamasıyla bazı şekillerin ortaya çıktığını fark etmiş olabilirsiniz. Burada küçük bir adamın ya da bir kadının yürüdüğünü görüyoruz. Ve burada da bir kişini fotoğrafı. Ortaya çıkan kelimeleri görmeye başlıyoruz. Bunlar takım yıldızları; günümüzdeki takım yıldızları yani. Bunları dönderebilirim, ve siz de onların gökyüzüne ilerlediğini görebilirsiniz.

Bu 2007 yılının evreni, son iki ayı. Bu bilgiler dünyaki binlerce haber kaynaklarının haber yorumlarından elde ediliyor. New York'ta, asıl adı Daylife, benim de birlikte çalışmakta olduğum gerçekten harika bir şirketin Uygulama Programla Arayüzünü(API) kullanıyor. Ve bu da son birkaç ay içerisindeki dünyada var olan mitoloji seviyesinin genel görüşü.

Yani bunların nerede ortaya çıktığını görebiliyoruz, mesela Başkan Ford, Irak, Bush gibi. Ve aslında sadece kelimeleri izole edebiliriz ve -- Ben onları "gizler" olarak adlandırıyorum -- bu kelimeleri alfabetik sıraya göre dizebiliriz. Anna Nicole Smith'in son zamanlarda büyük bir rolü yüklendiğini görüyoruz. Başka Ford -- Bu Gerald Ford'un cenaze töreni. Universe programında aslında istediğimiz herşeye tıklayabilir ve onu evrenin merkezine yerleştirerek diğerlerini de onun yörüngesine yöneltebiliriz. Ford'un üzerine tıklıyoruz ve merkeze doğru yöneliyor. Ve Ford'la ilgili diğer kelimeler de onun yörüngesine yerleşip dönmeye başlıyorlar.

Sadece fotoğrafları seçebiliriz ve bunları görüntüleyebiliriz. Resimlerden birisine tıklıyorum ve resmi evrenin merkezine alıyorum. Şu an Ford'la ilgili kelimeler onun etrafında dönüyor. Resme tıklıyoruz ve Betty Ford'un eşinin tabutunu öptüğü resmin simgesel bir imajını görüyoruz.

Universe'de, herşey sonsuz. Sadece sonsuza dek sürüyor ve size de bu içeriğin herhangi birisine tıklamak kalıyor. Buna Snapshots adı verilen fotoğraf gösterimi deniyor. Fakat evrenimizi tanıma da daha özele inebiliriz. Eğer istersek, Bill Clinton'ın bile ne olduğunu kontrol edebiliriz. Haydi, bu geçen hafta içerisinde, neler olduğuna bakalım. Şimdi, her şeyin Bill Clinton'a odaklandığı bir evrene geçiyoruz. Onun burçlarını burada ortaya çıkarabiliriz. Sırlarını açığa çıkartabilir ve Barack Obama, başkanlık, Hillary ve adaylarla yapacağı ne kadar şeyin olduğunu görebiliriz. Bill Clinton'ın şu an itibariyle yer almış olduğu söylentileri görebiliriz. Bunlardan herhangi birisi açılabilir. Evet, Obama ve Clinton ailesinin Alabama'da bir araya geldiklerini görüyoruz. Bunun önemli bir söylenti olduğunu anlıyoruz; çünkü yörüngesinde birçok şey var. Eğer bunu açacak olursak, söylentiyle ilgili farklı perspektifler elde edebiliriz. Bunlardan herhangi birisine tıklayıp, ayrı bir pencereden haberi yazıldığı kaynaktan okuyabilirsiniz. Mesela bu El Cezire'dan.

Süper starları da görebiliyoruz. Bu kimseler Bill Clinton'un gözünde büyüyen kahramanlar gibiler. Bu yüzden Bill Clinton var, Hillary var, Irak, George Bush, Barack Obama, Scooter Libby var -- Bunlar Bill Clinton türünde kimseler. Bir dünya haritası da görebiliyoruz, böylece bu harita Bill Clinton'ın geçen hafta içerisinde gittiği coğrafi noktaları gösteriyor bize. Haritada onun muhtemelen seçim çalışmalarından dolayı Amerika'ya odaklandığını, fakat Orta Doğu'da da bir miktar bulunduğu görülüyor. Bunun ardından, bir zaman çizelgesi var. Cumartesi gününü biraz daha sakin geçirmiş gibi, fakat Pazar sabahı tekrar işine dönüyor, ve aslında bu haftanın o zamanından sonra daha durgunlaşıyor.

Bu sadece insanlara ve tarihlere indirgenmemiş, bunları kavramlar halinene de getirebiliriz. Eğer 2006 yılının tamamındaki iklim değişikliğine bakarsak, evrenimizin ne halde olduğunu görmüş olacağız. Yıldız topluluğu burada, şekillerimiz de burada, ve bunlar da sırlarımız. Tekrar bakıyoruz, iklim değişikliği oldukça geniş. Nairobi, küresel konferans, çevre. Eğer iklim değişikliğiyle ilgi alıntılarla ilgileniyorsanız, onları da yine burada görebilirsiniz. Görüyorsunuz, bu gerçekten sonsuz bir şey.

2006 yılındaki iklim değişikliğinin ağır topları: Birleik Devletler, Birleşik Krallık, Çin. Bildiğiniz gibi bunlar bazı yönleriyle yükselmekte olan ülkeler. Bu keşfedilmeyi bekleyen birşey.

Bu birkaç gün içerisinde internette yerini alacak, muhtemelen gelecek Salı gününe. Ve sizler de bunu kullanma ve kişisel mitolojinize göre keşiflerde bulunma şansını yakalacaksınız. Daylife'da bunun farkına varacaksınız -- yani Universe'de, hem 2007'de olabildiğince geniş bir şekilde temsil edilmiş olan küresel mitoloji fikri hem de kişisel mitoloji destek buluyor. Dünyanızda sizin için önemli olan şeyleri araştırın, ve bunun ardından dünyanızın takım yıldızlarının nasıl olduklarını görün.

Benim için bir zevkti. Çok teşekkür ederim. Ve sağolun.

(Alkış)