Joel Levine: Neden Mars'a tekrar gitmeliyiz

4.6 milyarlık bir tarihi 18 dakika içinde anlatmak istiyorum. Bu dakika başı 300 milyon yıl demek. NASA'nın elde ettiği ilk Mars fotoğrafından başlayalım. Bu Mariner IV. 1965'te çekildi. Bu fotoğraf, çok tanınan bilimsel dergi New York Times'da yayınlandığı zaman, başyazı şöyleydi: "Mars ilginç değil. Mars ölü bir dünya. NASA Mars'ı daha fazla anlamak için zaman ve para harcamamalıdır." Çok şükür Washington'da NASA'daki lidelerimiz daha bilgili idi. Ve biz kırmızı gezegenin geniş araştırmasına başladık.

Bütün bilimlerdeki anahtar sorulardan biri, "Dünya dışında bir hayat var mı?" Bence Mars, Dünya dışında hayatın olabileceği en muhtemel yer. Birazdan size Mars'ta hayatın olabileceğini gösteren bazı muhteşem ölçümler göstereceğim. İzin verirseniz bir Viking fotoğrafı ile başlayayım. Bu kompozit Viking tarafından 1976'da çekildi. Viking NASA Langley Araştırma Merkezi'nde geliştirildi ve idare edildi. 1976'da iki tane yörüngeye ve iki tane de yüzeye araç gönderdik. Dört tane uzay aracımız vardı, ikisi Mars'ın etrafında, ikisi yüzeyde, muhteşem bir başarı.

Bu herhangi bir gezegenin yüzeyinden çekilmiş ilk resim. Bu yüzeye inen Viking'in Mars'ın yüzeyini çektiği fotoğraf. Ve evet, kırmızı gezegen kırmızı. Mars Dünya'nın yarısı kadar. Fakat Dünya'nın 2/3'ü su ile kaplı olduğundan, Mars'taki kara alanı Dünya'nınki ile aynı. Yani, Mars Dünya'nın yarısı kadar da olsa gayet büyük bir yer. Mars yüzeyinin topografik ölçümlerini aldık. Yükseklik farklarını anlayabiliyoruz.

Mars hakkında çok şey biliyoruz. Mars'ta Güneş Sistemi'ndeki en büyük volkan var, Olympus Mons. Mars Güneş Sistemi'nin en büyük kanyonuna sahip, Valles Marineris. Çok, çok ilginç bir gezegen. Mars Güneş Sistemi'ndeki en büyük etki kraterine sahip, Hellas Basin. Uzunluğu 3200 kilometre. Eğer bu krater oluşurken Mars'ta olsaydınız, gerçekten çok, çok kötü bir gün geçirirdiniz. (Gülüşmeler) Bu Olympus Mons. Arizona eyaletinden büyük.

Volkanlar önemli çünkü, volkanlar atmosferi ve okyanusları oluşturuyorlar. Valles Marineris'e, Güneş Sistemi'ndeki en büyük kanyona, ABD haritasının üzerine getirip bakıyoruz, 4.800 kilometre uzunluğunda. Ulusal Bilim Akademisi'nin dediğine göre Mars ile ilgili en dikkat çekici şeylerden biri, uzay çağının 10 ana gizeminden biri, Mars'ın bazı alanlarının çok manyetik olması. Biz buna kabuk manyetizması diyoruz. Mars'ın bazı noktalarında, bazı sebeplerden ötürü, şu anda bunları anlayamıyoruz, yüzey çok, çok yüksek manyetizmaya sahip.

Mars'ta su var mı? Cevap, hayır. Mars yüzeyinde bugün sıvı su yok. Fakat ilginç bir delil, Mars'ın erken tarihinde nehirlerin ve hızlı akan suların olabileceğini söylüyor. Bugün Mars çok, çok kuru. Kutup bölgelerinde biraz su olduğunu düşünüyoruz. Kuzey ve Güney kutuplarında donmuş bölgeler var. Bunlar yeni fotoğraflar. Bu Spirit ve Opportunity'den. Bunlar da Mars'ın yüzeyinde bir zamanlar hızlı akan suların olduğunu gösteren fotoğraflar. Su neden önemli? Su önemli çünkü, hayatın olmasını istiyorsanız, su olması lazım. Su, evrimin, gezegende hayatın ortaya çıkmasındaki en önemli bileşen.

Burada Antarktika'nın ve Olympus Mons'un resimleri var, çok benzer yapılar, buzullar. Pekala, bu donmuş su. Bu Mars'taki buz halindeki su. Bu benim en çok sevdiğim fotoğraf. Birkaç hafta önce çekildi. Daha alenen gösterilmedi. Bu Avrupa Uzay Ajansı. Mars Express'in Mars yüzeyindeki bir kraterden çektiği resim. Kraterin ortasında sıvı su var, buz var. Çok ilgi çekici bir fotoğraf.

Şu anda Mars'ın erkan tarihinde, 4.6 milyar yıl önce, 4.6 milyar yıl önce, Mars Dünya'ya çok benziyordu. Mars'ta nehirler, Mars'ta göller, daha da önemlisi Mars'ta gezegen boyutlarında okyanuslar vardı. Şu anda okyanusların kuzey yarımkürede olduğuna inanıyoruz. 6.4 kilometrelik bir depresyonun gösterildiği bu mavi ile kaplı alanda, eskiden Mars yüzeyinde bir okyanus vardı. Mars'taki okyanuslar dolusu su nereye gitti? Aslında bir fikrimiz var. Bu Mars'ın yörüngesinde dolanan uydu Odyssey'den birkaç yıl önce elde ettiğimiz bir ölçüm. Mars'ın yeraltı suları, donmuş buz şeklinde. Bu da yüzdeyi gösteriyor. Mavimsi bir renkse, ağırlığın yüzde 16'sı demek. İç tarafın ağırlığının % 16'sı donmuş su ya da başka bir değişle buz ihtiva ediyor. Yani, yeraltında çok su var.

Bence Mars'tan elde ettiğimiz en ilgi çekici ve anlaşılmaz ölçüm, bu yılın başında Science dergisinde yayınlandı. Mars'ın atmosferinde aradığımız şey, gaz, metan, CH4. Gördüğünüz gibi üç ayrı metan bölgesi var. Metan neden önemli? Çünkü Dünya'da, neredeyse metanın tamamı, %99.9'u canlı sistemler tarafından üretiliyor, küçük yeşil adamlar değil, mikroskopik hayat, yüzeyde ya da yüzey altında. Dünya'da canlı sistemler tarafından üretilen bir gaz olan metanın Mars'ın atmosferinde olduğuna dair artık bir kanıtımız var. Şu 3 tane bulut, A, B1, B2.

Bu da üzerinde bulunduğu arazi. Jeolojik araştırmalardan biliyoruz ki, buralar Mars'ın en eski bölgeleri. Aslında, hem Dünya, hem Mars 4.6 milyar yaşında. Dünya'daki en eski kaya sadece 3.6 milyar yaşında. Jeolojik bilgimizde 1 milyar yıllık bir açıklık olmasının sebebi levha tektoniği. Dünya'nın kabuğu yenilendi. İlk 1 milyar yıl öncesine dair bir buluntumuz yok. O buluntu Mars'ta var. Bu baktığımız arazi de 4.6 milyar yıl önce, Dünya ve Mars oluştuğu zaman meydana gelmiş. Bir Salı günü idi. (Gülüşmeler)

Bu harita Mars'a giden uzay araçlarının nerelere indiğini gösteriyor. Burada Viking I, Viking II. Bu Opportunity. Bu Spirit. Bu Mars Pathfinder. Bu da iki yıl önce gönderdiğimiz Phoenix. Dikkat ederseniz tüm araçlar kuzey yarımküreye indiler. Bunun sebebi ise eski okyanus havzasının kuzey yarımkürede olması. Çok fazla krater yok. Ve bir de su, havzayı asteroid ve meteorlardan korumuş. Fakat bir de güney yarımküreye bakın. Güney yarımkürede etki kraterleri var, volkanik kraterler var. Bu Hellas Havzası, jeolojik olarak çok, çok farklı bir yer. Metanın nerede olduğuna bakın, metan çok pürüzlü bir arazide.

Şu anda varolan Mars sırlarını çözmenin en iyi yolu nedir? Bu soruyu 10 yıl önde sorduk. En iyi 10 Mars bilim adamını Langley Araştırma Merkezi'ne iki günlüğüne çağırdık. Tahtada cevabı bulunamamış ana soruları tartıştık. Ve iki günümüzü bu soruya verilebilecek en iyi cevabın ne olacağına karar vermek için harcadık. Toplantımızın sonucu da robotik roket yakıtlı uçaktı, biz ARES diyoruz. Havai Bölgesel Çevre Araştırmacısı. Bu da ARES'in bir maketi. Gerçeğinin %20'si kadar.

Uçak Langley Araştırma Merkezi'nde tasarlandı. Dünya'da Mars'a gidebilecek bir uçağı yapabilecek tek yer Langley Araştırma Merkezi'dir. 100 yıldır dünyanın en iyi havacılık merkezi. Yüzeyden yaklaşık 1.6 km yukarıdan uçacağız. Yüzlerce kilometreyi katedeceğiz, hızımız da saatte 724 km. Gezicilerin ve inicilerin yapamayacağı bazı şeyleri yapabiliyoruz. Dağların, volkanların, etki kraterlerin üstünden uçabiliyoruz. Vadilerin üstünde uçuyoruz. Yüzey manyetizmasının üzerinden, kutup şapkalarının, yeraltı sularının üstünden uçabiliyoruz. Ve Mars'ta hayatı arayabiliyoruz.

Ve aynı derecede öneme sahip bir şey daha var, Mars'ın atmosferinde uçarken, o yolculuğun fotoğraflarını, Dünya dışındaki ilk uçak yolculuğunun fotoğraflarını, Dünya'ya gönderiyoruz. Amacımız da, bu uçuşu vergileri ile destekleyen Amerikan halkına ilham vermek. Daha da önemlisi gelecek nesil bilim adamlarına, teknolojicilerine, mühendislerine ve matematikçilerine ilham kaynağı olacağız. Ulusal güvenliğin ve ekonomik canlılığının önemli bir hususu da gelecek nesil bilim adamlarını, mühendislerini, matematikçilerini ve teknolojicilerini yetiştirmemizdir.

ARES Mars üzerinde uçarken böyle gözüküyor. ARES'i önceden programlayacağız. Metanın olduğu bölge üzerinde uçacağız. Uçakta Mars atmosferinden üç dakikada bir ölçüm alacak aletler olacak. Metan dışında canlı sistemler tarafından üretilen diğer gazlara da bakacağız. Bu gazların nereden sızdığını bulacağız. Geldikleri yerlerin meyilini ölçebiliyoruz. Bir sonraki uçuşumuzda da direk o bölgeye ineceğiz.

Bir uçağı Mars'a nasıl taşırsınız? İki kelimede, çok dikkatli. Problem şu, uçak Mars'a uçmayacak onu bir uzay aracının içine koyup Mars'a göndereceğiz. Problem şu ki, en büyük uzay aracının çapı 2.7 metre. ARES'in kanat açıklığı 6.4 metre, uzunluğu 5.2 metre. Onu Mars'a nasıl taşıyacağız? Onu katlayacağız ve uzay aracının içinde taşıyacağız. Aerokabuk dediğimiz bir şey içine koyacağız. Şöyle yapıyoruz. Bunu anlatan kısa bir videomuz var.

Video: Hazır. 5,4,3,2,1. Ana motor çalışıyor. Ve kalkış.

Joel Levine: Bu Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden kalkış. Bu da 9 ayda Mars'a ulaşan uzay aracı. Mars atmosferine giriyor. Aşırı bir ısınma var. Sürtünme ısısı. Uçağın hızı saatte 29.000 km. Yavaşlaması için bir paraşüt açılıyor. Isı karoları düşüyor. Uçak atmosferle ilk defa temas ediyor. Açılıyor. Roket motorları çalışmaya başlıyor.

Bir saatlik uçuşla atmosferde yüksek çözünürlükte ölçümler yaparak canlılarda, volkanlarda oluşan gazlara bakarak, yüzeyi araştırarak, yüzeydeki anlamadığımız manyetizmayı ve daha birçok alanı araştırarak Mars hakkındaki ders kitaplarını yeniden yazabileceğimizi düşünüyoruz.

Uygulama mükemmeliğe götürüyor. Bunu yapabileceğimizi nasıl biliyoruz? Çünkü ARES'in bu modelinin birkaç örneğini NASA Langley Araştırma Merkezi'nde Mars şartlarında sekiz yıl boyunca denedik. Bir de ARES'i Dünya atmosferinde, 30.5 km yükseklikte, Mars'taki atmosferin yoğunluğuna ve basıncına uygun bir yükseklikte, denedik. Şimdi 30.5 km, ABD'nin bir ucundan Los Angeles'e uçtuğunuz zaman 11.2 km yükseklikte uçuyorsunuz. Testlerimizi 30.5 km'de yapıyoruz.

Sizlere testlerimizden birini göstermek istiyorum. Bu gerçeğinin yarısı kadar büyüklükte bir maket. Bu da yüksek rakımlı helyum balonu. Oregon, Tilamook üzerinde. Katlanmış uçağı balona koyuyoruz. İstediğimiz yüksekliğe çıkması yaklaşık 3 saat alıyor. Verilen emirle 31.4 km'den bırakıyoruz. Uçağı açıyoruz ve her şey mükemmel bir şekilde çalışıyor. Bu tekniği iyileştirmek için yüksek ve alçak rakım testleri gerçekleştirdik.

Gitmeye hazırız. Burada biraz küçük boyutta bir maket var. Tam büyüklükte model NASA Langley Araştırma Merkezi'nde var. Gitmeye hazırız. Tek ihtiyacımız NASA'dan maliyetlerimizi (Gülüşmeler) karşılamak için bir çek. Bugünkü konuşmadan elde edeceğim ücreti bağışlamaya hazırım. Aslında bu konuşma için herhangi bir ücret ödenmiyor. Bu da ARES takımı. Yaklaşık 150 bilim adamı, mühendis var, Jet Tahrik Laboratuvarı Goddard Uzay Uçuş Merkezi Ames Araştırma Merkezi ve altı tane daha büyük üniversite ve şirketlerle beraber çalışıyoruz.

Çok büyük bir iş. Bu da herkes NASA Langley Araştırma Merkezi'nde iken. Şunu söyleyerek bitireyim. Buradan çok uzak değil Kittyhawk, North Carolina'da 100 yıldan biraz daha fazla yıl kadar önce Dünya'da ilk defa bir uçağı uçurduğumuz zaman bir tarih yazmıştık. Şu anda ilk defa bir uçağı Dünya'nın atmosferi dışında uçurmanın eşiğindeyiz. Mars'a uçup, Mars hakkındak ders kitaplarını değiştirmeye hazırız. Daha fazla bilgiye ulaşmak isterseniz, bu heyecan verici ve ilginç görev hakkında bilgi içeren ve neden yapmak istediğimizi paylaştığımız bir internet sitemiz var. Çok teşekkürler. (Alkışlar)