Evgeny Morozov: Internet Orwell'in korktuğu şey mi?

Günaydın. Sanırım, dırdırcı bir Doğu Avrupalı olarak buraya karamsarı oynamam için çağırıldım. Bu yüzden biraz sabredin. Sovyet Sosyalist Belarus Cumhuriyetinden geliyorum, bazılarınızın da bileceği gibi liberal demokrasinin vahası sayılmaz. Bu yüzden de her zaman, teknolojinin bizim ki gibi otoriter toplumları nasıl açabildiğine hayran olmuşumdur.

Üniversiteyi bitiriyordum ve çok idealisttim, hükümetle ilgisi olmayan bir şirkette çalışmaya karar verdim, eski Sovyetler Birliğinin çoğunda demokrasiyi ve medya reformunu gerçekleştirmek için yeni medyayı kullanan bir şirketti. Ama, süpriz olarak diktatörlüğün o kadar kolaylıkla parçalanamadığını keşfettim. Aslında bazıları hayatta kalmayı başardı ve bazıları da daha baskıcı hale geldiler.

İşte o zaman ben idealistliğimi kaybettim ve işimi bırakmaya karar verdim, ve de internetin demokrasiye nasıl sekte vurduğu konusunda araştırmalarıma başladım. Bunun asla popüler bir tartışma konusu olmadığını sizlere söylemeliyim. Büyük ihtimalle siz, dinleyenler arasında da pek popüler değil bu konu. Birçok politik lider için de popüler değildi, özellikle füzelerin başaramadığını yeni medyanın başarabileceğini düşünen ABD'deki politikacılar için. Bu, diğer her tür şeyin denendiği ve başarısız olduğu zor coğrafyalarda demokrasiyi teşvik etme yoludur. Sanırım 2009'a kadar bu haber sonunda İngiltere'ye ulaştı. Bu yüzden, sanırım Gordon Brown'ı da bu listeye eklemeliyim.

Yine de, bu tartışmanın büyük bir kısmını oluşturan lojistik hakkında temel bir tartışma var. Tamam mı? Eğer yeterince yakından bakarsanız, bunun büyük bir kısmının sebebinin ekonomik olduğunu görürsünüz. Sibertopyanlar diyor ki, aynı 80'lerde faks ve xerox makinelerinin yaptığı gibi, bloglar ve sosyal ağlar da radikal olarak protestonun ekonomisini değiştirdiler. İnsanlar kaçınılmaz bir şekilde anarşist oldular. Sade bir şekilde özetlersek, varsayımımız diyor ki eğer insanlara yeterli bağlantıyı sağlarsanız, yeterli aletleri verirseniz, demokrasi kaçınılmaz olarak takip edecektir.

Doğruyu söylemek gerekirse, bu iddiaya asla inanmadım çünkü daha önce üç Amerikan başkanının birden aynı fikirde olduğu bir başka konu görmedim. (Gülüşmeler) Ama bunun bile ardında, eğer arkasındaki mantığı düşünürseniz, benim "iPod liberalizmi" olarak adlandırdığım şey var. Bir iPod'u olan ve onu seven her bir İranlı veya Çinli'nin aynı zamanda liberal demokrasiyi de sevdiğini varsayan bir düşünce bu. Ve yeniden, bence bu yanlış bir düşünce.

Ama bu konudaki daha büyük sorun teşkil eden şey şu bombalar yerine iPod fırlatmamızı söyleyen mantık yani, Thomas Friedman'ın yeni kitabı için harika bir başlık olabilir. (Gülüşmeler) Ama bu pek iyiye işaret sayılmaz. Değil mi? Yani, bu mantıkla ilgili olan büyük problem, teknolojinin gerçek kullanımı ile niyetlenilen kullanımını karıştırması. Aranızda, internetin yeni medyasının katliamları engellememize yardım edeceğini düşünenler varsa Ruanda'ya bakmaları yeterli olacaktır. Ruanda'da 90'larda etnik nefreti körüklemekten en başta sorumlu olan iki radyo istasyonu vardı.

Bunun da ötesinde, internete geri dönersek aslında bazı hükümetlerin siber alemi propoganda amaçlı kullanmada uzmanlaştıklarını göreceksiniz. Değil mi? Ve de benim spinternet olarak adlandırdığım şeyi inşa ediyorlar. Spin (ağ örmek) bir yanda diğer yanda da internetin birleşimi. Rusya'dan Çin'e İran'a hükümetler ideolojik yorumlar yazsınlar ve hassas politik konulara yorum olarak ideolojik blog yazıları yayınlasınlar diye blog yazarlarını işe alıyorlar, eğitiyorlar ve para ödüyorlar. Tamam mı?

Şunu merak edebilirsiniz, neden böyle bir şey yapıyorlar? Neden siber alem ile bu kadar ilgileniyorlar? Çünkü, benim teorime göre sansür aslında bu bölgelerin çoğunda tahmin ettiğinizden daha az etkin. Bir bloga bir eleştiri yazdığınızda, onu anında kaldırma imkanınız olsa bile, anında binlerce ve binlerce blog arasında yayılacaktır. Yani ne kadar bloklarsanız, o kadar insanları sansürden kaçmaları için etkiler ve böylece bu kedi fare oyununun kazananını etkiler. Bu mesajları kontrol etmenin tek yolu bir ağ kurmak ve eleştirel bir şeyler yazan herkesi örneğin CIA ajanı olarak suçlamak.

Ve, tekrardan, bu çok sık oluyor. Bu işin Çin'de nasıl işlediğini göstermek için bir örnek size. 2009 şubatında "Elude the Cat" adlı önemli bir olay yaşandı. Bilmeyenler için kısaca özetleyeceğim. Yaşananlar şöyle; 24 yaşında bir Çinli, hapiste gözetim altında öldü. Ve polis bu olayın saklambaç oynarlarken yaşandığını söyledi, oyunun Çin sokak ağzındaki adı da "elude the cat". diğer mahkumlarla oyunu oynarken kafasını duvara vurduğu söylendi. Bu birçok Çinli blog yazarı için tatmin edici bir açıklama değildi.

Onlarda anında eleştirel yorumlar yaynlamaya başladılar. Aslında, popüler Çin sitesi QQ.com'da birkaç saat içinde bu konuda 35,000 yorum yapıldı. Ama sonra otoriteler çok akıllıca bir şey yaptılar. Bu yorumları temizlemeye çalışmak yerine gittiler ve blog yazarlarına ulaştılar. Ve dediler ki, "Bakın çocuklar. Sizin internet hafiyesi olmanızı istiyoruz." Böylece 500 kişi başvurdu ve aralarından dört kişi seçildi hafiyelik yapıp sonra da hakkında blog yapmak için. Birkaç gün içinde tüm olay unutuldu ki eğer tüm yazılanları bloklamaya çalışsalardı kesinlikle başaramazlardı. İnsanlar bunun hakkında haftalarca konuşurdu.

Bu aslında otoriter bir ülkede ve onun siber aleminde neler olduğu hakkında bir başka ilginç teoriye uyuyor. Siyaset bilim adamlarının otoriter tartışma olarak adlandırdığı şey. Bu, hükümetler eleştirilere erişip onların diğer online eleştiriler ile etkileşimde olmasına izin verdiğinde oluyor. Bunun bir şekilde diktatörlüğe zarar vereceğini düşünebiliriz ama genellikle onu güçlendiriyor. Neden olduğunu merak edebilirsiniz. Size neden otoriter tartışmanın diktatörlülüğe yardım ettiğinin sebeplerinin kısa bir listesini vereceğim.

Öncelikle, çok basit. Birçoğu müthiş bir bilgi boşluğunda yaşıyor. Aslında, rejimlerin karşılaştığı tehlikeyi tanımlamak için yeterli bilgiye sahip değiller. Bu yüzden de insanları online olmaya ve bilgileri, verileri bloglarda ve wikilerde paylaşmaya teşvik etmek harika çünkü aksi takdirde, düşük seviyedeki operasyonlar ve bürokratlar ülkede gerçekte neler olduğunu saklamaya devam ederdi değil mi? Bu açıdan baktığımızda, blogların ve wikilerin ürettiği bilgiye harika diyebiliriz.

İkinci olarak, halkı herhangi bir karar mekanizmasına dahil etmek de harika çünkü bu eninde sonunda başarısız olan politikalara karşı kınamayı da paylaşmaya yardımcı olur. Çünkü diyorlar ki, "Bakın, size sorduk, size danıştık, siz de oy verdiniz. Blogunuzun ana sayfasına koydunuz. Peki, tamam. Suçlanması gereken sizsiniz."

Son olarak, her otoriter tartışmanın asıl amacı genellikle rejimin içerde ve dışarda meşruluğunu artırmaktır. Yani, insanları her çeşit foruma davet etmek, karar mekanizmasında rol almalarını sağlamak gerçekten harika bir şey. Çünkü sonrasında olacak olan şudur, bu teşebbüsü gösterip şöyle diyebilirsiniz, "Bizim demokrasimiz var. Forumumuz var."

Örnek vermek gerekirse, Rusya bölgelerinden biri, 2020'e kadar olan stratejisini planlamaya vatandaşlarını da dahil ediyor. Tamam mı? Böylece internete girip 2020'e kadar bölgenin nasıl gözükeceğine dair fikirlere katkıda bulunabilirler. Yani, Rusya'da bulunmuş herhangi birisi bilir ki orada gelecek ay için bile bir plan yoktur. Bu yüzden 2020'e kadar olacaklar için insanları dahil etmenin hiçbir şey değiştereceği yok. Çünkü gündemi belirleyen hala diktatörler.

Bir örnek de İran'dan. Orada yapılan Twitter reformunu hepimiz duymuşuzdur. Yeterince yakından bakarsanız, aslında sosyal ağların, blogların, Facebook ve Twitter'ın aslında halen erişilebilir olduğunu göreceksiniz. Daha yavaşlatılmış olabilir ama aktivistler hala erişim sağlayabilmekte ve aslında onlara erişim olmasının birçok otoriter devlet için çok iyi olduğunu tartışıyorlar. Bu gerçekten harika çünkü açık kaynaklı istihbarat toplayabiliyorlar.

Geçmişte İranlı aktivistlerin birbiri ile nasıl iletişim kurduğunu öğrenmek aylar değilse bile haftalarınızı alırdı. Şimdi ise nasıl iletişim kurduklarını Facebook sayfalarına bakarak öğrenebiliyorsun. Yani, KGB, sırf o değil tabii ki, bu verilere ulaşmak için işkence yaparlardı. Şimdi bunlar internette erişilebilir durumda. (Gülüşmeler)

Ama bence sibertopyanların yaptığı en büyük görünmeyen tehlike insanların online olarak büyüdüğü dijital toplumlarda. Siber aktivizm hakkında genelde bir şeyler duyuyoruz, insanların internet sayesinde nasıl daha aktif hale geldiklerini duyuyoruz. Nadiren siber hedonizmi duyuyoruz, mesela insanların nasıl pasifleştiği. Neden? Çünkü onlar İnternet'in değişimin yeni hızlandırıcısı olacağını düşünüyorlar, genç insanları sokaklara dökeceğini düşünüyorlar, aslında sokağa dökülmesi beklenen insanları odalarında pornografi indirmeye itecek yeni uyuşturucu da olabilir. Bu üzerinde çok durulmuş bir olasılık değil.

Yani Tahran sokaklarında isyan eden her dijital asinin dijital ortamda oynadığı World of Warcraft oyununda iki tane dijital esiri olabilir. Ve bu gerçekçi. Burada bir yanlış da yok çünkü internet bu genç insanlar tarafından güçlendirildi. Ve onlar için tamamen farklı bir sosyal rolü var.

Eğer gençlerin internetten nasıl faydalandığı ile ilgili araştırmalara bakarsanız, örneğin, internetin seks hayatlarını zenginleştirdiği Çin'deki gençlerin ABD'deki gençlerin üç katı kadar internet kullandığını görürsünüz. Yani, sosyal bir rolü var internetin, ama yine de bunun politik bir sorumluluk getirmesi gerekmez.

Benim burada düşünmeye çalıştığım şey uzaydaki sanalihtiyaçlar gibi bir hiyerarşi. Tamamen Abraham Maslow'dan taklit. Ama buradaki durum şu uzak Rus köyündeki insanları internete getirdiğimizde, insanların internetten aldığı şey İnsan Hakları Gözlemcisinin raporu olmayacak. Pornografi olacak, Sex in the City ya da kedilerin eğlenceli videoları. Yani bu sizin fark etmeniz gerekir.

Peki bu konuda ne yapmalıyız? Bence kişi başına ne kadar iPod düştüğünü düşünmeyi bırakmalı ve entellektüelleri, muhalifleri, devletle bağı olmayan örgütleri ve sivil toplum üyelerini hangi yollarla daha güçlü kılabileceğimizi düşünmeliyiz. Çünkü şimdiye kadar spinternet ve otoriter tartışma ile başımıza gelen şeylere rağmen bu seslerin duyulmaması yönünde büyük bir şansımız var. Bence artık ütopik varsayımlarımızı ortadan kaldırıp bu konuda gerçekten bir şeyler yapmaya başlamalıyız. Teşekkür ederim. (Alkışlar)