Elliot Krane: Kronik Ağrının gizemi

Ben bir çocuk hastalıkları uzmanıyım, aynı zamanda da bir anestezi doktoruyum, yani hayatımı çocukları uyutarak kazanıyorum. (Gülüşmeler) Aynı zamanda öğretim görevlisiyim, böylece seyircileri de bedavaya uyutabiliyorum. (Gülüşmeler) Ama esas uğraştığım şey Palo Alto Packard Çocuk Hastanesi'nde ağrı merkezini yönetmek. Bu işi yaptığım 20-25 yıl boyunca edindiğim tecrübe ile size şu mesaji vermek istiyoum ki ağrı bir hastalıktır.

Çoğu zaman ağrıyı bir hastalığın belirtisi olarak düşünürsünüz. Ve bu genelde doğrudur da. Bazen bir tümörün, bir enfeksiyonun bir yangısal sürecin ya da ameliyatın semptomudur. Ama yaklaşık %10 vakada hastanın bu rahatsızlıkları iyileştiği halde ağrı kalır. Bazen aylarca, bazen de yıllarca kalır. Bu durumda, o artık kendi başına bir hastalıktır. Size bunun neden olduğunu veya bu durumda neler yapılabileceğini anlatmadan önce hastalarımın neler hissettiğini göstermek istiyorum. Şunu düşünün, diyelim ki kolunuzda bir kuş tüyü gezdiriyorum şu anda koluma yaptığım gibi. Şu anda kolunuza bu şekilde dokunduğumu düşünün. Lütfen sandalyenizden kalkmayın. (Gülüşmeler) Çok farklı bir his değil mi. Bunun kronik ağrı ile ne ilgisi var peki? Şimdi bu iki kavramın birlikte olduğunu hayal edin. Düşünün ki ben kolunuza bu şekilde dokunmama rağmen beyniniz size size aslında böyle hissettiğinizi söylüyor -- işte krinik ağrı çeken hastalarımın başına gelen bu. Aslında daha da kötüsünü hayal edin. Düşünün kü ben çocuğunuzun koluna bu tüy ile dokunuyorum, ve onun beyni aslında hissetiklerinin kızgın bir alev olduğunu söylüyor.

Resimde gördüğünüz Chandler isimli hastamın deneyimi bu şekilde idi. Gördüğünüz gibi çok güzel, genç bir kız. Ona rastladığımda 16 yaşındaydı, ve profesyonel dansçı olmak istiyordu. Ama dans provalarının biri sırasında uzanmış kolunun üzerine düştü ve bileğini burktu. Siz de eminin o zaman onun da düşündüğü gibi bilek burkulmasının bir insan için oldukça sıradan bir olay olduğu görüşündesiniz. Elastik bandajla sarıp bir iki hafta ibuprofen aldınız mı olay biter. Ama Chandler için bu sadece hikayenin başlangıcıydı. Bana, elini burktuktan üç ay sonra geldiğinde kolu böyle görünüyordu. Kolun rengine dikkat edin, normal değil, rengi mora kaçıyor. Kolu bir kadavra kolu kadar soğuktu. Kasları donmuştu, adeta felç olmuşlardı -- bu duruma distonik diyoruz. Ağrı bileğinden ellerine, oradan da parmak uçlarına, bileğinden dirseğine ve hatta neredeyse omuzuna kadar çıkmıştı.

Ama en kötüsü, 24 saat kesintisiz olarak süren ağrı hissinden daha da kötüsü beraberinde allodini sorunu da vardı. Bu size demin bahsettiğim olayın tıbbi adı, tüy ve alev ile iglili olan durum. Koluna en hafif bir dokunma -- elle hafifçe değme, ya da giyinirken koluna değen kıyafetinin kolunun teması -- inanılmaz, yakıcı bir ağrı oluşturuyordu.

Sinir sistemi nasıl bu kadar yanılabilir? Sinir sistemi nasıl olur da elin hafifçe değmesi gibi masum bir hissi alevle yanmaya benzer böylesine korkunç bir algılamaya çevirebilir? Muhtemelen sinir sisteminin vücudunuzda evinizdeki kablolar gibi olduğunu düşünüyorsunuz. Evinizde kablolar duvarın içinden geçiyor, elektrik anahtarından tavandaki bağlantı kutusuna, oradan da elektrik ampulüne gidiyor. Anahtarı açtığınızda ışık yanıyor. Kapadığınızda da ışık sönüyor. İnsanlar sinir sisteminin de aynen böyle olduğunu hayal ediyorlar. Eğer elinize çekiç ile vuracak olursanız, kolunuzdaki kablolar -- ki elbette biz onlara sinir diyoruz-- sinyali omurilikteki bağlantı noktasına taşırlar, burada yeni kablolar, yeni sinirler, bu bilgiyi alıp beyne götürürler böylece parmağınızın zedelenmiş olduğunu bilinçli olarak fark edersiniz.

Ama elbette, insan vücudundaki durum bundan çok daha karmaşıktır. Omurilikte bulunan bağlantı noktası bir sinirin diğer sinire bire bir bağlandığı ve doğrusal olarak iletilen nörotransmitter denen kimyasal bilgi içeren bu küçük kahverengi paketlerin taşındığı bir yer değildir, aksine burada nörotrasnmitterler her üç boyuta da yayılırlar -- omurilik boyunca yatay, dikey, aşağıya ve yukarıya doğru yayılırlar -- ve yakındaki diğer hücrelerle etkileşime geçmeye başlarlar. Glial hücreler denen bu hücrelerin eskiden omuriliğin önemsiz alt yapı hücreleri olduğu zannediliyordu, onların sinirler gibi önemli yapıları bir arada tutmaktan başka bir işe yaramadığını sanıyorduk. Ama şunu öğrendik ki bu glial hücreler duyusal deneyimleri düzenleme, artırma ve ağrı konusunda olduğu gibi başkalaştırma gibi görevler üstleniyorlar. Bu glial hücreler aktive oluyor. DNA'ları yeni proteinler sentez ediyor ve, yakındaki diğer hücrelerle iletişim kurmak için bu prteinler etrafa saçılıyor. Böylece nörotransmitter salgılamaya başlıyorlar. Bu nörotransmitterler de hücre dışına sızıyor ve onlar da başka glial hücreleri aktive ediyor, böylece pozitif bir geri bildirim döngüsü ortaya çıkıyor.

Bu şunun gibi birşey, diyelim ki evinize biri geldi ve evinize elektrik kablosu döşedi, elektrik anahtarını ilk açtığınız anda üç kat alttaki tuvaletin sifonu çalıştı, ya da bulaşık makineniz çalışmaya başladı, ya da bilgisayar monitorunuz kapandı. Çılgınca değil mi, ama kronik ağrı vakalarında olan gerçekte bu. Bu nedenle ağrının kendisi bir hastalık haline geliyor. Sinir sistemi adapte olabilir. Değişir, şekil değiştirir, ve uyaranlara yanıt verir.

Peki bu konuda ne yapmak lazım? Chandler gibi hastalara nasıl yardım edebiliriz? Şu anda bu tip hastaları çok genel yöntemlerle tedavi ediyoruz. genelde semptom giderici ilaçlar veriyoruz -- ağrı kesiciler -- ağrı kesicileri doğrusunu isterseniz bu tip ağrılarda pek etkili değiller. Biz de sessiz durmaları gerekirken gürültü yapan ve aktif olan sinirleri buluyoruz ve onları lokal anesteziklerle uyutuyoruz. Daha da önemlisi, uzun ve zahmetli ve oldukça zor bir fizik tedavi ve uğraşı tedavisi uyguluyoruz böylece sinir sistemindeki sinirleri günlük hayatın bir parçası olan normal aktivitelere ve duyusal deneyimlere uygun yanıt verecek şekilde eğitiyoruz. Bütün bunları yoğun bir psikoterapi programı ile destekleyerek yapıyoruz, böylece ağır ve kronik ağrılı durumlarda her zaman görülen umutsuzluk, mutsuzluk ve depresyon gibi durumlarla ilgilenebiliyoruz.

Chandler'in bu videosunda görebileceğiniz gibi epey başarılı, onunla tanışmamızdan iki ay sonra geri takla atmaya başladı. Dün onunla öğlen yemeği yedim, çünkü burada Long Beach üniversitesinde dans eğitimi alıyor. ve gerçekten çok başarılı.

Geleceği ise çok daha parlak. Gelecek umut vaadediyor yeni ilaçlar geliştirilecek bunlar bugün kullanılanlar gibi sadece belirtileri gizleyen semptom giderici ilaçlar değil, sorunun kökenine inip bu glial hücrelere saldıran ya da glial hücrelerden salınan ve merkezi sinir sistemini allak bullak eden bu zararlı proteinlere yönelik ilaçlar olacak, ya da bizim ağrı dediğimiz bu duyusal deneyime, onun esnekliğine ve değişkenliğine yönelik ilaçlar olacak. Bu nedenle

gelecekten ümitliyim, George Carlin'in şu unutulmaz sözleri gerçek olacak, "Acı yoksa, acı yok." demişti.

Çok teşekkür ederim.

(Alkışlar)