Damon Horowitz: Cezaevinde felsefe

Tony ile tanisin. Benim bir ogrencim. Yaklasik benim yasimda, ve San Quentin Devlet Hapishanesi'nde. Tony 16 yasindayken, bir gun, bir an, "Annesinin silahiydi. Sadece gorunup kac, adami korkut. O bir toy. O bir miktar para aldi, biz de onun parasini alacagiz. Bu ona bir ders olacak. Sonra son dakika, dusundum ki, "Bunu yapamam. Bu yanlis." Kankam dedi ki, "Hadi su isi yapalim." Ben de " Hadi yapalim." dedim Ve o uc kelime, Tony bunlari hatirlayacak, cunku biliyor oldugu sonraki sey, polisi duyuyor olduguydu. Toy yerdeydi, kanlar icinde. Ve bu agir bir cinayetti. 25 yil, eger sansi olursa 50sinde sartli tahliye edilecekti, ve Tony kendisini pek sansli hissetmiyordu.

Sonralari hapishanesindeki felsefe dersinde karsilastigimiz zaman ben dedim ki, " Bu sinifta, biz ahlakin temellerini tartisacagiz," Tony benim sozumu kesti. " Bana dogru ve yanlis hakkinda ne ogreteceksiniz? Ben yanlisi biliyorum. Yanlis yaptim. Her gun bana boyle deniyor, gordugumuz herkez, karsilastigim herbir duvar, bana hatali oldugumu soyluyor. Eger ben bir gun buradan cikarsam, benim ismim damgalanmis olacak. Ben bir sucluyum. Ben damgalanmis bir 'Hata'yim. Bana sen dogru ve yanlis hakkinda ne anlatacaksin?"

Sonra ve Tony'e dedim ki, "Uzgunum, fakat durum senin dusundugunden de kotu. Sen dogru ve yanlisi bildigini mi iddaa ediyorsun? O zaman bana yanlisin ne oldugunu soyleyebilir misin? Hayir, bana sadece bir ornek verme. Ben yanlisligin kendisini bilmek istiyorum, yanlislik fikrini. O fikir nedir? Birseyi yanlis yapan sey nedir? Birseyin yanlis oldugunu nasil biliyorsun? Belki senle ben ayni fikirde degiliz. Belki birimiz yanlis hakkinda yaniliyor. Belki o sensin, belki benim. Fakat biz burada dusuncelerin ticaretini yapmak icin degiliz. Herkezin bir dusuncesi vardir. Biz bilgi icin buradayiz. Bizim dusmanimiz dusuncesizlik. Felsefemiz bu."

Ve Tony icin birseyler degismeye basladi, "Belki hataliyim. Fakat hatali olmaktan yoruldum. Ben neyin yanlis oldugunu ogrenmek istiyorum. Ben neyi bildigimi bilmek istiyorum." Tony'nin o an anladigi sey felsefe projesiydi, merak ile baslayan proje, Kant'in " takdir ve huşu yildizli gokyuzunde yukarida ve ahlaki kurallar icerisinde." olarak tanimladigi sey. Bizim gibi varliklar boyle tur seyleri neyi bilir? Bu proje bizi herzaman varolmanin kosullarina geri alip goturen bir projedir, Heidegger'in "her zaman hazirda orada" dedigi sey. Bu neye ve nicin inandigimizin sorgulandigi bir proje, Sokrates'in "hayatin sinanmasi" diyerek tabir ettigi sey. Sokrates, hicbir sey bilmedigini bilecek kadar bir alim adam. Sokrates hapishanede olmustur, felsefesi sapasaglam.

Boylelikle Tony odevini yapmaya basliyor. Nicinlerini, ne sebeptenlerini, nedenlerini ve baglantilarini, mantigini ve yanlislarini ogreniyor. Durum tersine dondu ve Tony Felsefe de acayip guclu oldu. Onun bedeni hapisteydi fakat akli ozgurdu. Tony varliksal olarak karmakarisik, epitomolojik olarak endiseyi ahlaki olarak supheyi ogrendi. Bunlar, Plato, Dekart, Nietzsche, ve Bill Clinton idi.

Boylece, o en son yazisini bana verdiginde, ki bu yazisinda siniflandirilmis kacinilmazligi tartisiyor, gunluk islerimizi etkileyen catismalarla ve mucadelerle basa cikmak icin asiri uyumsuzdu. ona ahlaki basarisizlikta suclanmamiza ragmen dedim ki "Bilmiyorum. Bu konuda biraz dusunelim." Cunku o an artik Tony'in isminde bir damga yoktu. Orada oturan sadece ikimizdik. Profesor ve mahkum olarak degil, felesefe yapmak icin hazir olan iki beyin olarak. Ve Tony'e dedim ki, "Hadi bu isi halledelim."

Tesekkurler.

(Alkislar)