นาธาเนียล คาห์น กล่าวถึงภาพยนตร์สารคดีเรื่อง "My Architect"

สิ่งหนึ่งที่อยากจะพูดเกี่ยวกับการสร้างภาพยนตร์เรื่องนี้ คือ เมื่อลองคิดถึงการบรรยายอันยอดเยื่ยมต่างๆ เราได้ยินที่นี่ อย่างไมเคิล โมเชน หรือการบรรยายเกี่ยวกับดนตรี แนวคิดในการใช้บทบรรยาย และแนวคิดที่ว่าดนตรีคงอยู่คู่กาลเวลา ภาพยนตร์ก็เหมือนกัน เช่นเดียวกันกับประสบการณ์ ที่เราควรรับรู้ผ่านอารมณ์ ตอนที่ทำภาพยนตร์เรื่องนี้ ผมย้อนไปคิดว่าหนังสารคดีส่วนใหญ่ที่เคยดู เป็นเรื่องเกี่ยวกับการได้เรียนรู้อะไรบางอย่าง ที่เดินเรื่องโดยผู้ประกาศ หรือเดินเรื่องด้วยแนวคิดต่างๆ และผมอยากให้ภาพยนตร์ของผมเดินเรื่องด้วยอารมณ์ความรู้สึก ให้เหมือนเดินตามการเดินทางของผมจริงๆ ดังนั้นแทนที่จะมีคนนั่งบรรยายปาวๆ ก็เป็นประกอบด้วยฉากต่างๆไป ผู้คนที่เราเจอระหว่างทาง เราเจอแค่ครั้งเดียวเท่านั้น พวกเขาจะไม่กลับมาปรากฎอีก เป็นการเดินทางที่เกิดตามเวลาจริง เหมือนในชีวิต ที่เมื่อคุณก้าวเข้ามาแล้ว คุณจะถอยกลับออกไปไม่ได้

มีวิดีโอสองคลิปที่ผมอยากให้คุณดู คลิปแรกเป็นเหมือนจับฉ่าย ของช่วงเวลาสั้นๆสามสี่ช่วง กับคนสามคนที่อยู่กับเราในคืนนี้ ซึ่งไม่ใช่เพราะพวกเขามีส่วนร่วมในภาพยนตร์นี้ แต่เป็นเพราะพวกเขาล้วนแต่มีบทบาทในฉากที่ใหญ่กว่า สิ่งที่พวกเขาพูด เติมเต็มให้กันและกันอย่างยอดเยี่ยม และในตอนท้ายสุดเป็นคลิปของคุณพ่อของผม ลูห์ พูดเกี่ยวกับบางอย่างที่เขารักมาก ซึ่งเป็นอุบัติเหตุในชีวิต ผมคิดว่าเขาเห็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิตเกิดโดยอุบัติเหตุ ไม่ได้วางแผนก่อนเลย และคลิปต่อจากนั้นจะเป็นภาพบรรยากาศของอาคาร ที่อาจจะเป็น หรือที่ผมเห็นว่าเป็นสถาปัตยกรรมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของเขา ซึ่งก็คืออาคารในเมืองดักกา ประเทศบังคลาเทศ เขาได้สร้างรัฐสภาให้ที่นั่น ผมคิดว่าคุณคงดีใจที่ได้เห็น เพราะมันไม่เคยถูกเผยที่ไหนมาก่อน เคยมีการถ่ายภาพนิ่ง แต่ไม่เคยมีการถ่ายเป็นภาพเคลื่อนไหวมาก่อน เราเป็นทีมแรกที่ได้เข้าไปถ่ายทำ

คุณจะได้เห็นภาพอาคารที่น่าทึ่งนี้ และระหว่างที่คุณดูมีสองสิ่งที่ผมอยากให้คุณคิดถึง อาคารนี้สร้างขึ้นด้วยมือทั้งหมด ผมว่าพวกเขาเพิ่งมีปั้นจั่นเมื่อปีกลาย อาคารถูกสร้างขึ้นด้วยมือ บนนั่งร้านไม่ไผ่ คนงานทูลตระกร้าใส่คอนกรีตไว้บนศีรษะ แล้วเทมันใส่แบบ อาคารนี้เป็นดั่งศูนย์กลางของเมือง ใช้เวลาสร้างทั้งหมด 23 ปี เป็นสิ่งที่พวกเขาภาคภูมิใจกันมาก ใช้เวลาสร้างนานพอๆ กับทัชมาฮาล น่าเศร้าที่มันใช้เวลานานเสียจนลูห์ไม่มีโอกาสได้เห็นตอนสร้างเสร็จ ลูห์เสียชีวิตเมื่อปี ค.ศ.1974 อาคารสร้างเสร็จเมื่่อปี ค.ศ.1983 หลายปีให้หลังที่มีคนสร้างมันต่อ หลังจากเขาตาย นั่นคือสิ่งที่ผมอยากให้คุณนึกถึงเมื่อคุณเห็นอาคารหลังนั้น คิดว่าบางครั้งสิ่งที่เราพยายามอย่างยากลำบาก กลับไม่มีโอกาสเห็นมันเสร็จสมบูรณ์

นี้เป็นสิ่งผมที่ประทับใจเกี่ยวกับพ่อ เขามีความเชื่ออย่างแรงกล้า ด้วยเหตุผลบางอย่าง เขาทำเรื่องพวกนี้ เขาให้ในแบบที่เขาให้ เหมือนเขาเชื่อว่าจะต้องเกิดสิ่งดีๆขึ้นจากสิ่งที่ทำลงไป แม้กระทั่งในเวลาสงคราม สงครามที่เกิดระหว่างบังคลาเทศกับปากีสถาน ทำให้การก่อสร้างหยุดชะงัก แต่เขายังคงทำงานต่อไป เพราะเขารู้ว่า เมื่อสงครามสงบลง ประชาชนจะต้องการสิ่งนี้ เอาล่ะ นี่เป็นสองคลิปที่ผมจะให้คุณดู เดินเทปได้เลยครับ (เสียงปรบมือ)

ริชาร์ด ซาวล์ เวอร์แมน: ผมจำได้ว่าเคยฟังเขาบรรยายที่มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย วันนั้น พอกลับมาบ้านผมพูดกับพ่อกับแม่ว่า "ผมเพิ่งรู้จักคนคนหนึ่ง เขายังไม่มีผลงานมากนัก แถมหน้าตายังออกจะน่าเกลียด แล้วเสียงก็ตลกๆ เขาเป็นอาจารย์ที่โรงเรียน ผมรู้ว่าพ่อกับแม่ไม่เคยได้ยินอะไรเกี่ยวกับเขา แต่ผมจะบอกไว้ตอนนี้เลยนะ ว่าสักวันจะต้องได้ยินเรื่องเกี่ยวกับเขาแน่ๆ เพราะเขาเป็นคนน่ามหัศจรรย์จริงๆ"

แฟรงค์ แกรี: ผมเคยได้ยินว่าเขาไปกิ๊กกับ อิงกริด เบิร์กแมน ตกลงจริงรึเปล่า?

นาธาเนียล คาห์น: ถ้าเป็นจริงเขาจะเป็นผู้ชายที่โชคดีมากครับ

(เสียงหัวเราะ)

นาธาเนียล คาห์น: คุณเคยได้ยินจริงๆเหรอครับ?

แฟรงค์ แกรี: จริงๆแหละ ตอนเขาอยู่ที่กรุงโรม

โมเซ ซาฟดี: เขาเป็นคนชีพจรลงเท้า รู้มั๊ย ตอนที่ผมรู้จักกับเขา ตอนที่ทำงานที่ออฟฟิศ พอเขากลับมาจากการเดินทาง เขาจะทำงานอยู่ที่ออฟฟิศ อย่างมากก็สองสามวันเท่านั้นแหละ แล้วเขาก็เก็บข้าวเก็บของเตรียวตัวจะไปอีก เขาจะทำงานอยู่กับเราดึกดื่นถึงตีสามตีสี่ มีนิสัยนักเพนจรในตัวเขา ไม่ว่าการตายของเขาที่สถานีรถไฟจะน่าโศกสลดแค่ไหน เขาเดินทางไปนู้นมานี่อยู่เสมอๆ คือ..ผมคิดอยู่บ่อยๆว่าถ้าวันหนึ่งผมเกิดตายในเครื่องบินขึ้นมาล่ะ หรือว่าที่สนามบิน หรือว่าตอนกำลังวิ่งออกกำลังกาย โดยที่ไม่มีบัตรประจำตัวอะไรติดตัวอยู่ ไม่รู้ทำไมสินะ ผมพกมันติดตัวอยู่ตลอดเลย เพราะผมจำได้ว่าเขาตายอย่างไร แต่นั่นก็แหละ จิตใจของเขาเป็นนักเพนจร

หลุยส์ คาห์น: ชีวิตเรามันช่างเป็นเหมือนอุบัติเหตุจริง และก็ช่างเต็มไปด้วยแรงบันดาลใจจากสถานการณ์ต่างๆ

ผู้ชาย: พวกเรามาเดินออกกำลังกายที่นี่เป็นประจำ เรามีความสุขที่ได้เห็นความงดงามของเมืองและบรรยากาศที่นี่ นี่เป็นที่ที่สวยที่สุดในบังคลาเทศเลยล่ะ พวกเราภูมิใจกับมันมาก

นาธาเนียล คาห์น: คุณภูมิใจกับมันเหรอครับ?

ผู้ชาย: ใช่สิ มันเป็นสัญลักษณ์ประจำชาติของบังคลาเทศเลยนะ

นาธาเนียล คาห์น: แล้วคุณเคยรู้เรื่องเกี่ยวกับสถาปนิกที่สร้างบ้างมั๊ยครับ?

ผู้ชาย: สถาปนิกเหรอ? ผมเคยได้ยินนะ ได้ยินว่าเขาเป็นสถาปนิกเก่งอันดับต้นๆ

นาธาเนียล คาห์น: คือ ที่จริงแล้วผมมาที่นี่เพราะผมเป็นลูกชายของสถาปนิกคนนั้น เขาเป็นพ่อของผม

ผู้ชาย: ว้าว! พ่อของคุณคือ หลุยส์ เฟอร์ราคาน เหรอ?

นาธาเนียล คาห์น: ครับๆ เอ่อ ไม่ใช่ หลุยส์ เฟอร์ราคาน ครับ ที่ถูกคือ หลุยส์ คาห์น

ผู้ชาย: หลุยส์ คาห์น ใช่ๆๆ

(เสียงหัวเราะ)

ผู้ชาย: แล้วพ่อของคุณ เขายังมีชีวิตอยู่รึเปล่า?

นาธาเนียล คาห์น: ไม่ครับ พ่อเสียไป 25 ปีแล้ว

ผู้ชาย: ยินดีมากที่คุณกลับมาเยี่ยมนะ

นาธาเนียล คาห์น: ขอบคุณครับ

นาธาเนียล คาห์น: เขาไม่ได้อยู่เห็นที่นี่ตอนสร้างเสร็จ เขาไม่เคยได้เห็นภาพนี้

ซามซุล วาเรส: มันแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะสร้างอาคารในประเทศนี้ เมื่อ 30-50 ปีก่อน ที่นี่ไม่มีอะไรเลยนอกจากทุ่งนา พอพวกเราเชิญเขามาออกแบบ เขาเลยรู้สึกว่ามีหน้าที่ต้องรับผิดชอบ เขาอยากเป็นโมเสสของที่นี่ เขานำประชาธิปไตยมาให้เรา เขาไม่ใช่นักการเมือง แต่ทว่าบทบาทของเขาได้ทำให้เรา ได้มีสถาบันเพื่อฟูมฟักประชาธิปไตย เกี่ยวพันกันอย่างลึกซึ้ง เขาไม่ได้ใส่ใจว่าประเทศนี้มีเงินสักแค่ไหน หรือว่าเขาจะสามารถสร้างอาคารนี้ให้สำเร็จได้หรือไม่ แต่เขาก็ทำมันจนได้ สร้างอาคารขึ้นมา ณ ที่ตรงนี้ นี่เป็นงานชิ้นใหญ่ที่สุดที่เขาทำที่นี่ ที่ประเทศที่จนที่สุดในโลก

นาธาเนียล คาห์น: มันแลกด้วยชีวิตของเขา

ซามซุล วาเรส: ใช่ เขาแลกชีวิตของเขาเพื่อสิ่งนี้ และนี่แหละคือเหตุผลที่เขายิ่งใหญ่เหลือเกิน และพวกเราจะจดจำเขา แต่ในขณะเดียวกันเขาเป็นแค่คนธรรมดา ที่นี้ ที่ชีวิตครอบครัวเขาล้มเหลว เป็นสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้สำหรับผู้คนที่ยิ่งใหญ่ทั้งหลาย แต่ผมหวังว่าลูกชายของเขาจะเข้าใจ และไม่รู้สึกขุ่นข้องหมองใจ หรือรู้สึกถูกทอดทิ้ง ผมว่า เขามีวิธีรักที่แตกต่างออกไป และมันก็ยากที่จะเข้าใจได้ ในชีวิตสังคมของเขา เขาเป็นเหมือนเด็กเล็กคนหนึ่ง ไม่ค่อยมีความเป็นผู้ใหญ่ เขาปฏิเสธอะไรไม่ลงสักอย่าง และนี่แหละคือสาเหตุ เพราะเขาปฏิเสธไม่เป็น เราจึงมีอาคารอยู่ที่นี่ในวันนี้ คุณเห็นมั๊ย นี่คือทางเดียวที่คุณจะเข้าใจเขาได้ ไม่มีทางอื่นที่ง่ายกว่านี้ ไม่มีทางอื่นที่จะทำความเข้าใจเขาได้ดีกว่านี้ แต่ผมว่าที่เขาได้สร้างอาคารหลังนี้ให้เรา ทำให้เรารู้สึกถึงเขาอยู่ตลอดเวลา เขาได้มอบความรักให้พวกเรา เขาอาจไม่สามารถให้ความรักคุณได้ดีเท่าที่ควร แต่สำหรับเรา เขาได้ให้ความรักที่ดีงามกับประชาชน นี่คือสิ่งสำคัญ คุณจะต้องเข้าใจว่า เขามีความรักอยู่มหาศาล เขามีความรักต่อทุกคน ในการรักทุกๆคน บางทีเขาอาจจะมองข้าม คนที่อยู่ใกล้ตัวเขามากที่สุด และนั่นก็เป็นสิ่งที่เลี่ยงไม่ได้สำหรับคนที่ยิ่งใหญ่อย่างเขา

(เสียงปรบมือ)