ลิซ่า ดอนเนลลี่: การวาดรูปด้วยอารมณ์ขันเพื่อการเปลี่ยนแปลง

(เสียงหัวเราะ)

ดิฉันเคยกลัวความเป็นหญิง ไม่ใช่ว่าตอนนี้ดิฉันจะเลิกกลัวนะคะ แต่ดิฉันรู้จักที่จะทำเสแสร้ง ดิฉันรู้จักที่จะยืดหยุ่น ที่จริงแล้ว ดิฉันได้พัฒนาเครื่องมือที่น่าสนใจหลายอย่าง ที่ช่วยให้ดิฉันรับมือกับความกลัวนี้ ดิฉันจะอธิบายให้ฟังนะคะ ย้อนกลับไปทศวรรษ 50 และ 60 ซึ่งเป็นช่วงที่ดิฉันเติบโตขึ้นนั้น เด็กผู้หญิงควรจะสุภาพและช่างคิด สวยงาม อ่อนโยน และนุ่มนวล และพวกเราควรจะต้องสวมบทบาท ที่คลุมเครือเหล่านั้น สิ่งที่เราควรจะเป็นนั้น มันไม่ค่อยชัดเจนเลย

(เสียงหัวเราะ)

เรามีคนที่เป็นแบบอย่างให้เราอยู่เยอะแยะรอบตัว เรามีแม่ ป้า ญาติๆ พี่สาวน้องสาว และที่แน่ๆ เรามีสื่อ ที่กระหน่ำรูปภาพและคำบอกเล่าต่างๆใส่เรา บอกเราว่า เราจะต้องทำตัวยังไง แต่แม่ของดิฉันนั้นต่างออกไป เธอเป็นแม่บ้าน แต่เธอและดิฉันไม่ได้ออกไปนอกบ้านและทำอะไรแบบผู้หญิงๆด้วยกันหรอกนะคะ และเธอก็ไม่ได้ซื้อพวกชุดสีชมพูให้ดิฉันด้วย แต่เธอรู้ว่าดิฉันต้องการอะไร เธอซื้อหนังสือการ์ตูนให้ดิฉันเล่มนึงแทน และดิฉันก็เพลิดเพลินกับมันมาก ดิฉันวาดรูป แล้วก็วาดรูป และตั้งแต่นั้น ดิฉันก็ได้รู้ว่า อารมณ์ขันเป็นสิ่งที่ยอมรับได้ในครอบครัวของดิฉัน ดิฉันสามารถวาดรูป ทำในสิ่งที่ดิฉันต้องการจะทำ และไม่จำเป็นจะต้องแสดงออก ไม่จำเป็นจะต้องพูด ดิฉันเป็นเด็กขี้อายมากค่ะ แต่ดิฉันก็ยังคงได้รับการยอมรับ ดิฉันได้รับการส่งเสริมให้เป็นนักวาดการ์ตูน เอาหล่ะ ตอนที่พวกเรายังเป็นเด็กนั้น เราไม่รู้เสมอไปหรอกว่า คือเรารู้ว่าภายนอกนั้นมีกฏระเบียบต่างๆอยู่ แต่เรามักจะไม่รู้ว่า เราไม่ได้แสดงออกอย่างถูกต้อง แม้ว่าเราจะถูกฝังหัวมาตั้งแต่เกิด ด้วยสิ่งเหล่านั้น เขาบอกเรา ว่าสีอะไรสำคัญที่สุดในโลกใบนี้ เขาบอกเราอีกนะว่าเราควรจะมีรูปร่างแบบไหน (เสียงหัวเราะ) เขาบอกเราว่าเราต้องแต่งตัวแบบไหน (เสียงหัวเราะ) และเราควรจะทำทรงผมอย่างไร (เสียงหัวเราะ) และเราควรจะประพฤติปฏิบัติตัวอย่างไร

ตอนนี้ กฎเกณฑ์ต่างๆที่ดิฉันกำลังพูดถึง วัฒนธรรมก็ยังเป็นตัวที่คอยจับจ้องมองอยู่ตลอดเวลา พวกเรากำลังถูกสำรวจตรวจสอบ และตำรวจชั้นต้นก็คือผู้หญิงเรา เพราะพวกเราเป็นผู้ถ่ายทอดขนบธรรมเนียมประเพณี เราส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น ไม่ใช่แค่นี้ พวกเรามักจะมีแนวคิดที่คลุมเคลือ ว่าสังคมคาดหวังอะไรจากเรา และที่สุดของที่สุดของกฎเกณฑ์ทั้งหมดนี้ ก็คือมันเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาหน่ะสิคะ (เสียงหัวเราะ) หลายต่อหลายครั้ง เราไม่รู้หรอกว่าอะไรเป็นอะไร เราก็เลยต้องตกอยู่ในสภาพเปราะบาง

(เสียงหัวเราะ)

ทีนี้ ถ้าคุณไม่ชอบกฏเกณฑ์พวกนี้ ซึ่งพวกเราหลายๆก็ไม่ชอบหรอก ดิฉันรู้ว่าดิฉันไม่เคยชอบ และตอนนี้ก็ยังไม่ชอบอยู่ดี แม้ว่าดิฉันจะปฎิบัติตามซะส่วนใหญ่ โดยไม่ค่อยรู้ตัวว่ากำลังปฏิบัติตาม จะมีทางไหนที่ดีไปกว่าการเปลี่ยนแปลงมันด้วยอารมณ์ขันหละคะ? อารมณ์ขันนั้นขึ้นอยู่กับขนบธรรมเนียมประเพณีของสังคม เป็นการใช้สิ่งที่เรารู้อยู่แล้ว แล้วนำสิ่งนั้นมาหักมุมซะนิดนึง เป็นการนำรูปแบบของพฤติกรรมและรูปแบบของการแต่งกายมาใช้ และทำให้กลายเป็นสิ่งที่คาดไม่ถึง และนั่นคือสิ่งที่ทำให้เกิดเสียงหัวเราะ ทีนี้ ถ้าเราเอาผู้หญิงและอารมณ์ขันมารวมกัน ดิฉันคิดว่าสิ่งที่เราจะได้คือ การเปลี่ยนแปลง เพราะผู้หญิงเป็นฐานราก และพวกเรารู้จักขนบธรรมเนียมประเพณีเป็นอย่างดี พวกเราสามารถนำสิ่งที่แตกต่างมานำเสนอได้

ดิฉันเริ่มวาดรูป ในยุคสมัยที่มีแต่ความสับสนวุ่นวายค่ะ ดิฉันโตในวอชิงตัน ดี.ซี. ค่ะ ไม่ไกลจากตรงนี้นัก ในยุคที่มีการเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องสิทธิพลเมือง (Civil Rights movement) มีการลอบสังหาร การพิจารณาคดีวอเตอร์เกท (Watergate) และการเคลื่อนไหวของกระแสสตรีนิยม ดิฉันคิดว่า ตอนนั้นดิฉันวาดรูป เพื่อพยายามทำความเข้าใจว่าเกิดอะไรขึ้น ส่วนครอบครัวของดิฉันก็อยู่ท่ามกลางความสับสนวุ่นวายด้วยเช่นกัน ดิฉันวาดรูปด้วยความพยายามที่สร้างความกลมเกลียวในครอบครัว (เสียงหัวเราะ) พยายามที่จะนำครอบครัวกลับมารวมกันพร้อมเสียงหัวเราะ แต่ก็ไม่สำเร็จ พ่อแม่ของดิฉันหย่าขาดจากกัน และพี่สาวของดิฉันก็ถูกจับกุม แต่ดิฉันก็ได้ค้นพบจุดยืนของตัวเอง ดิฉันพบว่า ดิฉันไม่จำเป็นต้องใส่รองเท้าส้นสูง ดิฉันไม่จำเป็นต้องแต่งตัวด้วยสีชมพู และดิฉันก็ไม่รู้สึกแปลกแยก

ทีนี้ เมื่อตอนที่ดิฉันโตขึ้นอีกหน่อยล่ะ ช่วงอายุยี่สิบกว่าๆ ดิฉันก็ได้มารู้ว่ามีผู้หญิงอยู่ไม่มากนักในแวดวงการ์ตูน ตอนนั้นดิฉันคิดว่า "ดีหล่ะ บางทีตัวเราอาจจะสามารถทำลาย เพดานกระจกอันเล็กๆของวงการการ์ตูนได้ก็ได้นะ" แล้วดิฉันก็ทำสำเร็จ ดิฉันกลายมาเป็นนักวาดการ์ตูนมืออาชีพ ต่อมา ในช่วงที่ดิฉันอายุสี่สิบกว่าๆ ดิฉันเริ่มคิดว่า "เอาหล่ะ ทำไมเราไม่ทำอะไรสักอย่าง เรารักการ์ตูนการเมืองมาตลอด ทำไมเราถึงไม่ทำอะไรสักอย่างเกี่ยวกับเนื้อหาของการ์ตูน เพื่อทำให้คนหันมาคิดเกี่ยวกับพวกกฏเกณฑ์ซื่อบื้อๆที่พวกเรากำลังปฏิบัติตามกันอยู่ พร้อมๆไปกับเสียงหัวเราะล่ะ?"

ทีนี้ มุมมองของดิฉัน นั้นเจาะจง (เสียงหัวเราะ) มุมมองของดิฉันเป็นมุมมองของชาวอเมริกันโดยเฉพาะ ช่วยไม่ได้จริงๆค่ะ ก็ดิฉันอยู่ที่นี่นี่คะ แม้ว่าดิฉันจะเดินทางมากมาย แต่ดิฉันก็ยังคงคิดตามแบบฉบับผู้หญิงอเมริกัน แต่ดิฉันเชื่อว่ากฎเกณฑ์ต่างๆที่ดิฉันกำลังพูดถึงอยู่นี้ เป็นสากล และแน่นอนว่า แต่ละวัฒนธรรมต่างมีรูปแบบของพฤติกรรมที่แตกต่างกันไป รวมถึงเครื่องแต่งกายและขนบธรรมเนียมประเพณี และผู้หญิงแต่ละคนต่างก็ต้องรับมือกับสิ่งเหล่านี้ เหมือนกับที่พวกเราทำที่นี่ในสหรัฐฯ เพราะเหตุนี้ เรามี ผู้หญิง เพราะพวกเราเป็นฐานราก เรารู้จักขนบธรรมเนียมประเพณี เรามีเสาอากาศที่มหัศจรรย์

งานของดิฉันในช่วงหลังๆ คือการร่วมมือกับนักวาดการ์ตูนจากนานาชาติ ซึ่งดิฉันเพลินมาก มันทำให้ดิฉันรู้สึกพึงพอใจมากขึ้น เกี่ยวกับพลังของการ์ตูน ในการเข้าถึงความจริง ในการเข้าถึงประเด็นต่างๆอย่างรวดเร็วและรวบรัดตรงประเด็น และไม่เพียงแค่นั้น มันยังสามารถเข้าถึงผู้ชม ไม่เพียงผ่านทางสติปัญญาเท่านั้น แต่ยังผ่านทางหัวใจ งานของดิฉันทำให้ดิฉันมีโอกาสได้ร่วมมือ กับบรรดานักวาดการ์ตูนหญิงจากประเทศต่างๆทั่วโลก เช่น ซาอุดิอาระเบีย อิหร่าน ตุรกี อาร์เจนตินา ฝรั่งเศส พวกเรานั่งลงด้วยกัน แล้วหัวเราะ แล้วพูดคุย และแบ่งปันความทุกข์ยากของแต่ละคน และผู้หญิงเหล่านี้กำลังทำงานอย่างหนักเพื่อให้เสียงของพวกเธอเป็นที่ได้ยิน ในสถานการณ์ที่ยากลำบากมาก แต่ดิฉันรู้สึกยินดีมากที่ได้มาร่วมงานกับพวกเธอ

และพวกเราพูดคุยเกี่ยวกับเรื่องที่ว่า ผู้หญิงมีการรับรู้ที่เ้ข้มข้นได้อย่างไร ด้วยตำแหน่งที่ไม่สลักสำคัญนักของพวกเรา และบทบาทของเราในฐานะผู้รักษาขนบธรรมเนียมประเพณี ทำให้พวกเรามีศักภยภาพที่ดีมาก ในการที่จะเป็นตัวแทนการเปลี่ยนแปลง และดิฉันคิดว่า ดิฉันเชื่ออย่างแท้จริง ว่าเราสามารถเปลี่ยนแปลงสิ่งนี้ได้ ทุกๆครั้งที่เราหัวเราะ

ขอบคุณค่ะ

(เสียงปรบมือ)