โจชัว ไคลน์ กับความเฉลียวฉลาดของนกกา

มีใครบ้างครับที่เคยชมภาพยนตร์เรื่อง เดอะ เบิร์ดส์ ของอัลเฟร็ด ฮิทช์ค็อก ใครดูแล้วรู้สึกขนลุกบ้างครับ ลุกออกก่อนได้นะครับ (หัวเราะ) นี่คือตู้หยอดเหรียญสำหรับนกกา สองสามวันที่ผ่านมานี้ พวกคุณหลายคนเข้ามาถามผมว่า "มันมีที่มาที่ไปยังไง? คุณเริ่มคิดสร้างเครื่องนี้ได้ยังไง?" มันก็เหมือนความคิดที่ยิ่งใหญ่จำนวนมาก หรือความคิดที่คุณไม่อาจลืมมันได้ มันเริ่มที่ปาร์ตี้ค็อกเทลครับ ราวสิบปีก่อน ผมไปที่ปาร์ตี้กับเพื่อนคนหนึ่ง เรานั่งคุยกัน และเขาก็บ่นเรื่องฝูงกา ที่อยู่ทั่วไปหมด และทำพืชผลของเขาเสียหาย เขาบอกผมว่า จริงๆนะ เราน่าจะพยายามกำจัดเจ้าพวกนี้ให้สิ้นซาก เพราะพวกมันสร้างแต่ความเสียหาย ผมบอกว่านี่มันโง่มาก บางที เราอาจฝึกให้มันทำอะไรที่เกิดประโยชน์แทน เขาบอกว่าเป็นไปไม่ได้หรอก

ผมเชื่อว่าไม่ใช่ผมคนเดียว ที่จะรำคาญขึ้นมาตงิด เวลามีคนบอกผมว่า มันเป็นไปไม่ได้หรอก ตั้งแต่นั้นผมใช้เวลา 10 ปี ใช้เวลาว่างศึกษาเกี่ยวกับนกกา (หัวเราะ) และ หลังจาก 10 ปีผ่านไป ภรรยาผมก็ทักว่า "รู้มั้ย เธอน่าจะทำเรื่องที่เคยพูดไว้ ที่จะสร้างตู้หยอดเหรียญให้นกกา" ผมเลยทำ แต่สาเหตุหนึ่งที่ผมหันมาสนใจเรื่องนี้ ก็เพราะผมเริ่มสังเกตว่า พวกเรา ให้ความสำคัญสิ่งมีชีวิตทุกชนิด ที่กำลังจะสูญพันธุ์ อันเนื่องมาจากการขยายถิ่นฐานที่อยู่อาศัยของมนุษย์ แต่กลับไม่มีใครสนใจ สิ่งมีชีวิตที่ดำรงอยู่--ที่รอดตาย ผมเน้นไปยังสิ่งมีชีวิตพวก ซินแอนโทรปิก ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตที่ได้มีการปรับตัวให้อยู่ในสิ่งแวดล้อมของคนได้โดยเฉพาะ ตัวอย่าง เช่นหนู แมลงสาบ และอีกา

และเมื่อผมเร่ิมศึกษา ผมพบว่า พวกมันมีการปรับตัวไปมาก พวกมันปรับตัวมากๆเพื่อจะอยู่กับเรา แต่ในทางกลับกัน เรากับพยายามหาวิธีกำจัดมันตลอดเวลา การทำเช่นนั้น เป็นการที่เราเลี้ยงพวกมันให้กลายเป็นพาราไซท์ เรายิ่งกระตุ้นพวกมันให้เกิดการปรับตัวแบบใหม่ ๆ ยกตัวอย่างเช่น หนูซึ่งเป็นเป็นนักแพร่พันธ์ชั้นเลิศ แล้วก็ แมลงสาบ ใครที่เคยพยายามกำจัดพวกมันคงรู้ดีนะครับ ว่าพวกมันมีภูมิต้านทานมากขึ้น ต่อยาพิษขนานต่างๆที่เราใช้ ผมเลยว่า เรามาหาหนทางที่ทำให้เราได้ประโยชน์ร่วมกันดีกว่า เอาหล่ะ งั้นเรามาสร้างอะไรที่ทั้งสองฝ่ายได้ประโยชน์กัน และมาหาทาง สร้างมิตรภาพอันดีระหว่างเรากับสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ ผมเลยสร้างตู้หยอดเหรียญ

แต่ที่มาของตู้หยอดเหรียญนี่น่าสนใจกว่าครับ ถ้าคุณมีความรู้เกี่ยวกับนกกาซักเล็กน้อย ที่จริง กาไม่ได้แค่อยู่ร่วมกับมนุษย์ได้ แต่มันกำลังเฟื่องฟูเลยทีเดียว เราสามารถพบกาได้ทุกที่บนโลก เว้นแค่อาร์คติก และตอนใต้สุดของทวีปอเมริกาใต้ และในทุกที่เหล่านั้น พวกมันมักจะทำรังอยู่ ห่างจากมนุษย์ไม่เกิน 5 กม. เราอาจจะไม่ได้สนใจมัน แต่พวกมันอยู่ใกล้ๆเราตลอด นอกจากนี้ ด้วยอัตราการเติบโตของประชากรล่าสุด ตอนนี้ประชากรโลกครึ่งหนึ่งก็อาศัยอยู่ในเมืองแล้ว และในนั้น เก้าในสิบ ของการเติบโตของประชากร ก็เกิดขึ้นในเมือง เราพบการเติบโตอย่างรวดเร็วของประชากรกาด้วยเช่นกัน จากการนับ เราประมาณคร่าวๆได้ว่า จำนวนนกกา เพิ่มขึ้นในอัตราทวีคูณ นั่นอาจจะยังไม่น่าแปลกใจนัก

แต่สิ่งที่ผมสนใจจริง ๆ คือตอนที่ค้นพบว่า กาพวกนี้ปรับตัวเข้าหาเราได้อย่างน่าประหลาด ผมจะยกตัวอย่างให้ดูครับ นี่คือเบ็ตตี้ เธอเป็นนกกา นิว คาลิโดเนียน กาพวกนี้ใช้กิ่งไม้เล็กๆในป่า ทิ่มแทงหนอนและแมลงออกมาจากท่อนไม้กลวง ตอนนี้เธอกำลังพยายามเอาชิ้นเนื้อออกจากหลอดทดลอง แต่เหมือนนักวิจัยจะทำพลาด พวกเขาทิ้งไว้แค่ลวดเส้นเดียว และอย่าลืมนะครับว่าเธอไม่เคยทำแบบนี้มาก่อน เห็นได้ว่าไม่ค่อยได้ผล เธอเลยต้องประยุกต์

สิ่งที่เธอทำอยู่ไม่มีการเตรียมตัวมาก่อน เธอไม่เคยเห็นมาจากที่ไหน ไม่มีใครฝึกให้เธอดัดลวดเป็นตะขอ หรือทำให้ดูว่าตะขอทำอย่างไร เธอทำเองทั้งหมดเลยครับ ขอย้ำอีกทีว่าเธอไม่เคยเห็นที่ไหนมาก่อน ครับ (หัวเราะ) ก็นั่นแหละครับ (ปรบมือ) ตอนนี้แหละที่ทำนักวิจัยถึงกับอึ้ง (หัวเราะ)

เลยปรากฎว่า เรายิ่งรู้มากขึ้นว่าที่จริงแล้ว กาหน่ะเฉลียวฉลาดมาก ๆ พวกมันมีสมองขนาดใหญ่ ในสัดส่วนเดียวกันกับชิมแปนซีเลยทีเดียว มีตัวอย่างมากมายทั่วโลกเกี่ยวกับความเจ้าเล่ห์เจ้ากลของกา อย่างเช่นในสวีเดน กาเฝ้ารอให้ชาวประมงหย่อนเบ็ดลงรูในพื้นน้ำแข็ง และเมื่อชาวประมงไม่อยู่ กาโฉบลงไป ดึงสายเบ็ดขึ้นมา แล้วไม่ขโมยกินปลาก็กินเหยื่อซะเลย เป็นที่นำรำคาญมากสำหรับชาวประมง

ในอีกมุมนึงของโลก ที่มหาวิทยาลัยวอชิงตัน ไม่กี่ปีมานี้ ได้มีการทำการทดลอง ที่ต้องมีการไปจับนกกาในบริเวณมหาวิทยาลัยมา นักศึกษาจึงออกไปเหวี่ยงแหจับพวกมัน เอามาชั่งน้ำหนัก วัดค่าโน่นนี่เต็มไปหมด ก่อนจะปล่อยมันเป็นอิสระ พวกเขาแปลกใจที่พบว่า ตลอดทั้งสัปดาห์ เมื่อฝูงกาเหล่านี้ เห็นพวกเขาเดินอยู่ที่ไหนใน มหาวิทยาลัย ก็จะร้องใส่พวกเขา แล้ววิ่งไปรอบ ๆ ก่อกวนพวกเขาวุ่นวายไปหมด

แล้วมันก็ยิ่งไม่สนุกเข้าไปใหญ่ เมื่อเหตุการณ์นี้ยังเกิดขึ้นต่ออีกสัปดาห์ และเดือนถัดมา และหลังปิดภาคเรียนฤดูร้อนอีก จนกระทั่งพวกเขาเรียนจบ และออกไปจากมหาลัยแล้ว ผมว่าพวกเขาคงโล่งใจมาก ผมมั่นใจ หลังจากหายไปนาน กลับมาอีกครั้ง นกกาพวกนั้นก็ยังจำพวกเขาได้อีก คติสอนใจของเรื่องนี้คือ อย่าหาเรื่องกาครับ เพราะฉะนั้นตอนนี้ นักศึกษาของม.วอชิงตัน ที่ทดลองอะไรเกี่ยวกับกา ก็ต้องใส่วิกปลอมและหน้ากากทุกครั้ง (หัวเราะ) น่าสนใจมากครับ

เราก็เห็นแล้วว่ากาพวกนี้ฉลาดเป็นกรด แต่ยิ่งผมค้นคว้าเกี่ยวกับพวกมันมากเท่าไหร่ ผมยิ่งพบหลักฐานของการปรับตัวที่น่าทึ่งขึ้นเท่านั้น

วิดีโอ: นกกาได้พัฒนาจนมีทักษะอย่างสู้งในการ เอาชีวิตรอดภายใต้สภาพแวดล้อมของเมืองสมัยใหม่ ในเมืองนี้ ที่ประเทศญี่ปุ่น พวกมันได้คิดค้นวิธีการแยบคาย ที่จะกินอาหารที่ปรกติพวกมันไม่สามารถจะจัดการได้ โดยการหย่อนลงไปให้รถทับ ทีนี้ปัญหาคือจะเก็บเกี่ยวชิ้นส่วนขึ้นมายังไง โดยไม่โดนรถทับเสียเอง ก็รอสัญญาณไฟเปลี่ยนเป็นแดง แล้วก็เข้าไปเก็บถั่วที่กระเทาะแล้วอย่างปลอดภัย

(หัวเราะ) (ปรบมือ) ไคลน์: ครับ น่าสนใจมากครับ แต่สิ่งสำคัญที่สุด ไม่ใช่เรื่องที่กาใช้รถยนต์เป็นเครื่องกระเทาะเปลือกถั่ว ที่จริงนั่นเป็นมุกเก่าแล้วด้วยซ้ำ แต่เรื่องนี้เกิดขึ้นเมื่อ 10 ปีมาแล้ว ที่โรงเรียนสอนขับรถแห่งหนึ่งในเมืองเซนได ในย่านชานเมืองของโตเกียว และตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา นกกาทั้งหมดในละแวกนั้นก็เรียนรู้ที่จะทำแบบเดียวกัน ทุกวันนี้ นกกาทุกตัวในรัศมี 5 กม. รอบเมือง ยืนเกาะขอบทางเท้า รอเวลาได้เก็บกินอาหารเที่ยง

งานวิจัยก็ยืนยันให้เห็นว่า พวกมันถ่ายทอดความรู้ให้กันได้ พ่อแม่ก็สอนลูก พวกมันเรียนรู้จากมิตร และจากศัตรู ถ้ามีเวลาเหลือผมอยากจะเล่าเรื่องกานอกรีตให้ฟัง จะเห็นได้ชัดเลยทีเดียว ประเด็นก็คือ พวกมันได้พัฒนากลไกการปรับตัวทางสังคม และจากที่พวกเราได้ฟังจากการบรรยายเมื่อวานแล้ว ว่า กล่องแพนดอร่า ทำให้มนุษย์เผชิญกับปัญหาอย่างไร เรากำลังเห็นสิ่งเดียวกันเกิดขึ้นกับกา พวกมันมีความรวดเร็วและยืดหยุ่นมาก ในการปรับตัวเข้ารับกับความท้าทายใหม่ ๆ และสิ่งแวดล้อมใหม่ ๆ ซึ่งเป็นทักษะที่เป็นประโยชน์มากถ้าจะอาศัยในเมือง

สรุปก็คือเรารู้ว่ามีประชากรกาจำนวนมาก เรารู้แล้วว่าพวกมันฉลาด เรารู้แล้วว่าพวกมันถ่ายทอดความรู้ให้กันได้ นี่คือจุดที่ผมมองเห็นความเป็นไปได้ ว่าทั้งหมดที่เหลืออยู่ก็คือต้องสร้างตู้หยอดเหรียญ เราก็เลยทำครับ นี่คือตู้หยอดเหรียญสำหรับนกกา ซึ่งใช้หลักการปรับพฤติกรรมแบบสกินเนอเรียน ซึ่งแบ่งออกเป็นสี่ช่วง หลักการง่ายมากครับ สิ่งที่เกิดขึ้นคือเรายกเครื่องนี้ออกไปตั้งไว้กลางทุ่ง หรือที่ ๆ นกกาอยู่เยอะๆ และเราก็โปรยเหรียญและถั่วไว้รอบ ๆ ฐาน ในที่สุดพวกนกกาก็จะมากินถั่ว และเริ่มคุ้นเคยกับการที่มีเครื่องตั้งอยู่ตรงนั้น ไม่นานพวกมันก็จะกินถั่วจนหมด และก็สังเกตว่ามีถั่วหลงเหลืออยู่บนถาดจ่ายของ พวกมันก็กระโดดขึ้นมาจัดการจนเรียบ แล้วช่วงที่มันไม่อยู่ เครื่องนี้ก็จะมีเหรียญและถั่วมากองเพิ่มอีก สำหรับกาพวกนั้น ชีวิตหลั่นล้ามากครับ บินกลับมาเมื่อไหร่ก็ได้ และก็จะมีถั่วรออยู่

พอพวกมันเริ่มเคยตัวแล้ว เราก็เริ่มขั้นถัดไป เมื่อพวกมันเข้ามา ช่วงนี้เราฝึกให้มันชินกับเสียงกลไกของเครื่อง และพวกมันก็ยังบินกลับมาเรื่อย ๆ คอยขุดเอาถั่วที่จมอยู่ในกองเหรียญ พอมันเริ่มจะสนุกมากไปแล้ว เราก็วางอุปสรรคไว้ให้มัน

ในขั้นที่สาม เราวางแค่เหรียญทิ้งไว้ให้ ก็เหมือนกันเราที่เคยชินกับการได้ของดีๆแหละครับ มาเจอแบบนี้เข้า จะหัวเสียเอามากๆ ทีนี้ก็เป็นธรรมชาติของกา เวลามันกำลังหาอะไรซักอย่าง มันจะคุ้ยเขี่ยด้วยจงอยปาก และเมื่อมันทำอย่างนั้น เหรียญก็จะหล่นลงไปในช่อง และทันใดนั้น เครื่องก็คายถั่วออกมา เหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นอยู่ซักพัก กาก็จะเริ่มเรียนรู้ว่า มันต้องมารอ ให้เครื่องมีเหรียญ หยอดเหรียญลงช่อง แล้วก็จะได้กินถั่ว

พอพวกมันเริ่มเคยตัวกับระบบนี้แล้ว เราก็ปรับเข้าสู่ขั้นสุดท้าย คือไม่วางอะไรไว้ให้เลย และนี่คือจุดที่เราเห็นความแตกต่างระหว่างกาและสัตว์อื่น ถ้าเป็นกระรอก มันจะมาดม ๆ หาถั่ว ไม่มีก็ไป กลับมาใหม่ หาถั่ว ไม่มีก็ไป ทำแบบนี้อยู่ซักห้าหกครั้งได้ ก่อนจะเบื่อ แล้วก็ไปวิ่งให้รถทับเล่น

ในขณะเดียวกันถ้าเป็นกา พวกมันจะมาเกาะ แล้วก็คิด มันรู้ว่าไอ้เครื่องนี้กำลังเล่นตลกกับมัน ผ่านการปรับพฤติกรรมสามระดับ (หัวเราะ) มันรู้ว่าต้องมีมุขอะไรอยู่แน่ มันก็เลยเริ่มทั้งจิกทั้งทึ้ง ในที่สุด นกกาบางตัวก็คิดขึ้นมาได้ว่า "เฮ้ ดูสิ มีเหรียญที่เหลือจากขั้นแรกกองอยู่เกลื่อนเลย" มันก็กระโดดลงไป คาบเหรียญขึ้นมา หยอดใส่ช่อง และจากนั้น เราก็ไม่ต้องทำอะไรแล้วครับ กาตัวนั้นจะผูกขาดถั่วได้อยู่แค่พักเดียว จนเพื่อน ๆ มันเริ่มสังเกตและทำตาม แล้วก็เรียบร้อย

บทเรียนสำคัญที่สุดที่ผมได้เห็น ไม่ใช่ว่าเราสามารถฝึกให้กาคาบถั่วได้ ลองคิดดูครับ ทุก ๆ ปีมีเศษเหรียญสูญหายประมาณ 216 ล้านดอลลาร์ แต่ผมก็ไม่แน่ใจว่าผมจะสามมารถพึ่งพาผมตอบแทนจากนี้นากา แต่ผมว่าเราสามารถมองให้ใหญ่กว่านั้นได้ เราสามารถฝึกอีกาให้ทำอย่างอื่นได้อีก ยกตัวอย่างนะครับ ถ้าเราให้พวกมันเก็บขยะตามอัฒจันทร์หลังจบงานล่ะ หรือเก็บชิ้นส่วนมีค่าจากแผงวงจรที่ถูกทิ้ง หรือทำภารกิจกู้ภัย เรื่องที่เล่าทั้งหมดนี้ ประเด็นหลักของผมก็คือ เราสามารถหาระบบซึ่งเอื้อประโยชน์กันได้ เราสามารถหาวิธีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ที่ไม่จำเป็นต้องฆ่าล้างเผ่าพันธ์พวกมัน แต่เพื่อที่จะหาดุลยภาพ ณ จุดที่อยู่ร่วมกันได้และเกิดประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ขอบคุณมากครับ (ปรบมือ)