โจฮานน่า บล๊ากเล่ย์ : โซเชียลมีเดีย และจุดจบของการแบ่งแยกทางเพศ

วันนี้ หัวข้อที่ดิฉันจะอภิปราย เป็นเรื่องที่ฟังดูแล้วอาจจะแปลกนิดๆนะคะ เรื่องของ "โซเชียลมีเดีย และ จุดจบของการแบ่งเพศ" มันเกี่ยวโยงกันอย่างไร เราลองมาฟังดูกันค่ะ ดิฉันขอเปิดประเด็นที่ว่า แอพพลิเคชันของโซเชียลมีเดีย ที่เราต่างรู้จักและหลงใหล หรืออยากจะเลิกใช้ก็ตามแต่ จริงๆแล้วมันกำลังช่วยเปิดทางให้พวกเรา ออกจากการจัดกลุ่มสังคมโดยใช้เพศเป็นฐาน ซึ่งเป็นบทบัญญัติที่ไม่ค่อยสมเหตุสมผลมาแต่ไหนแต่ไรแล้ว ดิฉันมองว่า โซเชียลมีเดีย กำลังช่วยเราลบล้างแบบแผน ที่ไร้สาระและไม่ได้ทำให้อะไรๆดีขึ้น ในสื่อและโฆษณาที่เราบริโภคกัน เกี่ยวกับ "ชาย" และ"หญิง"

คุณอาจไม่รู้ว่า สื่อมวลชนมักจะนำเสนอ สิ่งที่บิดเบือนจากความเป็นจริง ในเรื่องของความเป็นไปและเพศของผู้ชม และดิฉันคิดว่ามันกำลังจะเปลี่ยน ปัจจุบัน บริษัทสื่อต่่างๆ โทรทัศน์ วิทยุ สื่อสิ่งพิมพ์ เกมส์ บริษัทใดๆก็ตาม พวกเขาเลือกใช้วิธีสรุปตัดทอนแบบทื่อๆ จำแนกผู้บริโภคในกรอบแคบๆ จัดกลุ่มผู้บริโภคแบบเดิมๆ โดยใช้วิธีจำแนกจัดกลุ่มที่จำกัดมากทีเดียว ซึ่งสิ่่งที่ไร้สาระมากก็คือ บริษัทสื่อทั้งหลายเชื่อว่า ถ้าสามารถจัดประเภทกลุ่มคนได้อย่างชัดเจน ก็สามารถคาดการณ์พฤติกรรมผู้บริโภคได้อย่างแม่นยำ ว่าผู้คนมีรสนิยมนั้นๆบ้างล่ะ ชอบในสิ่งๆนั้นบ้างล่ะ ซึ่งผลที่น่าประหลาดใจ ก็คือ แนวใดๆที่มีคนชื่นชอบเยอะๆ ก็ใช้วิธีการสันนิษฐานในแบบเดียวกัน นั่นก็ีคือ การแบ่งกลุ่มผู้บริโภค

การใช้ฐานอายุเป็นเกณฑ์ ผู้ที่มีอายุระหว่าง 18-49 ปี มีอิทธิพลค่อนข้างสูง กับการผลิตสื่อสารมวลชนในประเทศนี้ ซึ่งเกณฑ์นี้ใช้มาตั้งแต่ช่วงปี ค.ศ.1960 เป็นยุคประมาณหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งปัจจุบัน คนเหล่านั้นอายุเกินไปจากเกณฑ์ที่ตั้งไว้แล้ว แต่เกณฑ์เหล่านั้นก็ยังคงไม่เปลี่ยน แม้กระทั่งบริษัทสำรวจเรทติ้งดังๆอย่างนีลเส็น ก็ยังไม่ได้สนใจ ผู้ชมรายการทีวี ที่อายุเกิน 54 ไม่ได้รวมพวกเขาในการสำรวจ เสมือนคนเหล่านี้ไม่มีตัวตน ทีนี้ ถ้าคุณดู "Mad Men" เหมือนดิฉัน มันเป็นรายการทีวีชื่อดังในสหรัฐ ดร. เฟย์ มิลเลอร์ ใช้วิธีจัดประเภทตาม "ลักษณะทางจิตวิทยา" ซึ่งใช้ครั้งแรกช่วงปี 1960 โดยสร้างประวัติทางจิตวิทยาที่ซับซ้อน ของผู้บริโภค แต่ปัจจัยทางจิตวิทยาก็ไม่ได้ส่งผลกระทบกับธุรกิจสื่อมากเท่าไหร่ จริงๆเป็นแค่หลักประชากรศาสตร์พื้นฐาน

ตัวดิฉันเอง ทำงานที่ศูนย์นอร์แมน เลียร์ ในมหา'ลัย USC ได้ศึกษาวิจัยมานับไม่ถ้วน ประมาณ 7-8 ปีได้ ในเรื่อง "ประชากรศาสตร์" และอิทธิพลของมันที่ส่งผลต่อสื่อและสิ่งบันเทิงต่างๆ ทั้งในและต่างประเทศ และใน 3 ปีที่ผ่านมา เราได้ลงลึกเจาะจงเฉพาะเรื่อง "โซเชียล มีเดีย" ว่ามีอะไรเปลี่ยนไปจากเดิมบ้าง และเราค้นพบสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจมากทีเดียว นั่นก็คือ ผู้ที่มีส่วนร่วมในเครือข่ายโซเชียลมีเดียทั้งหมด ยังคงถูกจัดกลุ่มโดยใช้เกณฑ์แบบเดิมๆ ที่บริษัทสื่อและโฆษณา เคยใช้วิเคราะห์ผู้บริโภค แต่การจัดกลุ่มโดยวิธีนั้นไม่ได้มีความหมายใดๆ เหมือนที่เคยเป็นอีกแล้ว เพราะเครื่องมือที่เราใช้ออนไลน์สมัยนี้ ทำให้ง่ายขึ้นสำหรับพวกเรา ที่จะหลีกหนีออกจากเกณฑ์เดิมๆ พวกเรามีเสรีในการเชื่อมต่อกับคนอื่น แล้วเปลี่ยนสถานะเป็นแบบออนไลน์ แล้วก็สามารถโก่งอายุจริงของเราได้อย่างง่ายดาย แล้วเราก็สามารถเชื่อมต่อกับผู้คน ที่มีความสนใจเหมือนๆกับเรา โดยทั้งหมดนี้ เราสามารถทำได้ด้วยตัวเอง ไม่ต้องการความช่วยเหลือจากบริษัทสื่ออีกแล้ว

แน่นอนว่า สิ่งนี้ทำให้บริษัทสื่อ ให้ความสนใจกับชุมชนออนไลน์เหล่านี้เป็นพิเศษ พวกเขารู้ว่ามันจะเป็นแหล่งมวลชนหลักในอนาคต พวกเขาต้องศึกษามันให้ละเอียด แต่มันก็ค่อนข้างยาก เพราะพวกเขายังใช้ใช้เกณฑ์เดิมๆในการวิเคราะห์ผู้ชม และเพราะมันยังคงเป็นตัวชี้วัดราคาโฆษณา ใครขณะที่เขาเฝ้ามองพฤติกรรมการคลิ๊กของคุณ ซึ่งคุณก็รู้ว่าคุณถูกเฝ้ามองอยู่ มันก็ยากสำหรับพวกเขาเลยล่ะ ที่จะเก็บข้อมูลเรื่องอายุ เพศ และรายได้ที่แท้จริงของผู้ใช้งาน พวกเขาอาจจะเดาได้ในบางครั้ง แต่พวกเขาเก็บข้อมูลได้มากกว่า เกี่ยวกับสิ่งที่คุณทำออนไลน์ ว่าคุณชอบอะไร สนใจอะไร สำหรับพวกเขาแล้ว มันง่ายกว่าการตามหาข้อมูลส่วนตัว แม้ว่ามันจะดูแปลกๆ แต่ก็มีประโยชน์อยู่บ้าง ในการเฝ้าดูรสนิยมของพวกคุณ ไม่นาน รสนิยมของเราก็จะได้รับการยอมรับ ในแบบที่ไม่เคยมีมาก่อน มันเคยถูกคาดการณ์ไว้ก่อนแล้ว

เพราะฉะนั้น หากคุณได้ลองสังเกตผู้ใช้งานโดยรวม พวกเขาไม่ได้รวมตัวกัน จากความใกล้เคียงของช่วงอายุ เพศ หรือรายได้เลย พวกเขารวมตัวกันจากสิ่งที่พวกเขาสนใจ จากสิ่งที่พวกเขาชอบ และลองคิดดูดีๆ การแชร์ความสนใจ ความพึงพอใจ เป็นปัจจัยการรวมกลุ่มที่มีประสิทธิภาพมากกว่า หลักประชากรศาสตร์ทั่วไป ดิฉันเองก็อยากรู้ ว่าคุณชอบ "Buffy the Vampire Slayer" รึเปล่า? มากกว่าที่จะรู้ว่าคุณอายุเท่าไหร่ เพราะมันบอกอะไรเกี่ยวกับตัวคุณได้มากกว่าซะอีก

นอกจากนี้ ยังมีบางสิ่งที่เราค้นพบเกี่ยวกับ "โซเชียลมีเดีย" ซึ่งค่อนข้างน่าประหลาดใจ นั่นก็คือ ผู้หญิง เป็นตัวขับเคลื่อนหลักของวิวัฒนการโซเชียลมีเดีย ถ้าคุณลองดูข้อมูลทางสถิติ นี่คือสถิติที่เก็บมาจากทั่วทั้งโลก จะพบว่า ในทุกๆช่วงอายุ จำนวนผู้หญิงที่ใช้งานเทคโนโลยีโซเชียลเน็ตเวิร์ก จะมีมากกว่าผู้ชาย และสังเกตดู จะเห็นว่าระยะเวลา ที่ผู้หญิงใช้เวลากับเว็ปไซต์เหล่านี้ มันมากและกินพื้นที่ส่วนใหญ่ในโซเชียลมีเดียไปแล้ว และส่งอิทธิพลกับสื่อรูปแบบเดิม ค่อนข้างมากทีเดียว ทีนี้คำถามก็คือ แล้วมันจะส่งผลในรูปแบบไหนล่ะ? ส่งผลถึงวัฒนธรรม การใช้ชีวิตเลยรึเปล่า แล้วมันจะมีประโยชน์อะไรกับผู้หญิงหรือเปล่า? ถ้าหากว่า โซเชียลมีเดีย เข้าแทนที่สื่อรูปแบบเดิม และผู้หญิงก็เข้ามามีบทบาทหลักในโซเชียลมีเดีย นั่นหมายความว่า ผู้หญิงกำลังจะเข้าควบคุมสื่อระดับโลกรึเปล่า? อีกไม่นาน ตัวละครในการ์ตูน จะสร้างเป็นเพศหญิงมากขึ้น รึเปล่า? รวมถึงใน "เกมส์" หรือ "รายการทีวี" ด้วยใช่หรือไม่? ภาพยนตร์ที่ทุนสร้างหนาในอีกไม่นาน ก็ล้วนแต่เป็นเรื่่องราวของผู้หญิง เป็นอย่างนั้นหรือคะ? ลองคิดดูว่ามันเป็นไปได้หรือเปล่า ที่โลกของสื่อจะถูกครอบงำ ด้วยสตรีภายในระยะเวลาอันสั้น?

เอาละ ดิฉันไม่คิดว่าสิ่งเหล่านั้นจะเกิดขึ้น ดิฉันคิดว่าบริษัทสื่อน่าจะจ้างผู้หญิงเข้ามาทำงานมากขึ้น เพราะพวกเขาเชื่อว่ามันสำคัญกับธุรกิจ และดิฉันยังคิดว่า ผู้หญิงก็จะเข้าครอบคลุม พื้นที่โซเชียลมีเดีย และลองคิดขำๆ ผู้หญิงนี่แหละมั้งคะ ที่จะทำหน้าที่เป็นตัวขับเคลื่อนหลักของ แนวด้อยคุณภาพ หนังผู้หญิงจ๋า แล้วแนวอื่นๆอีกนับไม่ถ้วน ที่เชื่อว่าคนในกลุ่มเดียวกัน จะชอบอะไรเหมือนๆกัน เช่น ชาวลาตินก็จะชอบอะไรแบบนี้ วัยรุ่นมักจะชอบอะไรแบบนี้ มันแลดูเรียบง่ายเกินไป อนาคตของสื่อบันเทิงต่างๆที่จะปรากฏ ควรจะต้องไปด้วยกันกับข้อมูล และมันจะนำทางไปด้วยข้อมูล ที่เราสืบจากชุมชนออนไลน์ที่ีมีความชอบต่างๆกันไป ว่าแท้จริงแล้วผู้หญิงมีบทบาทอย่างไร

มาถึงจุดนี้ คุณอาจจะสงสัยว่า ทำไมดิฉันถึง อยากจะรู้ว่าอะไรที่ให้ความบันเทิงเพลิดเพลินผู้คน ทำไมดิฉันถึงอยากจะรู้มันนัก แน่นอนค่ะ ว่าสื่อและโฆษณารูปแบบเดิม ควรจะต้องมีข้อมูลเหล่านี้ แต่ที่ดิฉันไม่เห็นด้วยก็คือ หากคุณต้องการเข้าใจหมู่บ้านที่ชื่อว่าโลก ก็น่าจะดีไม่น้อยถ้าจะเข้าใจ ว่าแท้จริงแล้ว ผู้คนเหล่านี้หลงใหลในสิ่งใด สนุกกับกิจกรรมแบบไหน พวกเขาเลือกทำอะไรในเวลาว่าง ซึ่งมันเป็นสิ่งสำคัญมากในการเข้าใจพวกเขา ดิฉันได้ใช้เวลาส่วนมาก กับการวิจัยเรื่องสื่อและสิ่งบันเทิง และอิทธิพลที่มีต่อชีวิตพวกเขา และที่ดิฉันทำ ไม่ใช่เพียงทำไปสนุกๆ จริงๆมันสนุกมากเลยล่ะ แต่เป็นเพราะว่า งานวิจัยของเรามันแสดงให้เห็นครั้งแล้วครั้งเล่า ว่าสิ่งบันเทิงและการละเล่นต่างๆ มีบทบาทมากมายกับชีวิตเรา อย่างเช่น อุดมการณ์ทางการเมืองของพวกเขา หรือแม้กระทั่งในเรื่องสุขภาพ และหากคุณอยากเข้าใจความเป็นไปของโลกใบนี้ การสังเกตดูว่าผู้คนสนุกกับอะไร จะเป็นการเริ่มต้นที่ดีทีเดียว

ท้ายนี้ ดิฉันอยากฝากให้ลองจินตนาการ สื่อที่ไม่ได้จัดประเภทผู้คนโดยใช้วิธีที่ไม่ได้เรื่อง เช่นการแบ่งตามเพศ หรือตามหลักประชากรศาสตร์อื่นๆ เราลองมานึกภาพดูว่ามันจะออกมาเป็นอย่างไร? ตัวดิฉันอยากเห็นวันนั้นจนรอไม่ไหวแล้ว

ขอบคุณสำหรับการรับฟังค่ะ

(เสียงปรบมือ)