อิลเลียท เครน : ความลึกลับซับซ้อนของอาการปวดเรื้อรัง

ผมเป็นกุมารแพทย์และเป็นวิสัญญีแพทย์ ผมทำมาหาเลี้ยงชีพโดยการทำให้เด็กหลับครับ (เสียงหัวเราะ) และผมก็เป็นอาจารย์ ดังนั้นผมสามารถทำให้ผู้ชมหลับได้โดยไม่คิดเงินครับ (เสียงหัวเราะ) แต่จริงๆแล้วงานประจำของผมก็คือ บริหารงานในแผนกจัดการความปวด ที่โรงพยาบาล Packard Children's ที่สแตนฟอร์ดใน Palo Alto และจากประสบการณ์ การทำงานด้านนี้มากว่า 20 ถึง 25 ปี ผมจึงอยากบอกเล่า"สาร" บางอย่างให้ทุกคนในเช้าวันนี้ว่า ความปวดถือเป็นโรคอย่างหนึ่ง

ปัจจุบันนี้ส่วนใหญ่แล้ว เราคิดกันว่าความปวดเป็นอาการของโรค ซึ่งส่วนใหญ่ก็เป็นความจริง อาการปวดเป็นอาการของการมีเนื้องอกหรือการติดเชื้อ หรือการอักเสบหรือจากการผ่าตัด แต่ประมาณ 10% ของแต่ละครั้ง ที่หลังจากผู้ป่วยเริ่มดีขึ้นจากอาการของโรคอื่นแล้ว อาการปวดนั้นก็ยังคงอยู่ ปวดอยู่อย่างนั้นเป็นเดือนๆ และบางครั้งนานเป็นปีเลยทีเดียว และเมื่อเกิดเหตุการณ์นั้นขึ้น มันก็คือโรคนั่นเอง และก่อนที่ผมจะเล่าให้พวกคุณฟังว่าทำไมเราถึงคิดแบบนั้น และเราจะทำอะไรกับมันได้บ้าง ผมอยากจะแสดงให้คุณเห็นว่าการปวดมีผลอย่างไรกับผู้ป่วยของผม ลองนึกภาพตามนะครับ ถ้าผมลูบแขนของคุณด้วยขนนกนี้ เหมือนที่ผมลูบแขนของผมตอนนี้ ตอนนี้ผมอยากให้คุณลองจินตนาการว่า ผมลูบแขนผมด้วยสิ่งนี้ อย่าเพิ่งหนีไปไหนครับ (เสียงหัวเราะ) มันให้ความรู้สึกที่แตกต่างกันมากครับ แล้วมันเกี่ยวอะไรกับความปวดเรื้อรังใช่ไหมครับ ลองคิดดูนะครับว่าถ้าเกิดความคิดทั้งสองร่วมกัน ลองคิดดูนะครับว่าชีวิตของคุณจะเป็นอย่างไร ถ้าผมลูบคุณด้วยขนนกนี้ แต่สมองของคุณกลับบอกคุณว่า มันให้ความรู้สึกเหมือนกับโดนส่ิ่งนี้ และนั่นคือประสบการณ์ของผู้ป่วยของผมที่เกิดภาวะการปวดเรื้อรัง แล้วลองคิดดูถึงสิ่งที่แย่ไปกว่านั้นสิครับ ลองคิดดูว่าถ้าผมลูบแขนลูกของด้วยขนนกนี้ และสมองของเขากลับบอกเขาว่า มันให้ความรู้สึกเหมือนโดนเปลวไฟร้อนๆนี้

นั่นเป็นประสบการณ์จริงของคนไข้ของผมแชนด์เลอ คนที่คุณเห็นในรูปนี้ คุณคงเห็นว่าเธอเป็นเด็กสาวที่สวยมากคนหนึ่ง ผมพบเธอครั้งแรกเมื่อปีที่แล้วตอนนั้นเธออายุ 16 ปี และเธออยากจะเป็นนักเต้นมืออาขีพ และในการฝึกซ้อมเต้นของเธอนั่นเอง เธอล้มในท่าเหยียดแขนและข้อมือเคล็ด คุณคงคิดออกว่าเธอได้ทำอะไรไปบ้าง ข้อมือเคล็ดคงไม่ใช่เรื่องใหญ่โตอะไร ในชีวิตนัก แค่พันด้วยผ้าพันเคล็ด กินยาแก้ปวดไอบูโพรเฟนสัก 1-2 อาทิตย์ ก็น่าจะหายแล้ว แต่ในกรณีของแชนด์เลอ นั่นเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของเรื่องราว นี่เป็นลักษณะของแขนของเธอครับ ตอนที่เธอมาพบผมหลังจากเกิดแขนของเธอเกิดการเคล็ดประมาณ 3 เดือน จะเห็นได้ว่าแขนของเธอสีเปลี่ยนไป กลายเป็นสีม่วงคล้ำ เมื่อคุณลองจ้บแขนเธอดูจะรู้สึกว่าเย็นมาก กล้ามเนื้อแข็งและอ่อนแรง เราเรียกอาการนี้ว่า ดีสโทนิค อาการปวดกระจายจากข้อมือไปถึงมือ ไปถึงปลายนิ้ว จากข้อมือไปถึงข้อศอก ลามไปถึงหัวไหล่

แต่สิ่งที่แย่ที่สุดคือ ไม่ใช่แค่อาการปวดนี้จะคงอยู่ 24 ชั่วโมงต่อวันเท่านั้น สิ่งที่แย่กว่านั้นก็คือเธอมีอาการ อัลโลไดเนีย ซึ่งเป็นศัพท์ทางการแพทย์ที่ใช้เรียกอาการที่ผมเพิ่งแสดงให้ชมไปเมื่อสักครู่ ด้วยขนนกและเครื่องพ่นไฟ การสัมผัสแขนเธอแม้เพียงแต่เบาๆ การสัมผัสมือ แม้แต่การสัมผัสด้วยของปลายแขนเสื้อ,ของเสื้อผ้าที่เธอสวมใส่ ทำให้เกิดการปวดแสบปวดร้อนอย่างมาก

ทำไมระบบประสาทถึงได้แปลผลผิดพลาดได้ขนาดนี้ อะไรที่ทำให้ระบบประสาท แปลผลการสัมผัสอย่างเบาๆผิดพลาด เช่นการสัมผัสของมือ กลับแปลผลเป็นความเจ็บปวดอย่างมากมาย เหมือนกับการถูกเผาด้วยเปลวไฟ เราอาจจะลองจินตนาการถึงระบบประสาทในร่างกายของเรา เหมือนกับระบบไฟในบ้านของคุณ ในบ้านคุณ สายไฟอยู่ในผนังใช่ไหมครับ จากสวิทซ์ไฟไปยังกล่องเชื่อมต่อบนเพดาน จากกล่องเชื่อมต่อไปสู่หลอดไฟ และเมื่อคุณเปิดสวิทซ์ ไฟก็ติด เมื่อคุณปิดสวิทซ์ ไฟก็ดับ เราคิดกันว่าระบบประสาทก็คงจะเป็นแบบนั้น ถ้าคุณทุบหัวแม่มือคุณด้วยค้อน สายไฟในแขนของคุณซึ่งเราเรียกกันว่าระบบประสาท จะนำส่งข้อมูลนี้ไปสู่กล่องเชื่อมต่อในไขสันหลัง ซึ่งมีสายไฟใหม่ ระบบประสาทตัวใหม่ นำข้อมูลนั้นส่งไปยังสมอง ซึ่งทำให้เรารู้สึกเจ็บที่หัวแม่มือ

แต่สถานการณ์จริงในร่างกายมนุษย์ มันซับซ้อนกว่านั้นมาก แทนที่จะเกิดขึ้นแบบว่า ที่กล่องเชื่อมต่อในไขสันหลัง มีการเชื่อมต่อของเซลล์ประสาทแต่ละตัวแบบธรรมดา โดยการปล่อยถุงสีน้ำตาลเล็กๆ ซึ่งมีข้อมูลทางเคมีที่เรียกว่า "สารสื่อประสาท" โดยปลดปล่อยทีละตัว ที่จริงแล้วสิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ สารสื่อประสาทถูกปลดปล่อยออกมาทั้งสามทิศทาง ทั้งด้านข้าง หน้าหลัง บนและล่างในไขสันหลัง และเริ่มมีปฏิิิกิริยา กับเซลล์ที่อยู่ติดกัน ซึ่งเรียกว่าเซลล์เกลีย ซึ่งครั้งหนึ่งเราเคยคิดว่า เป็นส่ิงที่ไม่ได้สำคัญอะไรมากมายที่อยู่ในไขสันหลัง และไม่ได้ทำหน้าที่อะไรนอกจากยึดให้สิ่งสำคัญต่างๆอยู่ใกล้ๆกัน เช่นพวกเซลล์ประสาท แต่กลับกลายเป็นว่า เจ้าเซลล์เกลียนี้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง ในการช่วยแปลงสัญญาณและขยายสัญญาณของระบบประสาท และกรณีการปวดนี้ มันกลับบิดเบือนสัญญาณ ของการรับความรู้สึก เซลล์เกลียเหล่านี้ถูกกระตุ้น สารพันธุกรรมของมันสังเคราะห์โปรตีนใหม่ๆ ซึ่งกระจาย และมีปฏิกิริยากับเซลล์ประสาทข้างเคียง แล้วปล่อยสารสื่อประสาทออกมา สารสื่อประสาทนั้นจะกระจายออกไป กระตุ้นเซลล์เกลียอีกหลายๆตัว จนกระทั่งเกิด ผลสะท้อนย้อนกลับทางบวก

คล้ายๆกับการที่มีคนมาที่บ้านคุณ และปรับแผงไฟในผนังของคุณใหม่ ซึ่งกลายเป็นว่าถ้าคุณเปิดสวิทซ์ไฟ ชักโครกอาจจะกดเอง หรือเครื่องล้างจานเปิดทำงานเอง หรือหน้าจอคอมพิวเตอร์ปิดตัวเอง ซึ่งเป็นเรื่องที่แปลกมาก แต่นั่นคือเรื่องจริงที่เกิดขึ้น กับการปวดเรื้อรัง ทำให้การปวดกลายเป็นโรคอย่างหนึ่ง ระบบประสาทมีคุณสมบัติในการปรับเปลี่ยน มันเปลี่ยนแปลงและเปลี่ยนรูปแบบ ในการตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นต่างๆ

แล้วเราทำอย่างไรดีกับสิ่งที่เกิดขึ้น เราจะทำอะไรได้บ้างในกรณีของแชนด์เลอร์ เรารักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้แบบการรักษาทั่วไป ณ เวลานั้น เรารักษาพวกเขาด้วยยาที่ช่วยปรับอาการ เช่นให้ ยาแก้ปวด ซึ่งก็เห็นกันอยู่ว่าไม่ค่อยได้ผลสักเท่าไหร่ สำหรับการปวดประเภทนี้ เรารักษาเซลล์ประสาทที่ถูกกระตุ้นตลอดเวลา ทั้งที่ควรจะอยู่เงียบๆ โดยการให้ยาชาเฉพาะที่เพื่อให้สงบลง และสิ่งสำคัญที่เราได้ทำก็คือ เราได้ใช้กระบวนการที่เข้มงวดและค่อนข้างอึดอัด ทั้งกายภาพบำบัดและกิจกรรมบำบัด เพื่อฝึกให้ระบบประสาทกลับมาทำงานเหมือนเดิมอีกครั้ง เพื่อให้ตอบสนองได้อย่างปกติ เพื่อให้การรับรู้ความรู้สึกเป็นไปอย่างปกติ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตในทุกวัน และเรายังช่วยสนับสนุน โดยการทำโปรแกรม จิตบำบัดอย่างเข้มข้นกันเลยทีเดียว เพื่อรับรู้ถึงความสิ้นหวัง ความซึมเศร้า ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมๆกับอาการ ปวดอย่างรุนแรงและเรื้อรังนี้

ซึ่งมันก็ประสบความสำเร็จอย่างดี อย่างที่คุณได้เห็นจากวีดีโอของแชนด์เลอร์ นี่เป็นภาพ 2 เดือนหลังจากที่เราพบเธอครั้งแรก ซึ่งกำลังตีลังกาหลัง ผมเพิ่งได้กินข้าวเที่ยงกับเธอเมื่อวานนี้ เพราะเธอเป็นนักศึกษาที่กำลังเรียนเต้นอยู่ที่ Long Beach นี่เอง และเธอก็ทำมันได้เป็นอย่างดีเลยทีเดียว

แต่อนาคตก็ยิ่งจะดีขึ้นกว่านี้อีก อนาคตที่มีสัญญาว่า กำลังมีการพัฒนายาตัวใหม่ขึ้นมา ที่ไม่ใช่แค่เป็นยารักษาตามอาการเท่านั้น ซึ่งจริงๆแล้วเป็นการปกปิดปัญหาไว้ อย่างที่เรามีใช้กันอยู่ในตอนนี้ แต่ว่ายาตัวใหม่นี้จะเป็นยาที่ช่วยปรับโรค ซึ่งจะลงไปแก้ตรงที่มาของปัญหา และโจมตีเซลล์เกลีย หรือโปรตีนที่เป็นอันตรายต่างๆ ที่เซลล์เกลียได้สร้างขึ้น ซึ่งกระจายไปทั่วและทำให้ระบบประสาททำงานผิดพลาด หรือปรับเปลี่ยนไป นั่นคือความสามารถของมันในการ บิดเบือนและทำให้การแปลงผล ของระบบประสาทสัมผัสที่เราเรียกว่าการปวด ซึ่งผมก็หวังว่า

ในอนาคต คำพูดของคุณจอร์จ คาลิน จะเป็นจริงขึ้นมา คนที่พูดว่า "ปรัชญาของผมก็คือ ไม่มีความเจ็บปวด ก็ไม่มีความเจ็บปวด"

ขอบคุณมากๆครับ

(ปรบมือ)