แดน อาเรียลี่ : ระวังผลประโยชน์ทับซ้อน

เอาล่ะ... ผมเคยใช้ชีวิตอยู่ในโรงพยาบาลมานาน และหลังจากที่ผมออกมาไม่กี่ปี ผมก็กลับไปที่นั่น ท่านประธานของแผนกบำบัดผู้ป่วยไฟไหม้ดูตื่นเต้นมากเลยที่ได้เจอผม ท่านบอกผมว่า "แดน, ผมมีวิธีรักษาใหม่สำหรับคุณด้วยล่ะ มันเจ๋งมาก" ผมตื่นเต้นมาก ผมเดินตามท่านเข้าไปในออฟฟิศ แล้วท่านก็อธิบายให้ผมฟังว่า ตอนที่ผมกำลังโกนหนวด ผมมีจุดเล็กๆ ดำๆ ยุ่บยั่บอยู่บนซีกซ้ายของใบหน้า ส่วนที่มีเส้นขนอยู่ ตรงนี้ครับ แต่ใบหน้าซีกขวาของผมนี่สิ ผมเคยถูกไฟคลอกหนักมาก ส่วนนี้ก็เลยไม่มีขน ใบหน้าทั้งสองซีกของผมก็เลยไม่สมมาตรกันครับ แล้ววิธีรักษาสุดเจ๋งของท่านประธานน่ะเหรอครับ? ท่านจะสักจุดสีดำเล็กๆ พวกนี้ ลงบนใบหน้าซีกขวาของผม ซึ่งนั่นจะทำให้ใบหน้าของผมสมมาตรกันครับ

ผมสนใจวิธีนี้นะ ท่านก็เลยขอให้ผมไปโกนหนวด ผมจะบอกให้ มันเป็นวิธีการโกนหนวดที่แปลกมาก เพราะผมมาลองคิดๆดูแล้ว แล้วผมก็พบว่า วีธีการโกนหนวดของผมในตอนนั้น จะกลายเป็นวิธีที่ผมใช้โกนหนวดไปตลอดชีวิตของผม เพราะผมต้องทำให้ความกว้างของเคราเท่าเดิมเสมอ เมื่อผมกลับไปที่ออฟฟิศของท่านประธาน ผมรู้สึกไม่ค่อยแน่ใจ ผมก็เลยถามท่านว่า "ผมขอดูหน่อยได้มั้ยครับว่าถ้าทำแล้วจะเป็นยังไง?" ท่านก็เลยให้ผมดูรูป ของแก้มเล็กๆ ซึ่งมีจุดสีดำเล็กๆ บอกอะไรไม่ค่อยได้เท่าไหร่ ผมก็เลยถามอีกว่า "ถ้าผมแก่ตัวขึ้นแล้วผมทั้งหัวกลายเป็นสีขาวโพลน อะไรจะเกิดขึ้นครับ?" "โอ้, ไม่ต้องกังวลหรอกเรื่องนั้น" ท่านบอก "เรามีเลเซอร์, เราทำให้จุดพวกนั้นขาวได้" แต่ผมก็ยังกังวลอยู่ ผมจึงบอกท่านว่า "รู้อะไรมั้ยครับ, ผมไม่ทำดีกว่า"

แล้วการกดดันเพื่อทำให้ผมรู้สึกผิดครั้งยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิต ก็ตามมาทันทีครับ คนพูดประโยคนี้เป็นคนยิวนะครับ เอาล่ะ นั่นตีความได้หลายอย่างเลย (หัวเราะ) ท่านบอกว่า "แดน, คุณเป็นอะไรไป?" รู้สึกดีเหรอที่ใบหน้าดูไม่สมมาตรเป็นแบบนี้? คุณมีความสุขแบบวิตถารจากการที่เป็นแบบนี้หรือไง? ผู้หญิงจะรู้สึกสงสารคุณ แล้วก็มีเซ็กซ์กับคุณบ่อยขึ้นงั้นเหรอ? ที่พูดมาทั้งหมด ไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลยครับ และนั่นเป็นอะไรที่ผมเซอร์ไพรส์มากนะ เพราะผมเคยผ่านการบำบัดรักษามาก็หลายครั้ง แล้วก็มีการบำบัดหลายอย่างที่ผมไม่ทำ และผมก็ไม่เคยถูกกดดันให้รู้สึกผิดขนาดนี้มาก่อนเลย แต่ผมก็ตัดสินใจว่าจะไม่เข้ารับการรักษานี้ ผมก็เลยไปหาท่านรองคณบดี แล้วถามว่า "เกิดอะไรขึ้น? ทำไมต้องมากดดันกัน?" แล้วท่านรองก็อธิบายให้ผมฟังว่า พวกเขาได้ใช้วิธีรักษานี้กับผู้ป่วยสองรายแล้ว และพวกเขากำลังต้องการผู้ป่วยรายที่สามสำหรับรายงานที่พวกเขากำลังเขียนอยู่

(หัวเราะ)

ตอนนี้ คุณอาจจะคิดว่าผู้ชายคนนี้มันงี่เง่า ก็ถูกครับ ดูเหมือนเขาจะเป็นแบบนั้นจริงๆ นั่นแหละ แต่ขอผมเล่าเพิ่มมุมมองอีกด้านนึงของเรื่องนี้ให้คุณฟังก็แล้วกัน ไม่กี่ปีที่ผ่านมา ผมกำลังทำการทดลองอยู่ในห้องทดลอง แล้วตอนที่เราดำเนินการทดลองเนี่ยนะครับ เรามักจะหวังว่ากลุ่มแรก จะทำตัวแตกต่างจากอีกกลุ่มที่เหลือ สรุปได้ว่า ตอนนั้นเรามีกลุ่มหนึ่งที่ผมคาดว่ามีประสิทธิภาพสูง และอีกกลุ่มที่ผมคาดว่ามีประสิทธิภาพต่ำ และตอนที่เราได้ผลการทดลอง นี่เป็นสิ่งที่เราได้ครับ ผมดีใจมาก ถ้าไม่นับว่ามีคนคนหนึ่ง ในกลุ่มที่น่าจะมีประสิทธิภาพสูง แต่ดันทำงานได้แย่มาก และเขาดึงค่าเฉลี่ยของกลุ่มลง ทำลายนัยสำคัญในเชิงสถิติของการทดลองไปหมด

ดังนั้น ผมก็เลยจับตาดูผู้ชายคนนี้เป็นพิเศษ เขามีอายุมากกว่าคนอื่นๆ ในกลุ่มประมาณ 20 กว่าปี และผมจำได้ดีเลยว่า เคยมีผู้ชายแก่ๆ และขี้เมาคนหนึ่ง มาหาผมที่ห้องทดลอง อยากจะได้เงินไปใช้ และผู้ชายแก่ๆ คนนั้นก็คือผู้ชายที่ทำลายผลการทดลองของผมนี่แหละ "เยี่ยมเลย!" ผมคิด "โยนเขาออกไปจากการทดลองเลยละกัน ใครหน้าไหนกันที่จะเอาผู้ชายขี้เมามาเป็นกลุ่มตัวอย่าง?"

แต่ในอีกสองวันถัดมา เรามานั่งคิดเรื่องนี้กันกับกลุ่มนักศึกษาของผม แล้วเราก็พูดว่า "อะไรจะเกิดขึ้นถ้าผู้ชายขี้เมาคนนั้นไม่ได้ทำลายผลการทดลองของเรา อะไรจะเกิดขึ้นถ้าเขาอยู่ในอีกกลุ่มนึง? เราจะเอาเขาออกไปจากการทดลองมั้ย?" เราอาจจะไม่ได้ดูข้อมูลเลยด้วยซ้ำไป และถ้าเราได้ดูข้อมูล เราอาจจะพูดว่า "เยี่ยมเลย! ช่างเป็นผู้ชายที่ฉลาด และทำงานได้ไร้ประสิทธิภาพอะไรอย่างนี้" เพราะเขาคงดึงค่าเฉลี่ยของกลุ่มที่ด้อยกว่าลงไปอีก" ซึ่งนั่นทำให้ผลการทดลองของเรามีความหนักแน่นขึ้น อย่างที่เราไม่มีทางทำได้ ดังนั้น พวกเราจึงตัดสินใจไม่ถอดผู้ชายคนนั้นออก และเริ่มทำการทดลองกันใหม่

แต่คุณก็รู้ เรื่องราวเหล่านี้ และการทดลองอีกหลายครั้งที่เราได้ทำบนผลประโยชน์ที่ทับซ้อนกัน มักจะดึงเอาสองประเด็นสำคัญ ขึ้นมาให้เราเห็นนะ ผมว่า ประเด็นแรกก็คือ ในชีวิตนี้ เราได้เจอผู้คนมากมาย ผู้คนที่ ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง พยายามจะสักลงบนหน้าเรา พวกเขาได้รับผลประโยชน์ ที่ทำให้มองไม่เห็นความเป็นจริง จึงทำให้พวกเขาให้คำแนะนำที่มีความเอนเอียงกับเรา และผมมั่นใจมากว่า นี่เป็นสิ่งที่พวกเราทุกคนสังเกตพบ และพวกเราเห็นว่ามันเกิดขึ้น เราอาจจะไม่ได้สังเกตพบในทุกๆ ครั้ง แต่เราเข้าใจว่ามันเกิดขึ้น

สิ่งที่ยากที่สุด แน่นอนครับ ก็คือการสังเกต ว่าในบางครั้ง ตัวเราเองนั่นแหละ ที่ตามืดบอดไปเพราะผลประโยชน์ที่เราได้รับ และนั่นก็เป็นบทเรียนที่ยากมาก มากเพียงพอที่เราจะต้องนำมาใส่ใจ เพราะเรามองไม่เห็นว่าผลประโยชน์ทับซ้อนมีผลกับเราอย่างไร ในขณะที่ผมกำลังทำการทดลองพวกนี้ ในใจผมนะ ผมกำลังช่วยเหลือวิทยาศาสตร์ ผมทำลายข้อมูล เพื่อที่จะทำให้รูปแบบของข้อมูลที่แท้จริงเปล่งประกายออกมา ผมไม่ได้ทำอะไรเลวร้ายซักหน่อย ในใจผม ผมนี่แหละที่เป็นอัศวิน ที่กำลังช่วยให้วิทยาศาสตร์ก้าวหน้า แต่มันไม่ใช่เลย จริงๆแล้ว ผมกำลังเข้าไปยุ่มย่ามกับกระบวนการ ด้วยเจตนาดีทั้งหลายแหล่ และผมคิดว่าความท้าทายที่แท้จริงก็คือการมองให้ออก ว่ามีครั้งไหนบ้างในชีวิตเรา ที่ผลประโยชน์ทับซ้อนเข้ามามีบทบาทอยู่ และพยายามเลิกเชื่อในสัญชาตญาณที่จะเอาชนะมัน แต่ให้พยายามทำในสิ่งต่างๆ ที่จะช่วยให้เราหลีกหนีจากการเป็นเหยื่อของพฤติกรรมเหล่านี้ เพราะเราอาจจะสร้างสถานการณ์ที่เราไม่ต้องการขึ้นมาได้มากมาย

ผมอยากจะฝากซักแง่คิดที่ดีไว้ให้กับพวกคุณ ผมหมายความว่า ที่ผมพูดมาทั้งหมดนี่มันน่าหดหู่นะ ผู้คนมีผลประโยชน์ทับซ้อน เรามองไม่เห็นมัน และอะไรอื่นๆอีกมากมาย ผมคิดว่านะ สิ่งที่ดี ของผมที่กล่าวมาทั้งหมดนี่ ก็คือ ถ้าเราเข้าใจเมื่อเราก้าวไปผิดทาง ถ้าเราเข้าใจกระบวนการลึกๆ ว่าทำไมเราถึงตกหลุมพราง และหลุมพรางเหล่านี้อยู่ที่ไหนบ้าง เราก็คงจะหวังได้จริงๆ ว่าเราจะแก้ปัญหานี้ได้ และนั่นแหละครับ คือความหวัง ขอบคุณมากครับ

(ปรบมือ)