Maikëll Shermer për shkaqet pse njerëzit besojnë gjëra të çuditshme

Tunjatjeta, unë jam Majkëll Shermer, drejtor i Shoqatës së Skeptikëve botues i revistës Skeptiku Ne hetojmë pretendimet për dukuri paranormale, pseudo-shkencore, si çdo grup, kult, apo pretendim tjetër të skajshëm që të kap syri në zonën midis -- shkencës, pseudoshkencës, jo-shkencës dhe shkencës boshe, shkencës vudu, shkencës patologjike, shkencës se keqe, anti-shkencës the budallëqeve me brirë. Dhe, nëse nuk keni qënë kohët e fundit për pushime në Mars, duhet ta dini që të tilla ka me bollëk në të katër anët.

Ka njerëz që na quajnë çfallsifikues, emërtim me ngarkesë paksa të keqe. Megjithatë, për të qënë të hapur -- fallsifikime ka sa të duash, dhe ne jemi si ato skuadrat speciale të forcave të policisë, që merren me spastrim. Me një fjalë, jemi pak a shumë si Ralf Nader të ideve të këqija -- (Të qeshura) -- në përpjekje për të zëvendësuar idetë e këqija me ide të mira.

Ja, po e nis me shembullin e një ideje të keqe. E kam sjellë me vete. Kjo këtu i është dërguar emisionit Dateline të NBC-së për provë. Quhet -- është prodhim i Korporatës Quadro në West Virginia. Quhet Shkopi Kërkues Quadro 2000 (Të qeshura) Ky shkop i shitet administratave të shkollave të mesme për 900 dollarë. Një copë plastike, me një antenë elektronike. Mund ta përdorësh për të kërkuar ç'të duash, megjithëse ky është ndërtuar për të gjetur marijuana në raftet e nxënësve. (Të qeshura)

Ja si punon -- ti ecën nëpër korridor dhe pret sa të fillojë të drejtohet nga ndonjë raft. Atëherë e hap raftin. Me një fjalë, pak a shumë kështu. Ja, ua tregoj unë. (Të qeshura) Jo, prit -- më duket se merr pak si shumë djathtas. Megjithatë, shikoni -- ja, kjo është shkencë, pra do bëjmë eksperiment të kontrolluar. Jam i bindur që do të shkojë andej. (Të qeshura)

Zotëri, ka mundësi t'i zbrazni pak xhepat. Ju lutem -- zotëri? (Të qeshura)

Pra, pyetja ishte kjo: A mund ta gjesh vërtet me këtë shkop marijuanën te raftet e studentëve? Përgjigja është, nëse hapën një numër të mjaftueshëm raftesh -- po. (Të qeshura) (Duartrokitje)

Por shkenca të detyron të llogaritësh jo vetëm sa herë qëllon në shenjë, por edhe sa herë del huq. Dhe, ndoshta thelbi i bisedës së shkurtër që po bëj këtu, është se pikërisht këtë punë bëjnë fallxhorët, astrologët, lexuesit e letrave tarot, etj. Njerëzit kapen pas rasteve kur qëllohet në shenjë, duke harruar të dalat huq. Ndërsa shkenca të detyron t'i mbash parasysh gjithë të dhënat, dhe të shohësh a ndryshon numri i të qëlluarit në shenjë nga numri që të jep rastësia.

Për rastin në fjalë, ne bëmë provën përkatëse. Morëm dy kuti të mbyllura, njërën me THC Marijuana aprovuar nga qeveria, dhe tjetrën bosh. Dhe ky aparat gjeti 50 përqind të rasteve -- -- pikërisht aq sa pritet nga hedhja e monedhës kokë a pil. Ja pra, një shembull zbavitës i gjërave me të cilave merremi.

"Skeptic" është botim tre-mujor. Në çdo numër ka një temë të caktuar; numri i fundit i kushtohet të ardhmes së inteligjencës. A po vijnë njerëzit duke u zgjuarsuar apo duke u budallepsur? Për shkak të natyrës së punës që bëj, unë kam mendimin tim për këtë pikë. Megjithatë, faktet tregojnë se njerëzit po zgjuarsohen. Me një rritje të IQ me tre pikë për 10 vjet. Tepër interesante.

Në shkencë, skepticizmi, ashtu si vetë shkenca nuk përfytyrohet si diçka, si gjë. A është shkenca e pajtueshme me fenë? Eshtë njëlloj si të thuash, a është shkenca e pajtueshme me hidraulikun? Këto -- janë gjëra thjesht të ndryshme. Shkenca nuk është gjë. Ajo është folje. Eshtë mënyrë e të parit të gjërave. Eshtë mënyra se si kërkon shpjegime të natyrshme për të gjitha dukuritë.

Domethonë, çfarë ka më shumë të ngjarë, që qenie inteligjente jashtëtokësore ose shumëdimensionale të udhëtojnë largësi të paimagjinueshme hapësire për të vizatuar rrathë në arat e drithit të Fermerit Bob në Pukerbrush, Kanzas, me qëllim që të reklamojë skeptic.com, faqen tonë të internetit? Apo, ka më shumë mundësi që ndonjë lexues i Skeptik-ut ta ketë bërë këtë punë në Photoshop? Sido që të jetë puna, ne e kemi për detyrë të pyesim -- (Të qeshura) -- cili është shpjegimi më i logjikshëm? Dhe para se të hidhemi e të themi që vjen nga jashtë toka, duhet të sigurohemi që nuk i përket kësaj bote. Çfarë ka më tepër të ngjarë -- që Arnoldin ta kenë ndihmuar jashtëtokësorët për t'u zgjedhur guvernator? Apo që këtë histori ta ketë sajuar "World Weekly News"? (Të qeshura)

Në një farë mënyre -- kjo temë shprehet bukur te kjo karikaturë e Sidney Harris. Për ju që jeni larg dhe s'e dalloni dot -- lexohet: "Pastaj ndodh mrekullia. Mendoj se duhet të jeni pak më i qartë këtu, te hapi i dytë." Vetëm kjo faqe do të mjaftonte t'i hidhte poshtë plotësisht argumentat e projektimit inteligjent. Ato s'mbahen në gjë tjetër. (Duartrokitje) Mjafton të thuash ndodhi një mrekulli. Puna është që kjo nuk shpjegon asgjë. Nuk jep rrugëzgjidhje. S'ka asgjë që duhet ta provosh. Ky është kapaku që i venë bisedës kreacionistët e projektimit inteligjent.

Ndërkohë që -- është më se e vërtetë që shkencëtarët s'rrijnë pa na ngatërruar me ca fjalë të vështira nga ana gjuhësore -- energji e errët, ose materje e errët, e më the të thashë. Po e lemë kështu derisa të arrijmë ta kuptojmë. Për shkencën, kjo s'është tjetër veçse hallka e parë e zinxhirit shkak pasojë. Ndërsa për kreacionistët projektues është fundi i zinxhirit. Kështuqë, përsëri na lejohet t'i kthehemi pyetjes -- kush është më e mundshme -- që UFOt të jenë anije jashtëtokësore; gabime në përcaktim, apo thjesht falsifikime?

Ja një UFO e fotografuar nga shtëpia ime në Altadena, Kaliforni, me Pasadenën që shtrihet poshtë. Po t'iu duket si kupë nga ato që iu vihet rrotave të makinës, mos u çudisni, se ashtu është. S'ka nevojë as për Photoshop, as për pajisje të teknologjisë së lartë, as për kompjuter. Fotografia është marë me një kamera Kodak Instamatic, pasi është hedhur kupa. S'ke nevojë për asgjë tjetër veçse për dikë që të rrijë gati me kupën e rrotës në dorë. Kamera është gati -- ja, kaq është. (Të qeshura)

Pra, megjithëse ekziston mundësia që pjesa më e madhe të jenë falsifikime, ose iluzione, etj., ndërsa një pjesë e vogël të jenë të vërteta, përsëri mbetet më tepër e mundshme që të jenë të gjitha falso, si puna e rretheve në drithë.

Duke folur më seriozisht tani, në shkencë ne kërkojmë ekujlibrin midis të dhënave dhe teorisë. Në rastin e Galileos, kur i drejtoji teleskopin Saturnit, atij i dolën dy probleme. E para, në atë kohë nuk kishte dale ende teorija e unazave planetare. Dhe e dyta, të dhënat që ai kishte në atë kohë ishin të paqarta dhe të pamjaftueshme, Prandaj s'e përcaktonte dot çfarë po shihte. Kështuqë shkruajti për atë që mendonte se kishte parë -- "Vura re se planeti më i largët kishte tre trupa." Ja, ky qe përfundimi ku arriti për çka pa. Pra, pa teori të unazave planetare dhe vetëm me ca të dhëna në vija të trasha, është e pamundur të krijosh një teori të saktë. Kjo punë nuk u zgjidh deri në vitin 1655.

Ky është libri i Kristian Hygens, në të cilin ai klasifikon gjithë gabimet e bëra nga njerëzit në përpjekje për të kuptuar ç'ndodhte në Saturn. Kjo s'mund të bëhej para tij -- Hygens kishte në dorë dy gjëra. Ai kishte një teori të qëndrueshme të unazave planetare dhe funksionimit të sistemit planetar. Kishte edhe të dhëna më të mira, më të detajuara teleskopike me të cilat mund të llogariste që, meqë Toka rrotullohej më shpejt -- sipas ligjeve të Keplerit -- më shpejt se sa Saturni, atëherë ne arrijmë ta kapim, dhe t'i shohim unazat nga kënde të ndryshme shikimi. Pra tani del se kjo është e vërteta.

Të pasurit të një teorie ka një problem të madh, problemin që teoria mund të jetë e mbushur me paragjykime të njohjes. Prandaj edhe një nga problemet në shpjegimin e pyetjes se përse njerëzit besojnë gjëra të çuditshme është se ne kemi në kokë gjëra në nivele më të thjeshta. Ndaj edhe unë po kaloj te disa prej tyre që janë më serioze. Si për shembull te prirja jonë e lindur për të parë fytyra.

Ja një fytyrë në Mars -- në vitin 1976, NASA u pati presion të madh për të fotografuar pikërisht këtë zonë të Marsit, sepse njerëzit ishin të bindur se kjo ishte arkitekturë monumentale e krijuar nga Marsianët. Mirëpo, siç doli më vonë -- ja një foto e marrë nga më afër në vitin 2001. Po t'i picërrosh sytë, me siguri që do ta shohësh fytyrën edhe këtu. Por kur picërron sytë s'bën gjë tjetër veçse e kthen këtë foto nga të detajuar në diçka në vija të trasha. Pra, s'bën gjë tjetër veçse zvogëlon cilësinë e të dhënave. Edhe po të mos iu thosha unë çfarë të kërkoni, ju përsëri do ta shihnit fytyrën, sepse ne jemi të programuar nga evolucioni për të parë fytyra.

Për ne fytyrat janë shumë të rëndësishme nga ana shoqërore. Sidomos fytyrat e lumtura. Nuk është e vështirë të shohësh fytyra të gjithfarëllojshme. (Të qeshura) Këtu mund të shihni një fytyrë të lumtur në Mars. Po të ishin bretkoca, astronautët do të dallonin aty edhe Bretkun Kermit. E dalloni këtu? Me ato këmbkat e vogla prej bretkoce. Ose, po të ishin gjeologët elefantë.

Ikonografi fetare. (Të qeshura) Zbuluar nga një bukëpjekës nga Tenesi në 1996. Që kërkonte pesë dollarë për kokë që të të linte ta shihje simiten murgeshë deri sa avokati i Nënë Terezës i dërgoi një urdhër që të hiqte dorë nga ajo punë. Ja edhe Zonja Jonë e Guadalupës dhe Zonja Jonë e Uatsonville, një çikë më poshtë. Apo duket një çikë më larg që aty? Lëkurët e druve janë veçanërisht të përshtatshme, sepse duken bukur, me përmbajtje, me degë, bardh-e-zi, dhe s'e ke fare të vështirë ta gjesh figurën që kërkon -- njerëzit janë kafshë që kërkojnë figura.

Ja edhe Virgjëresha Marije në një qelq dritareje në Sao Paulo. Ndërsa këtu kemi Virgjëreshën Marije të çfaqur në një copë sanduiçi me djathë -- të cilën pata rastin ta mbaj në dorë në një kazino të Las Vegasit, kuptohet, meqë jemi në Amerikë. (Të qeshura) Kjo kazino ka paguar 28 500 dollarë në eBay për copën e sanduiçit me djathë. (Të qeshura) Po me kë ngjan më shumë, me Virgjëreshën Marije? (Të qeshura) Me ato buzë të spërdredhura, në modën e viteve 1940-të.

Virgjëresha Marije në Kliaruater, Florida. Shkova vetë ta shihja me sytë e mi. Rreth e rrotull gjithë ai milet -- me zemrat e mbushura plot besim -- me karroca, paterica, e më the të thashë. Ndërsa ne hymë brenda, për ta hetuar. Sa për t'iu dhënë idenë e përmasave -- ja ku jemi, Daukins, unë dhe Randi i Magjishëm, ngjitur me këtë imazh dy kate e gjysmë të lartë. Qirinj pa fund, me mijra qirinj që njerëzit kishin ndezur për ta nderuar imazhin. Atëherë shkuam nga pas për të parë ç'bëhej, dhe na doli se mjafton të kesh në dorë një zorrë uji dhe një palmë dhe e arrin atë që do. Ja Virgjëresha Marije nga prapa, që sapo kishin filluar ta fshinin. Me sa duket s'lejohet më shumë se një mrekulli për ndërtesë. (Të qeshura) Nga ana tjetër, a është vërtet mrekulli e Marijes, apo mrekulli e Marxhit? (Të qeshura)

Atëherë po vazhdoj drejt mbylljes me një shembull tjetër veçse kësaj rradhe me zë -- iluzione zanore. E keni parë filmin "Zhurma e bardhë" me Majkëll Kitën, ku të vdekurit flasin dhe përgjigjen kur iu flasin? Me që ra fjala, e gjithë kjo puna e të folurit me të vdekurit s'është ndonjë gjë e madhe. Me se duket, mund ta bëjë kushdo. Vetëm se kur vjen puna t'i bësh të vdekurit të përgjigjen, ngatërrohen gjërat. (Të qeshura)

Në rastin në fjalë pretendohet se mesazhet e tyre fshihen pas dukurive elektronike. Këtë e kam shkarkuar nga një faqe interneti, ReverseSpeech.com. Ja se si tingëllon kur e dëgjon së mbari -- ky është nga shembujt më të njohur. Ja versioni së mbari i një kënge shumë të dëgjuar. Oh, mund të rrish ta dëgjosh gjithë ditën pa u mërzitur, apo jo? (Të qeshura)

Mirë, atëherë. Ja dhe varjanti mbrapsht. Përpiquni të dëgjoni mesazhin që fshihet pas fjalëve mbrapsh. Kapët gjë?

(Dëgjuesit: Satan).

Majkël Shermer: Satan? Mirë, të paktën kapëm Satanain. Tani, më lejoni që t'ua parapërgatis pjesën dëgjuese të trurit. duke iu treguar për çfarë duhet të dëgjoni, dhe pastaj do ta dëgjoni prapë. (Të qeshura) (Duartrokitje)

Po t'ua tregoj unë, s'iu shpëton dot. (Të qeshura)

Mirë, tani po e mbyll me një tregim të shkurtër pozitiv për -- Skeptikët është një organizatë edukative jo-fitimprurëse. Ne kërkojmë vazhdimisht gjëra të vogla, të mira që bëjnë njerëzit.

Eshtë një këngëtare shumë e njohur e muzikës pop në Angli. Shumë e mirë -- një nga këngëtaret më popullore në Angli sot, Kejti Melua Ajo ka shkruar një këngë shumë të bukur, Një ndër pesë këngët më të kërkuara të 2005, titulluar "Nëntë milion biçikleta në Pekin". Këngë dashurie -- Kejti është si Norah Xhons për Mbretërinë e Bashkuar -- për një djalë që ajo e do aq shumë, sa e krahason me nëntë milion biçikleta, etj. Dhe aty mund të gjesh këto vargje.

"Jemi 12 miliardë vjet dritë larg kufirit"

"Sipas mendjes sime"

"Sepse këtë s'e thotë dot njeri me siguri"

"Por unë di që do të vij drejt e te ti".

Shumë bukur. Të paktën i afrohet disi të vërtetës. Në Amerikë do të përkthehej, "Jemi 6,000 vjet dritë larg kufirit".

(Të qeshura)

Megjithatë, miku im Simon Singh, shkencëtar i fizikës bërthamore, që tani është edukator shkencor, dhe që ka shkruar, ndër të tjera edhe librin "Big-bang", s'lë rast pa shfrytëzuar për të propaganduar shkencën e saktë. Prandaj edhe shkruajti një artikull opinioni për këngën e Kejtit në "The Guardian", ku thoshte se, ç'është e vërteta, ne e dimë saktësisht sa larg nga kufiri jemi. Saktësisht, largësia është 12 -- është 13.7 miliardë vjet dritë larg kufirit, dhe jo me hamendje por diçka që dihet brenda caqeve të caktuara të gabimit. Pra mund të themi që, megjithëse nuk është absolutisht e vërtetë, është fare pranë të vërtetës.

Për t'i dhënë hakun, Kejti e telefonoi fill pas botimit të artikullit, dhe i tha: "Më ke bërë me turp. Unë kam qënë anëtare e klubit të astronomisë, dhe duhet ta dija më saktë." Pas kësaj, ajo e rishkroi këngën. Dhe unë po e mbyll me varjantin e ri të saj: "Jemi 13.7 miliardë vjet dritë" " larg kufirit të universit që na kap syri" "Kjo është një përllogaritje mjaft e mirë brenda caqeve të caktuara të gabimit" "Dhe me informacionin që kemi në dorë". "Mund të parashikoj që do të jem gjithmonë me ty." (Duartrokitje)

Bukur, e? (Duartrokitje)