Malcolm Gladwell: Tregimi i çuditshem i Norden per vendin e makinerise se bombave

(Faleminderit. Eshte kenaqesi e vecante te jem ketu. Per here te fundit kam folur ne TED mendoj para shtate viteve ose ashtu disi. Une kam folur per sosin e shpagetave. Dhe shume njerez, mendoj i shohin keto video. Njerezit kane ardhur tek une qe atehere per te me pyetur pytje rreth sosit te shpagetave, e cila eshte nje gje e mrekullueshme brenda nje periudhe te shkurter-- (Buzeqeshje) por eshte deshmuar qe eshte me pak se ideale ne me shume se shtate vite. Dhe keshtu une mendova te vij te provoj dhe te vendosi sosin e shpagetave prapa meje.

(Buzeqeshje)

Tema e sesionit te ketij mengjesi eshte Gjerat qe ne Bejme. Dhe keshtu une mendova te tregoj nje storie per dike i cili ka bere njerin nder objektet me te cmuara te epokes se tij. Dhe emri i njeriut eshte Carl Norden. Carl Norden kishte lindur ne 1880. Dhe ai ishte zviceran. Dhe sigurisht, zviceranet mund te ndahen ne dy kategori te pergjithshme: ata te cilet bejne obekte te vogla, te holla dhe te shtrenjta dhe ata te cilet mbajne parate e atyre qe blejne objekte te vogla, te holla e te shtrenjta. Dhe Carl Norden eshte shume i vendosur ne kampin fomues. Ai eshte nje inxhinjer. Ai shkon ne Federal Polytech ne Zurih. Ne fakt, nje shok i tij i klases eshte nje djale i ri i quajtur Lenin i cili vetem thyente objektet e vogla, shtrejta, e te holla.

Dhe ai eshte nje inxhinjer zviceran, Carl. Dhe dua te them ne kuptimin e plotes te fjales. Ai vesh kostum me tri pjese; dhe ai ka mustaqe shume te vogla dhe te rendesishme; dhe ai eshte autoritar dhe narcist dhe i drejtuar nga nje ego e jashtzakonshme; ai punon 16 ore ne dite; dhe ai ka ndjenja shume te forta per alternimin aktual; dhe ai ndjehet sikur nje nxirje eshte shenje e dobesise morale; dhe ai pine shume kafe; dhe ai e bene punen e tij me se miri i ulur ne kuzhinen e nenes se tij ne Cyrih per ore te tera ne qetesi te plote me asgje por nje rigë llogaritese.

Per cdo rast, Carl Norden emigron ne Shtetet e Bashkuara pak para Luftes se Pare Boterore dhe drejton nje dyqan ne Rrugen Lafayette ne qender Manhattan. Dhe ai behet i opsesionuar me nje pytje si te gjuajme bomba nga aeroplani. Tani nese mendoni per kete, ne kohen para GPS dhe radarit, kjo ishte e qarte se ishte nje problem i veshtire. Eshte nje porblem i komplikuar i fizikes Ju keni nje aeroplan qe eshte me mijera metra ne ajer, duke ecur me qindra meter per ore, dhe ju po provoni re hidhni nje objekt, nje bomb, drejt ndonje objekti te palevizshem perballe te gjitha llojeve te ererave dhe reve dhe te gjitha llojet e paisjeve tjera ushtarake. Dhe te gjithe tipat e njerezve, duke shkuar deri te Lufta e pare Boterore dhe ne mes lufterave, provoj te zgjidh kete problem, dhe gati te gjithe dolen te shkurter. Bombat qe ishin te lira ishin jashtezakonisht te paperpunuara.

Por Carl Norden me te vertete eshte ai i cili e theu kodin. Dhe ai vije me kete paisje jashtezakonisht te komplikuar. Peshon rreth 50 Ibs. Quhet Norden Mark bomba 15. Dhe ka te gjitha llojet e levavave dhe vinçave dhe paisjet dhe matese veglash Dhe ai e bene kete gje te komplikuar. Dhe cka ai lejon njerezit te bejne eshte ai bene bombarduesit te marrin kete objekt te vecante vizaulisht ne sy te shenuar, sepse ata jane konin Plexiglas te bombarduesit, dhe pastaj ata e kyqen ne lartesin e aeroplanit, shpejtesia e aeroplanit, shpejtesia e eres dhe kordinatat e objektit. Dhe vendi i makinerise se bombave do ti tregoj atij kur ta hedh bomben. Dhe sic thote Norden, "Parase te vije ai vend i makinerise se bombave, bombat ne menyre rutinore do te humbasin objektivin e tyre per nje milje ose me shume." Por ai tha, me makinerin e bombave Mark 15 Norden, ai mund te gjuan nje bombe ne Pickle barrel ne 20,000 ft.

Tani une nuk mund te ju tregoj sa te befasuar ishin ushtria e Shteteve te Bashkuara nga lajmi i makinerise se bombave te Norden. Ishte si ushqim shpirteror nga parajsa Ketu ishte nje ushtri e cila posa ka pasuar pervoje ne Luften e pare Boterore, ku me miliona burra u rrahen ne mes me vet ne hendeke, duke mos shkuar askund, duke mos bere asnje perparim, dhe ketu dikush erdhi me nje paisje qe u'a lejoj atyre te fluturojne lart ne qiell lart mbi territorin e armikut dhe te shaktrrojne cka do qe deshen me perpikmeri te sigurt.

Dhe ushtria U.S shpenzon 1.5 bilion dollar-- bilion dollar ne 1940 dollar-- per te zhvilluar makinerin e bmbave te Norden-it. Dhe per t'a vendosur ate ne perspektive, cmimi total i projektit te Manhattan ishte tre bilion dollar. Gjysma e ketyre parave ishte shpenzuar ne makineri bombave Norden pasiqe ishte shpenzuar ne projektin me te famshem te industrise ushtarake te epokes se re. Dhe aty kishte njerez, strateg, mbrenda ushtrise Shteteve te Bashkuara te cilet sinqerisht menduan qe vetem kjo paisje do ta tregoj ndryshimin ndermjet disfates dhe fitores kur erdhi te lufta kunder Nazisteve dhe kunder Japonezve.

Dhe per Norden gjithashtu, kjo paisje kishte rendesi jashtezakonisht morale sepse Norden ishte nje Krishter i perkushtuar. Ne fakt, ai gjithmone do te deshprohej kur njerezit i referoheshin vendit te makinerise se bombave si zbulim e tij, sepse sipas tij, vetem zoti mund te zbuloj gjera. Ai thjeshte ishte insturment i deshires se Zotit. Dhe cila ishte deshira e Zotit? Mire deshira i Zotit qe sasia e vujatjes ne cdo lufte te reduktohet ne sasi sa me te vogel qe eshte e mundshme.

Dhe cka kane bene bmbat e Norden? Mire ju lejoj te beni ate. Ju lejoj vetem te bombardoni vetem keto gjera qe ju apsolutisht patet nevoje dhe kerkkuat te bombardoni. Keshtu ne vitet qe na shpein deri tek Lufta e Dyte Boterore, ushtria e Shteteve te Bashkuara blejne 90.000 te ketyre bombave te Norden me cmim te 14.000$ per secilin -- perseri , ne 1940 dollar, keto jane shume para. Dhe ata i trajnuan 50.000 bombardues si t'i perdorin ato -- gjate e gjere, muaj te tere te sesione trajunese-- sepse keto gjera jane thelebesisht jane komjuter analog; ato nuk jane te lehta per t'u perdororur. Dhe ata i bejne te gjithe bombarduesit te betohen, te betohen se nese ndonjehere kapen ata nuk do te zbuloj asnje detaj te kesaj paisje te vecante armikut, sepse eshte e domosdoshme armiku tr mos marr ne duar kete pjeese esenciale te teknologjise.

Dhe kurdo qe maiknneria e bombave Norden merret ne nje aeroplan, shoqerohet atje me nje grumbull rojesh te armatuara. Dhe bartet ne nje kuti me nje perde mbi te. Dhe kutia eshte e prangosur ne nje nga rojet. Kurre nuk eshte e lejuar te fotografohet. Dhe eshte nje paisje e vogel ndezese brenda saj, pra qe, nese aeroplani ndonjehere perplaset, do te shkatrrohet dhe nuk ka shanca qe armiku t'i fus duart aty. Makineria e Bombave Norden eshte Gral i Shenjte

Pra cka ndodh gjate Luftes Se Dyte Boterore? Mire, duket se nuk eshte Gral i Shenjte. Ne praktike, makineria e bombave Norden mund te hedh nje bombe ne nje bucelle ne 20.000 ft., por kjo eshte ne kushte perfekte. Dhe sigurisht, ne kohe lufte, kushtet nuk jane perfekte. Se pari, eshte shume veshtire te perdoret-- shume veshtire te perdoret. Dhe jo te gjithe njerezit te cilet jane 50.000 burra te cilet jane bombardues kane aftesine qe ne menyre te drejte te programojne nje kompjuter analog. Se dyti, ajo prishet shume. Eshte e mbushur me te gjitha llojet e xhiroskopeve dhe pulexheva dhe paisjeve dhe koordiantave, dhe ata nuk punojne ashtu si duhet ne nxehtesin e betjes.

Se treti, kur Norden ishte duke i bere kalkulime e tij, ai pretendonte se ne aeroplan do te fluturonte relativisht ne ne shoejtesi te ngadalshme ne lartesi te ulte. Mire ne nje lufte te vertete, ju nuk mund ta beni ate; ju do te qelloheni. Keshtu ata filluan te fluturonin ne lartesi te larte me shpejtesi teper te larte. Dhe makineria e bombave nuk punon edhe aq mire ne keto kushte.

Por shumica rej tyre, makineria e bombave Norden kerkon qe bombarduesi te bene kontakt vizuel me objektivin. Por sigurisht, cka ndodh ne jeten e vertete? Ka re, a po. Ka nevoje per nje qiell te kthjellte qe te jete me te vertete i sigurt. Mire sa qiell te kthjellte mendoni se ishin mbi Europen Qendrore ne mes 1940 dhe 1945? Jo aq shume.

Dhe pastaj per t'u a dhene juve nje ndjeje se sa i pa sigurt makineria e bombave Norden ishte, ishte nje rast i famshem ne 1944 ku aleatet bombarduan nje bime kemikale ne Leuna, Gjermani. Dhe bima kemikale permbante 757 akëra. Dhe ne rrjedhen e misioneve 22 te bombardimeve, aleatet hudhen 85,000 bomba ne kete bime kemikale 757 aker, duke perdorur makinerin e bombave Norden. Mire cfare perqindje e ketyre bombave mendoni qe u leshuan brenda perimetrit 700 akersh te bimes? 10 perqind. 10 perqind. Dhe prej ketyre 10 perqeindve qe u leshuan, 16 perqind nuk u shuan; ato ishin te paplasura. Bima kemikale Leuna, njera nder bombardimet me te gjera ne historine e luftes ishte ne funksion mbrenda disa javeve.

Dhe me qe ra fjale, te gjitha keto parashikime per t'a mbajtur lmakinerin e bombave Norden larg duarve te Nazisteve? Mire duket se Carl Norden, si nje zvicran i denje, ishte shume i dashuruar me inxhinieret Gjerman. Keshtu qe ne vitetet 1930, ai punsoi nje grumbull te madh te tyre, duke perfshire nje njeri me emrin Herman Long i cili, ne 1938, dha nje set te kompletuar te planeve per makinerin e bombave Norden per Nazistet. Pra ata paten makinerin e bombes Norden pergjate tere luftes -- e cila gjithashtu, me qe ra fjala, nuk ka punuar edhe aq mire.

(Buzeqeshje)

Pra pse po flasim per makinerine e bombes Norden? Mire sepse ne jetojme ne nje moshe ku ka shume e shume makineri te bombave Norden. Ne jetojme ne nje kohe ku aty ka te gjitha llojet e njerezve te menqur qe sillen per rreth, duke thene qe ata kane zbuluar paisjet qe do te ndryshojne boten gjithmone. Ata kane zbuluar websitet qe u'a lejon njerezve te jene te lire. Ata kane zbuluar disa lloje si kjo gje, ose si kjo gje, ose si kjo gje qe do t'a beje boten tone pergjithmone me te mire.

Nese shkoni ne ushtri ju do te gjeni shume Carl Norden gjithashtu. Nese shkoni ne Pentagon, ata do t'u thone, " E dini cka, tani me te vertete mund te vendosmi nje bombe brenda nje buçelë te 20,000 ft." Dhe a e dini cka, eshte e vertete; ata faktikisht mund ta bejne ate tani. Por ne duhet te jemi shume te qarte per sa pak ajo ka vlere.

Ne luften e Irakut, ne fillim te luftes se pare ne Irak, ushtria e Shteteve Bashkuara, forca ajrore, i dergoj 2 skuadrone te F-15E Fighter Eagles ne shkretiren Irakut te pajisura me keto kamera pese milion dollarshe qe u'a lejoj atyre te shohin shkretiren ne tersi. The misioni i tyre ishte te gjejne dhe te shkatrojne-- mos harroni te leshoni raketat Scud keto raketa toke-ajer qe Irakianet po u'a leshonin Izraeliteve? Misioni i dy skuadroneve ishte te largonin te gjitha raketat e leshuara Scud. Dhe keshtu ata misionet fluturan dite e nate, dhe ata hudhen mijera bomba, dhe ata ndezen mijera raketa ne perpjekje te largojne kete kopan te vecante.

Dhe pasi perfundimit te luftes, ishte bere nje audit-- sic e bene ushtria gjithmone, forca ajrore gjithmone e bene-- dhe ata e pyten pytjen: sa Scud faktikisht i kemi shkaterruar? Ju e dini cila ishte pergjigja? Zero, asnje edhe nje. Tani pse eshte kjo? Eshte pershkak se arme e tyre nuk ishin te sigurta? O jo, ato ishin shume te sigurta. Ata do te mund te shkaterronin kete gje te vogel ketu nga 25.000 ft. Qellimi ishte se ata nuk e dini ku ishin makinat e leshimit Scud. Problemi me bomba dhe buçela nuk eshte duke e futur bomben brenda buçeles, eshte dituria se si te gjejme buçellen. Ky gjithmone ka qene problem i veeshtire kur vije tek beteja te luftrave.

Ose merre betejen ne Afganistan. Cila eshte fima e armes e luftes CIA ne veriperendim te Paksitanit? Eshte njeri qe rri kot. Cka eshte njeriu qe rri kot? Mire eshte sternipi i Norden Mark kmaikneri bombave 15. Eshte kjo arma e saktesise shakteruese dhe precezitetit. Dhe pergjate rrjedhes te gjashte mujorshit te fundit ne veriperendim te Pakistanit, CIA ka fluturruan me qindra raketa koti, dhe ka perdorur keto gjera te kota per te vrare 2.000 militantet te dyshuar te Pakistanit dhe Talibanit. Tani cila eshte saktesisa e ketyre gjerave koti? Mire eshte e jashtezakonshme. Ne mendojme se ne jemi tanite sajte 95 perqind kur vije puna tek sulmet e kota. 95 perqind e njerezve qe ne kemi vrare duhet te vrahen, a po? Ky eshte njeri nder rekordet me te jashtezakonshme ne historine e luftrave moderne.

Por a e dini cila eshte gjera kruciale> Ne ate periudhe te njejte te sakte qe ne ishim duke perdorur keto gjera koti m saktesi shakterruese, numri i sulmeve, te sulmeve vetvrases dhe sulmeve terroriste, kunder forcave Amerikane ne Afganistan eshte rritur dhejtefishite. Pasi ne jemi bere me shume e me shume efikas ne mbytjen e tyre, ata u bene nervoz e me nervoz dhe shume me shume te motivuar per te na vrare neve. Une nuk ju kam pershkruar nje histori te sukseseshme Une ju kam pershkruar te kundertes se nje historie te sukseshme

Dhe ky eshte problemi me pasionet tona me gjerat qe ne bejme. Ne mendojme gjerat qe ne bejme mund te zgjidhin problemet tona, por problemt tona jane shsume me shume komplekse se jo Qellimi nuk eshte siguria e bombave qe ju keni, eshte si i perdorni bombat qe i keni, dhe me e rendesishmja, nese ju duhet te perdorni bomba.

Eshte nje poshteshenim ne storien Norden te Carl Norden dhe maikinerise se tij te mrekullueshme. Dhe kjo eshte, me 6 Gusht, 1945, nje bombardues B-29 e quajti Enola Gay fluturan mbi Japoni dhe, duke perdorur nje makineri bombave Norden, gjuajti nje paisje te madhe termonukleare ne qytetin Hirmoshima. Dhe pasi qe ishte tipike me makinerin Norden, bomba faktikisht humbi objektivin nga 800 ft. Por sigurisht, nuk kishte nevoje. Dhe kjo ishte ironia me e madhe nga te gjitha kur vije tek makineria Norden. forcat ajrore 1.5bilion dollar te mainerise ishe perdorur per te hedhur tre bilion dollaret e bombes, te cilat nuk paten nevoje per makineri te bombave.

Perderisa, ne New York, askush nuk i tregoi Carl Norden qe makineria e tij ishte perdorur mbi Hiroshima. Ai ishte nje Krishter i perkushtuar Ai mendonte se kishte dizejnuar dicka qe do te mund te zvogelonte vuajtjen ne lufte. Ajo do t'ja thente zemren.

(Duartroktije)