Chris Anderson: Julian, mirëseerdhët. Është raportuar se WikiLeaks, krijesa juaj, ... në vitet e fundit ka lëshuar më shumë dokumente me vlerë sekrete se sa e gjithë media botërore bashkë. A mund të jetë kjo e vërtetë?
Julian Assange: Po, a mund të jetë e vërtetë? Është një shqetësim -- apo jo? që e gjithë media botërore është duke bërë një punë kaq të keqe që një grup i vogël aktivistësh është në gjendje të lëshojë më shumë informata të atij lloji se sa i gjithë shtypi botëror së bashku.
CA: Si funksionon kjo gjë? Si i lëshojnë njerëzit dokumentet? Dhe si i'a siguroni fshehtësinë?
Pra, këta janë -- për aq sa ne mund të themi -- informues klasik. Dhe kemi mënyra të ndryshme për ta se si të na dërgojnë informatat. Pra ne përdorim teknikën me të lartë të shifrimit që të bartim materialet nëpër Internet, ti fshehim gjurmët, ti kalojmë nëpërmjet juridiksioneve ligjore sikurse Suedia dhe Belgjika për t'iu mundësuar mbrojtje ligjore. Ne i marim informatat me anë të postes, postes se rregullt, të shifruar apo jo, pra si një organizate e rregullt e informatave, i formatizojme që nganjëherë është punë shumë e vështirë, kur është fjala për databaza gjigante të informatave -- për ti nxjerrë në publik dhe pastaj të mbrojmë vetvetën kundër sulmeve të pashmangshme politike dhe ligjore.
CA: Kështu që ju bëni një përpjekje për tu siguruar që dokumentet janë të vërteta. Por ju në të vërtetë, pothuajse asnjëhere nuk e dini identitetin e burimit.
Ashtu është, po po. Rrallë herë mund ta dimë. Dhe nese ndonjëherë e kuptojmë, atëherë ne e asgjësojmë atë informacion sa më shpejt që është e mundur. (Telefoni cingron) Oh, mos.
Mendoj se kjo është CIA duke kërkuar kodin për antarsim në TED.
Pra, le të marim shembull, në të vërtetë Kjo është diçka që keni publikuar disa vjet më parë. Nese mund ta kemi këtë dokument... Pra, kjo ishte një ngjarje ne Kenia disa vite më parë. A mund të na tregoni se çfarë keni publikuar dhe çfarë ka ndodhur?
JA: Pra, ky është raporti i Kroll-it. Ky ishte një raport i inteligjences sekrete me mandat të qeverisë Keniane. pas zgjedhjeve të vitit 2004. Para vitit 2004, Kenia ishte drejtuar nga Daniel arap Moi për rreth 18 vjet. Ai ishte një diktator i butë i Kenias. Dhe kur Kibaki mori pushtetin -- përmes një koalicioni të forcave të cilat janë përpjekur te pastrojnë korrupcionin në Kenia -- ata mandatuan këtë raport, shpenzuan rreth dy milion funta për këtë dhe një raport lidhur me këtë. Dhe pastaj qeveria u bazua në këtë raport dhe e përdori për përfitime politike nga Moi i cili ishte njeriu më i pasur -- dhe ende është njeriu më i pasur -- në Kenya. Është i Shenjti Grail i gazetarisë Keniane. Kështu që unë shkova atje në vitin 2007, dhe arritëm të sigurojmë këtë vetëm pak para zgjedhjeve -- zgjedhjeve kombtare, të 28 Dhjetorit. Kur e kemi publikuar ate raport, ne e bëmë këtë tri ditë pasi presidenti i ri, Kibaki, kishte vendosur të bëhet me njeriun të cilin do ta hiqte qafe, Daniel arap Moi. Pra, ky raport, atëherë u bë një mallkim në qafen e presidentit Kibaki.
CA: Dhe -- për ti rënë kësaj historie më shkurt -- lajmi për raportin u bë publik në Kenya, jo nga mediat zyrtare, por në mënyrë indirekte. Dhe sipas mendimit tuaj, faktikisht ky lajm i ktheu zgjedhjet . JA: Po. Pra kjo u bë lajmi kryesor i 'Guardian' dhe pastaj u shtyp në të gjitha vendet përreth Kenias, në Tanzani dhe Afrikën Jugore. Dhe kështu lajmi erdhi brenda nga jashte. Edhe se, vetëm pas disa ditësh, e bëri shtypin e Kenias të ndihet i lirë që të flasë për të. Dhe u transmetua për 20 ditë rresht ne Televizionin e Kenias, ndryshoi votat për 10 përqind, sipas raportit te inteligjencës së Kenias, që ndryshoi rezultatin e zgjedhjeve.
CA: Oh, pra lajmi juaj, vërtetë, rrënjësisht ndryshoi botën?
CA: Ja pra -- Ne do t'ju shfaqim vetëm një klip të shkurtër nga ky sulm ajror në Baghdad. Video në vetvete është më e gjatë. Por ja një klip i shkurtër. Ky është -- duhet t'ju paralajmëroj se ky është një material i rëndë,
Radio: si ti sheh ato ndytësira vetëm shpërndaji E shoh elementin tënd, uh, i shof dikun 4 automjete, uh, përgjat ... E ke lejen. Në rregull. Fillova. Me trego kur i kap në shënjestër.T'i gjuajmë Hajde kalli krejt. Hajde, gjuaj! (te shtena mitralozi) Vazhdo të qëllosh. Vazhdo të qëllosh, (te shtena mitralozi) Vazhdo të qëllosh Hotel ... Bushmaster Dy-Gjashtë, Bushmaster Dy-Gjashtë, duhet të lëvizim, mu tani! Në rregull, ne sapo qëlluam të tetë personat. Po, po i shohim dy zogj [helikopterë], dhe jemi ende duke gjuajtur. Kuptova. I kapa.. Dy-Gjashtë, ktu është Dy-Gjashtë, ne jemi në lëvizje. Opaa! Më fal. Çfarë po ndodhte? Dreqi e martë, Kyle. Në rregull, hahaha. I qëllova.
CA: Pra, çfarë ishte ndikimi i kësaj?
JA: Ndikimi në njerez që ishin pjesë e kësaj ishte mizorë.. Ne dërguam dy njerez në Baghdad për të hulumtuar rreth kësaj ngjarje. Pra, ky është vetem i pari prej tri sulmeve që ndodhi në at vend.
CA: Pra, 11 vetë vdiqën në atë sulm, a po, duke përfshirë edhe dy punonjës të Reuters?
JA: Po. Dy punonjës të Reuters, dy fëmijë të vegjël u plagosën. Aty ishin rreth 18 deri 26 njerz te vrarë gjithsej.
CA: Dhe publikimi i kësaj shkaktoi zemërim të gjerë. Cili ishte elementi kyç i kësaj që faktikisht shkaktoi zemrimin?
JA: Nuk e di, mendoj që njerezit mund ta shohin pabarazine brutale të forcës. Janë disa persona duke ecur qetësisht në rrugë, dhe pastaj një helikopter Apache i ulur një kilometër lart duke shtënë predha cilindrike 30-milimetërshe në të gjithë -- duke kërkuar çfardo arsyeje për të bërë këtë -- duke vrare njerëz qe po shpëtonin të plagosurit. Dhe aty ishin dy gazetarë të përfshirë që nuk ishin kryengritës sepse ajo eshte puna e tyre.
CA: Dua të them, është një analist i inteligjencës së ShBA, Bradley Manning, i arrestuar. Dhe pretendohet që ai ka pohuar në një bisedim që ju ka dorëzouar juve këtë video, së bashku me 280,000 mesazhe sekrete të ambasadave Amerikane. A Dua të them, vërtet e ka bëre?
JA: Ne e kemi mohuar marrjen e këtyre dokumenteve. Ai është akuzuar, pesë ditë më parë, për marrjen e 150,000 mesazheve dhe për publikim e 50 prej tyre. Tani, ne kemi publikuar në fillim të vitit një dokument nga ambasada Amerikane në Reykjavik. Por kjo nuk është e lidhur domosdoshmërisht. Dua të them, isha vizitor i njohur i asaj ambasade.
CA: Nëse ju i keni marrë mijëra mesazhe diplomatike të ambasadave Amerikane ...
JA: Ne do t'i kishim publikuar ato. (CA: Do ta kishit bërë?)
JA: Sepse këto lloj gjërash nxjerrin në shesh se çfare jane në të vërtetë si te themi qeveritë Arabe, abuzimet e vërteta të të drejtave të njeriut në ato qeveri. Nëse ju i shikoni dokumentet e paklasifikuara, ky lloj materiali gjendet aty.
CA: Pra, le të flasim pak më gjerësisht në lidhje me këtë. Dua të them, në pergjithësi, cila është filozofia juaj? Pse është e drejtë të inkurajohet publikimi i informatave sekrete?
JA: E po, shtrohet pyetja se qfarë informatash janë të rëndësishme në botë, çfarë lloj informate mund të bëjë reforma. Dhe ka shumë informata. Pra informatat për të cilat organizatat bëjnë shpenzime ekonomike për fshehjen e tyre, që është sinjal shumë i mirë sepse kur informatat dalin në shesh, ka shpresë që ajo të bëje mirë. Sepse organizatat e dinë më së miri ata e dinë nga brenda jashtë, duke u përpjekur t'i fshehin ato. Dhe kjo është ajo çka ne kemi gjetur në praktikë. Dhe kjo është çka historia e gazetarisë është
CA: Por a ka rreziqe me të, ose të individëve në fjalë apo me gjithë shoqërinë në përgjithësi, ku në fakt publikimet mund të kenë pasoja të paparashikueshme?
JA: Nuk është që kemi parë ndonjë gjë nga ajo që kemi publikuar. Dua të them, kemi nje politikë për imunizimin e dëmit. Ne kemi një mënyrë se si të trajtojmë informatën që ka diçka personale -- personalisht të identifikohet informata në të. Por ka sekrete ligjore -- e dini, të dhënat tuaja te mjeku juaj; ato janë sekret ligjor. Por ne merremi me denoncues që na paraqiten të cilët ne një fare mënyre janë të mirë-motivuar.
CA: Pra, ata janë të motivuar mirë. Dhe çfarë do të thonit ju, për shembull, atyre, prindërve të dikujt -- biri i të cilit po shërben në ushtrinë Amerikane, dhe thote, "E di çfarë, ju keni publikuar diçka që dikush ka pasur një nxitje për ta ndërtuar. Kjo tregon një ushtar Amerikan duke qeshur me njerëz qe po vdesin. Kjo të jep përshtypjen -- e ka lënë përshtypjen tek miliona njerëz në mbarë botën që ushtarët Amerikan janë çnjerzorë. Në fakt, ata nuk janë. Djali im nuk është. Si guxon ti?" Ҫfarë keni për të thënë sa i përket kësaj?
JA: Po, kemi shume raste të tilla Por mos harroni, njerëzit në Baghdad, njerëzit në Irak, njerëzit në Afghanistan -- ata nuk kanë nevojë të shohin këtë video; ata i shohin këto gjëra çdo dite. Pra, kjo nuk do të ndryshojë mendimin e tyre. Kjo nuk do të ndryshojë perceptimin e tyre. Kjo është ajo çka ata shohin çdo dite. Do të ndryshoje opinionin dhe perceptimin e njerëzve që paguajnë për të gjithe kete. Dhe kjo është shpresa jonë.
CA: Pra ju keni gjetur një mënyrë për të ndriçuar atë qe shihni siç janë këto lloj sekretesh të fshehta nëpër kompani dhe në qeveri. Ndriçimi (i fakteve) është i mirë. Por a shihni ndonjë ironi në faktin që, në mënyrë që ju të ndriçoni ato raste, ju duhet, vet, të krijoni siguri përrreth burimeve tuaja?
JA: Jo, jo. Dua të them se ne ende nuk kemi ndonjë te papajtueshëm të WikiLeaks-it. Nuk kemi burime që kishin disidente në burimet e tjera. Nëse ata paraqiten, ajo do të jetë një situatë e ndërlikuar për ne. Por ne jemi duke vepruar në mënyrë të tillë sa që njerëzit të ndihen moralisht të detyruar për të vazhduar misionin tonë, e jo për ta dëmtuar.
CA: Unë në të vërtetë do të isha i interesuar, bazuar vetëm në atë që kemi dëgjuar deri më tani -- Jam kurreshtar sa i perket opinionit të spektatorëve në TED. Ke parasysh, mund të ketë dy këndvështrime për WikiLeaks dhe Julian. Sikur hero -- hero i njerëzve duke sjell këtë ndriçim të rëndësishëm (të rastit). Ngatërrestar i rrezikshëm. Kush e sheh si një hero? Kush e sheh si një ngatërrestar të rrezikshëm?
JA: Hajde tash. Dikush duhet të jetë.
CA: Është një audience e butë, Julian, audience e butë. Ne duhet të përpiqemi më shumë. Le t'ju japim atyre një shembull tjetër. Tani këtu kemi diçka qe ju ende nuk e keni publikuar por unë mendoj që po e beni në TED. Dua të them që është një histori intriguese që ka ndodhur së fundmi, apo jo? Çfarë është kjo?
JA: Pra ky është një shembull i asaj qe ne bëjmë pothuajse çdo ditë. Pra ne fund të vitit të kaluar -- në Nëntor të vitit të kaluar -- ka pasur një seri shperthimesh te puset e naftës në Shqipëri si shperthimet e puseve ne Gjirin e Meksikës, por jo aq të mëdha kemi marrë një raport -- një lloj analize inxhinierike se çfarë ka ndodhur -- duke thënë se, në fakt, rojet e sigurisë nga disa rivale, firma të ndryshme konkurruese të naftës në fakt, i kanë parkuar kamionët atje dhe i kanë detonuar. Dhe një pjesë e qeverisë Shqiptare ishte e përfshire, etj., etj. Dhe raporti inxhinierik nuk kishte asnjë të dhënë në krye të saj. Pra, ishte një dokument jashtëzakonisht i vështirë për ne. Ne nuk mund të vërtetonim atë sepse nuk e dinim se kush e kishte shkruar dhe për çka bëhej fjalë. Pra, ishim pak skeptik se ndoshta kjo ishte një kompani konkurruese duke luajtur me këtë çështje. Pra, në këtë bazë, e publikuam dhe thame, "Shikoni, ne jemi skeptik në lidhje me këtë gjë. Ne nuk e dimë, por çfarë mund të bëjmë? Materiali duket i mirë, duket në rregull, por ne nuk mund ta vertetojmë atë." Dhe pastaj ne morëm një letër këtë javë nga kompania qe e kishte shkruar atë, duke kërkuar gjetjen e burimit -- (Qeshje) duke thënë, "Hej, ne duam të gjejmë burimin ." Dhe ne ju thamë, "Oh, na tregoni më shumë. Çfarë dokumenti, saktësisht, është ai për te cilin po flisni? A mund të tregoni se ju kishit autoritet ligjor mbi atë dokument? A është me të vërtetë i juaji?" Kështu që ata na dërguan këtë pamje nga monitori me autorin në Microsoft Word ID. Po. (Duartrokitje) Kjo ka ndodhur shpesh. Kjo është një nga metodat tona të identifikimit -- për të verifikuar se çfarë materiali është të përpiqesh dhe t'i bindësh këta njerëz të shkruajnë letra.
CA: Po. A keni pasur informata prej dikujt brenda BP?
JA: Po, kemi shumë, por për momentin po kalojme disa probleme serioze për rritjen e fondeve dhe inxhinierise. Pra, shkalla e publikimeve tona gjatë disa muajve të fundit eshte minimizuar ne një far mënyre ndërsa ne po i ri-inxhinierojme sistemet për interesimin fenomenal të publikut që kemi Ky është një problem. Dua të them, si çdo lloj organizate në rritje në një fare mënyrë ne jemi te tronditur nga rritja jonë. Dhe kjo do të thotë që jemi duke marrë sasi të mëdha të informatave të zbuluara të një kalibri shumë të lartë, por nuk kemi mjaft njerëz që në fakt e shqyrtojnë këtë informacion.
CA: Pra, ky është ngushtimi kryesor i rrugës parimisht gazetarë vullnetare dhe/ose fondi per të ardhurat e gazetarëve?
JA: Po. Po dhe njerëz të besushëm. Dua të them, ne jemi një organizatë që është e vështirë të rritet shumë shpejt përshkak të llojit të materialit që ne merremi. Pra, ne duhet të ristrukturohemi në mënyrë që të kemi njerëz të cilët do të merren me gjëra të sigurisë së lart kombëtare, dhe pastaj raste të sigurisë më të ulët.
CA: Pra, na ndihmo të kuptojme për ju personalisht dhe si keni arritur deri sa ta bëni këtë. Dhe besoj se e kam lexuar si fëmijë se ju keni shkuar në 37 shkolla të ndryshme. A mund të jetë e vërtetë kjo?
JA: , prindërit e mi ishin në biznesin e filmit dhe pastaj iken nga një sekt, pra një kombinim në mes të dyjave...
CA: Dua të them se një psikolog mund të thote kjo është një recetë për kultivimin e paranojës.
CA: Dhe ju gjithashtu ishit -- dua të them, se ju gjithashtu keni qenë një haker në moshë të re dhe jeni ballafaquar qysh herët me autoritetet. JA: E pra, unë isha një gazetar. E dini, unë isha nje gazetar aktivist shumë i ri në një moshë të re. Unë shkrova një revistë, isha i ndjekur penalisht për atë kur isha adoleshent. Kështu që duhet pasur kujdes me haker. Dua të them që ka -- një metodë që mund të vendoset për gjëra të ndryshme. Për fat të keq, në këtë moment është e vendosur kryesisht nga mafia ruse në mënyrë që të vjedhin llogarinë bankare të gjyshës suaj. Pra, kjo fraze nuk është -- aq e bukur sa ishte më parë.
CA: Po, mirë, Unë sigurisht nuk mendoj se ju jeni duke vjedhur llogarine bankare te gjyshës së dikujt. Por çka rreth vlerave tua thelbësore? Mund të na jepni një përshtypje se çfarë janë ato dhe ndoshta disa ngjarje ne jetën tuaj që kanë ndihmuar t'i përcaktojnë ato?
JA: Nuk jam i sigurt rreth ndodhive. Por vlerat thelbësore: i aftë, njerëzit bujar nuk krijoj viktima; ata i ushqejnë viktimat. Dhe kjo është diçka nga babai im dhe diçka nga persona të tjerë të aftë e bujare që kanë qenë pjesë e jetës sime.
CA: Njerëz të aftë, bujar nuk krijojnë viktima; ata kujdesën për viktimat?
JA: Po. Dhe e dini, Unë jam një person luftarak, kështu që, në të vërtetë nuk jam tip qe kujdeset. Por sidoqofte -- Është një mënyrë tjetër për t'u kujdesur për viktimat, e cila është t'i paraqitësh autorët e krimit. Dhe kjo është diçka që ka qenë në karakterin tim për një kohë të gjatë.
CA: Pra na tregoni, në minutën e fundit shumë shpejt, ngjarjen se: çfarë ka ndodhur në Islandë? Ju faktikisht keni publikuar diçka atje, jeni futur në telashe me një bankë, pastaj shërbimi i informativ atje ishte ndaluar të publikonte ngjarjen. Në vend të kësaj, ata publikuan anen tuaj. Kjo ju bëri shumë të njohur në Islandë. Çfarë ndodhi më pas?
JA: Po, ky është një rast shumë i veçantë, Islanda kaloi nëpër një krizë financiare. Ishte goditja më e rëndë e një shteti në botë. Sektori i saj bankar ka qenë 10 here GDP-ja e pjesës tjetër të ekonomisë. Gjithsesi, kur ne publikuam këtë raport në Korrik të vitit të kaluar. Dhe televizoni kombëtar është urdhëruar të ndërpritet pesë minuta para se të fillonte transmetimi. Si nëpër filma, urdhëresa erdhi në tavolinën e lajmeve, dhe prezantuesi i lajmeve mbeti i habitur, "Kjo nuk ka ndodhur kurre më parë. Çfarë të bëjmë?" Pra, ne vetëm tregojmë web faqën, për gjat gjithë kohës, si material mbushës. Dhe ne u bëme shumë të famshëm në Island, shkuam në Island dhe folëm për këtë çështje. Dhe aty, në komunitet, kishte një ndjenjë që kjo nuk duhej të ndodhte kurre më. Si rezultat i bashkepunimit me disa politikane nga Islanda dhe eksperte të tjerë ndërkombëtar krijuam së bashku një lloj legjislacioni të ri për Islandën që disi të bëhej një vend me alternativë për shtypin e lirë, me mbrojtjën më të fortë gazetareske në botë, me çmimin e ri Nobel për lirinë e fjalës. Islanda është një vend Nordik kështu që, si Norvegjia, është në gjendje të trokasi në sistem. Dhe vetëm një muaj më parë, kjo u miratua nga parlamenti Islandez unanimisht.
Pyetja e fundit, Julian. Kur ju mendoni për të ardhmen, atëherë, a mendoni se ka më shumë gjasa që Big Brother të ushtroje më shumë kontroll më shume fshehtësi, apo ne duke shikuar Big Brother, ose e gjitha mënyrat pritet të shihen?
JA: Unë nuk jam i sigurt se çfarë kahje do të marrë. Dua të them se ka presion të madh për të harmonizuar legjislacionin e lirisë së të shprehurit dhe legjislacionit të transparences nëpër botë -- brenda B.E., ndërmjet Kinës dhe Shteteve të Bashkuara. Se çfarë kahje do të marrë? Është vështirë të parashikohet. Prandaj është periudhë kohore shumë interesante të jesh i përfshirë. Sepse vetëm me pak përpjekje mund t'i ndryshojmë gjerat në një drejtim apo tjetër.
CA: Mirë atëherë, siç duket ndaj mendimin e publikut për t'ju thënë, Julian, keni kujdes dhe shumë forcë për ju.
You can share this video by copying this HTML to your clipboard and pasting into your blog or web page. This video will play with subtitles.
You either have JavaScript turned off or have an old version of the Adobe Flash Player. To view this rating widget you
need to get the latest Flash player.
If your browser allows only "trusted sites" to execute Javascript, you should add the "googleapis.com" domain to your whitelist to allow our Flash detection to work properly.
Got an idea, question, or debate inspired by this talk? Start a TED Conversation.
Faqja e internetit qe ka ngjall debat, WikiLeaks, mbledh dhe publikon dokumente dhe video me vlerë shume sekrete. Themeluesi Julian Assange, per te cilin thuhet se kërkohet nga autoritetet amerikane për t'u marrë në pyetje, flet me Chris Anderson nga TED për mënyrën se si funksionon faqja, cka ka arritur -- dhe çka e shtyn atë. Intervista përfshin pamje filmike të sulmeve të fundit ajrore nga amerikanët në Baghdad.
Internet activist Julian Assange serves as spokesperson for WikiLeaks, a controversial, volunteer-driven website that publishes and comments on leaked documents alleging government and corporate misconduct. Full bio »
Translated into Albanian by Norik Krasniqi
Reviewed by Helena Bedalli
Comments? Please email the translators above.
19:45 Posted: Jul 2010
Views 389,368 | Comments 130
34:25 Posted: Oct 2006
Views 385,687 | Comments 49
13:10 Posted: Jun 2010
Views 766,929 | Comments 460
Just follow the guidelines outlined under our Creative Commons license.
This comment will be attributed to . Not ? Sign Out.