Jarreth Merz: Filmim i demokracisë në Gana

Unë kam lindur në Zvicër dhe jam rritur ne Gana, Afrika Perëndimore. Gana më jepte siguri mua si fëmijë Isha i lirë, i lumtur. Fillimi i viteve 70 shënoi një periudhë të përsosmërisë muzikore dhe artistike në Gana. Por nga fundi i dhjetëvjeçarit, vendi ra sërish në një paqëndrueshmëri politike dhe keqadministrim.

Në vitin 1979, përjetova për herë të parë një grusht ushtarak shteti. Ne fëmijët ishim mbledhur në shtëpinë e një shoku. Ajo ishte një kasolle me pak dritë. Atje ishte një televizor i sakatosur bardhë e zi që i dridhej figura, dhe një ish kryetar shteti dhe gjeneral ishte me sytë e lidhur dhe i mbërthyer pas një shtylle. Skuadra e pushkatimit mori shenjë dhe qëlloi -- gjenerali vdiq. Tani, kjo po transmetohej drejtpërdrejt. Dhe menjëherë pas kësaj, ne lamë vendin, dhe u kthyem ne Zvicër.

Atëherë Evropa erdhi si një goditje për mua dhe mendoj se fillova të ndjeja nevojën të hiqja lëkurën time në mënyrë që të përshtatesha. Doja të ndërroja ngjyrën e lëkurës si një kameleon. Mendoj se kjo qe një taktikë mbijetese. Dhe funksionoi, ose kështu besoj të paktën.

Kështu që u gjenda në vitin 2008 duke pyetur veten, ku isha në jetën time. Dhe ndjeva që isha i përcaktuar vetëm në një rol aktori. Unë kam luajtur gjithnjë rolin e afrikanit ekzotik. Luaja afrikanin e dhunshëm afrikanin terrorist. E mendoja, sa shumë terroristë ndoshta mund të luaj para se të kthehesha në një të tillë unë vetë. Dhe fillova të kisha turp nga ai tjetri, nga afrikani brenda meje. Dhe fatmirësisht në vitin 2008 vendosa të kthehem në Gana, pas 28 viteve mungesë. Dëshiroja ta dokumentoja në film zgjedhjet presidenciale të vitit 2008. Dhe aty, fillova të kërkoja gjurmët e fëmijërisë sime. Dhe më parë se ta merrja vesh, papandehur u gjenda në një podium i rrethuar nga mijëra njerëz që brohorisnin gjatë një tubimi politik.

Dhe kuptova se, kur unë lashë vendin, zgjedhjet e lira e të ndershme në një ambient demokratik ishin një ëndërr. Dhe tani që isha kthyer, kjo ëndërr ishte bërë realitet, edhe pse një realitet i brishtë. Dhe mendoja, ishte Gana duke kërkuar identitetin e saj ashtu siç edhe isha unë në kërkim të identitetit tim. Ishte ajo ç'po ndodhte në Ganë një metaforë për atë që po ndodhte brenda meje? Dhe ishte sikur me standardet e jetës time Perëndimore, nuk kisha realizuar plotësisht potencialin tim. Dua të them, që as Gana nuk e kishte realizuar, edhe pse ishim duke bërë shumë përpjekje.

Tani në vitin 1957, Gana qe vendi i parë sub-Saharian që fitoi pavarësinë. Nga fundi i viteve 50, Gana dhe Singapori kishin të njëjtin zhvillim ekonomik. Dua të them, sot, Singapori është vendi i botës së parë ndërsa Gana jo. Por ndoshta kishte ardhur koha të provoja veten time, po, është e rëndësishme të kuptosh të kaluarën, është e rëndësishme ta vëzhgosh atë në një këndvështrim tjetër, por mund të jetë që ne duhet ta shohim në pikat e forta të kulturës sonë dhe të ndërtojmë mbi këto themele në të tashmen.

Kështu, ja ku isha, 7 dhjetori i vitit 2008. Kutitë e votimit u hapën në 7 të mëngjesit. por votuesit, të etur për të marrë vetë në dorë fatin e tyre politik, kishin filluar të zinin radhën që në 4 të mëngjesit. Dha ata vinin nga afër, vinin nga larg, pasi donin që zëri i tyre të dëgjohej. Dhe pyeta një nga votuesit, i thashë, "Kujt do ja jepni votën?" Dhe ai më tha, "Më vjen keq, nuk mund t'jua tregoj." Tha që vota e tij ishte në zemrën e tij. Dhe unë kuptova, këto ishin zgjedhjet e tyre, dhe nuk do të linin ndonjë që t'jua rrëmbente.

Raundi i parë i votimeve nuk nxorri një fitues të qartë -- kështu që asnjë nuk kishte arritur mazhorancën absolute -- kështu që do ktheheshin në një raund të dytë zgjedhjesh pas tre javësh. Kandidatët u kthyen prapë nëpër rrugë, për të bërë fushatë zgjedhore. Mesazhet e kandidatëve, natyrisht, ndryshuan. Temperatura u nxeh. Dhe klisheja filloi të na ndiqte. Kishte ankime kërcënimi nëpër qendra zgjedhore, vjedhje kutish votimi. Filluan të dilnin rezultate të fryra dhe turma filloi të dilte jashtë kontrollit. Ne qemë dëshmitarë të shpërthimin të dhunës nëpër rrugë. Njerëzit po rriheshin brutalisht. Ushtria filloi të shtinte me armë. Turma po përleshej. Ishte një kaos i plotë. Dhe zemra ime u pikëllua pasi mendoja, ja ku jemi përsëri. Kjo është një provë tjetër që populli Afrikan nuk është i zoti të qeverisë vetëveten. Dhe jo vetëm kaq, unë jam duke e dokumentuar këtë – po dokumentoj mangësitë e kulturës sime.

Pra, kur jehona e të shtënave vazhdoi, shpejt u mbyt nga thirrja e turmës, dhe unë nuk u besoja veshëve të mi. Ata thërrisnin, "Ne duam paqe. Ne duam paqe." Aty e kuptova që zëri vinte nga populli. Mbi të gjitha, ishin ata që vendosnin, dhe vepruan. Pra, tingujt që në fillim qenë të pakoordinuar dhe të lartë ishin papritmas një melodi. Tingujt e zërave ishin të harmonishëm. Kështu, mund të ndodhte. Një demokraci mund të mbështetej në mënyrë paqësore. Mund të jetë, nga vullneti i masave të cilat me urgjencë këmbëngulnin me gjithë zemër dhe me gjithë vullnetin e tyre për paqe.

Tani, këtu është një krahasim interesant. Ne në Perëndim, predikojmë vlerat, dritën e artë të demokracisë, jemi një shëmbull i shkëlqyer, se si duhet bërë. Por kur është fjala për këtë, Gana gjeti veten e saj në të njëjtin vend në të cilin zgjedhjet në Shtetet e Bashkuara kishin ngecur në presidencialet e vitit 2000 – Bush kundër Gore. Por në vend të mungesës së vullnetit të kandidatëve për të lejuar sistemin të vazhdonte dhe njerëzit të vendosin, Gana nderoi demokracinë dhe popullin e saj. Nuk la Gjykatën e Lartë të vendoste; populli e bëri.

Tani, raundi i dytë i votimit përsëri nuk nxori një fitues të qartë. Dua të them, që rezultati ishte tepër i ngushtë. Komisioneri zgjedhor deklaroi, me konsensus të partive, të zhvillonte një round të tretë të paprecendent . Pra, populli iu drejtua përsëri kutive të votimit për të përcaktuar presidentin e tyre, jo sistemin ligjor. Dhe e dini që funksionoi. Kandidati i mundur la pushtetin dhe i hapi rrugën Ganës të lëvizë në një cikël të ri demokratik. Dua të them, në një moment të përkryer për nevojën absolute të demokracisë, ata nuk shpërdoruan pushtetin e tyre. Besimi në demokracinë e vërtetë dhe në popull është i thellë, tregon që Afrikani është i aftë të qeverisi vetveten.

Tani beteja e vështirë për Ganën dhe Afrikën ende nuk ka marrë fund, por unë kam dëshmi se ana tjetër e demokracisë ekziston, dhe nuk duhet ta marrim lehtë. Tani unë kam mësuar se vendi im nuk është vetëm Perëndimi apo Afrika, dhe jam ende në kërkim të identitetit tim, por pashë Ganën që krijoi një demokraci më të mirë. Gana më mësoi të shoh njerëzit ndryshe dhe të shoh në vetvete ndryshe. Dhe po, ne Afrikanët mundemi.

Faleminderit.

(Duartrokitje)