Epo, mendova se do kishte podium, kështu që kam pak frikë. (Të Qeshura) Kris më kërkoi të shpjegoi edhe një herë se si e gjetëm strukturën e ADN. Dhe meqë, ju e dini, unë ndjek urdhrat e tij, po e bëj. Por më bezdis pak. (Të qeshura) Dhe, ju e dini, kam shkruajtur libër. Kështu që do them diçka -- (Të qeshura) --Do flas pak mbi si u krye zbulimi. dhe pse Franc dhe unë e gjetëm. Dhe pastaj, besoj se do kem dhe pesë minuta të them çfarë më ngacmon tani.
Mbas meje gjendet një foto imja kur isha 17. Isha tek Universiteti i Cikagos, në vitin e tretë, dhe isha në vitin e tretë sepse Universiteti i Cikagos të lejonte të futeshe mbas dy vitesh gjimnaz. Pra ju -- ishte qejf të lije orët e gjimnazit -- (Të qeshura) sepse isha shumë i vogël, dhe nuk isha i mirë me sportet, ose ndonjë gjë tjetër si keto.
Por mendoj se duhet të them se prejardhja ime -- im at ishte, rritur per te qene Episkopal dhe Republikan, por mbas një viti kolegj, u bë ateist dhe Demokrat. (Të qeshura) Dhe mamaja ime ishte Katolike nga Irlanda, dhe -- por ajo se merrte seriozisht fenë, Dhe që prej moshës 11 vjeç, une nuk shkoja më në meshën e të djelës, dhe dilja xhiro për të parë zogjtë me babanë. Kështu që herët, dëgjova mbi Carls Darvinin. Mendova, e kuptoni, që ai ishte hero i madh. Dhe, e merrni me mend, e kupton ekzistencën e jetës nëpërmjet evolucionit.
Dhe tek Universiteti i Cikagos isha dega e zoologjisë, dhe mendova do mbaroja, e kuptoni, nëse isha i zgjuar sa duhej, mbase merrja një doktorat nga Kornelli në shkencën e ornitologjisë. Më vonë, në gazetën e Cikagos, ishte përmbledhja e një libri i quajtur: "Cfarë është jeta?" nga fizicisti i madh, Schrodinger. Dhe kjo, sigurisht, ishte një pyetje së cilën doja ti përgjigjesha. Dhe Darvini shpjegoi jeten pasi ajo filloi, por kush ishte thelbi i jetës?
Dhe Schrodinger tha se thelbi i jetës ishte informacioni i gjendur në kromozonet tona, dhe duhej të ishte prezent në një molekulë. S'kisha menduar ndonjëherë mbi molekulat më parë. I dini kromozonet, por kjo ishte një molekulë, dhe disi i gjithe informacioni ishte pak a shume prezent në një formë dixhitale. Dhe kjo ishte pyetja e madhe e, se si mund ta kopjoje këtë informacion?
Pra ky ishte libri. Dhe, nga ky moment e tutje, Dëshiroja të bëhesha gjeneticist -- të kuptoja genet dhe, nepërmjet saj, te kuptoja jetën. Pra kisha, e kuptoni, një hero në distanc. Nuk ishte lojtar beisbolli; ishte Linus Pauling. Dhe kështu aplikova tek Caltech dhe ata s'më pranuan. (Të qeshura) Kështu që shkova në Indiana, që ishte aktualisht po aq e mirë sa Caltech në gjenetikë, dhe përveç kësaj, kishin edhe një skuadër shumë të mirë basketbolli. (Të qeshura) Pra kisha një jetë shumë të lumtur tek Indiana. Dhe ishte në Indiana që mu krijua idea që, geni kishte mundësi të pëbëhej nga ADN. Dhe kështu kur mora doktoraturën., duhet të shkoja dhe të kërkoja ADN.
Pra si fillim shkova në Kopenhagen sepse mendova, epo, mbase mund të bëhem biokimist, por zbulova se biokimia ishte shumë e mërzitshme. Nuk shkonte gjëkundi kundrejt shpjegimit se çfarë ishte geni; ishte vetëm shkenc nukleare. Dhe oh, ky është libër, libër i vogël. Mund ta lexoni në dy orë. Dhe -- por kur shkova në një mbledhje në Itali. Dhe kishte një folës të papritur i cili nuk ishte në program, dhe ai foli mbi ADN. Dhe ky ishte Maurice Wilkins. Ishte fizicist me profesion, dhe mbas luftës ai dëshironte të studionte biofizikën, dhe zgjodhi ADN sepse ADN ishte vendosur nga Insituti i Rokfelerit si mundesia e të qënurit molekula gjenetike e kromozoneve. Shumica e njerëzve besonin se ishin proteinat. Por Wilkins, mendonte se ADN kishte mundësinë më të madhe, dhe ai tregoi këtë grafi. Pak si strukturë kristalore. Pra ADN kishte një strukturë, megjithëse kjo mbase në varësi të molekulave të tjera që mbartnin grupe të ndryshme udhëzimesh. Pra kishte diçka universale mbi molekulën e ADN. Pra dëshiroja të punoja me të, por ai nuk kërkonte një ish soditës zogjsh, dhe përfundova tek Kambrixhi, Angli.
Pra shkova në Kambrixh, sepse ishte me të vërtet vëndi më i mirë në botë atëhere për grafi. Dhe grafia është tani subjekt në, departamentet e kimisë. Dua të them se në të shkuarën i përkiste vetëm fizicistave. Pra vendi më i mirë për grafi ishte Laboratori Kavendish në Kembrixh. Dhe takova Francis Crickun atje. Shkova atje pa e njohur atë. Ai ishte 35. Unë isha 23. Dhe brenda një dite, vendosëm që mbase mund të gjenim një rrugë më të shkurtër për të gjetur strukturën e ADN. Jo ta zgjidhnim, në mënyrë rigoroze, por të ndërtonim një model, një model elektronik, duke përdorur kordinata, gjatësi, dhe çdo lloj gjëje tjetër nga fotografitë e grafive. Por bëj pyetjen si molekula -- si duhej të palosej?
Dhe arsyeja e kësaj, në qendër të kësaj fotografie, ështe Linus Pauling. Para gjashtë muajsh, ai propozoi strukturën e zinxhirit alfa për proteinat. Dhe duke bërë këtë, ai zhduku burrin në të djathtë, Zoti Lawrence Bragg, i cili ishte profesor i Kavendishit. Kjo është një foto disa vite më vonë, kur Bragg kishte arsye të qeshte. Ai s'qeshte më kur shkova unë atje, sepse ishte ofenduar disi nga Pauling që gjeti spiralen alfa, dhe njerëzit e Kembrixhit dështuan sepse ata nuk ishin kimista. Dhe sigurisht, as Crick as unë nuk ishim kimista, dhe kështu u përpoqëm të ndërtonim një model. Dhe ai e njihte, Francis e njihte Wilkin. Pra Wilkin tha se ai mendonte se ishte spirale. Nga diagrami i grafisë, ai mendonte se ishte i përafërt me spiralen.
Pra ndërtuam një model me tre fije. Njerëzit nga Londra erdhën. Wilkins dhe ky bashkepuntor, ose mundësisht bashkpuntore, Rosalind Franklin, erdhën dhe qeshën me modelin tonë. Ata thanë se ishte i keq, dhe në fakt ishte. Dhe na u tha mos të ndërtonim më modele se ishim të paaftë. (Të qeshura) Dhe ne s'ndërtuam më asnjë model, dhe Francis në një farë mënyre vazhdoi punën mbi proteinat. Kurse unë rrija kot. Përveçse lexoja. Faktkisht, të lexuarit është gjë e mirë; merr fakte. Dhe vazhdonim tu thoshim njerezve në Londer që Linus Pauling do e hedhi vëmendjen nga ADN. Nqs ADN është kaq e vlefshme, LInus do ta zbuloi. Do ndërtoi një model, dhe ne do na dali sekreti.
Dhe, në fakti, ai ju kish shkruajtur njerezve në Londër: Nëse mund ti hidhte një sy grafive të tyre? Dhe ata patën mençurinë ti thoshin "jo". Pra ai nuk e kishte. Por kishte nëpër literatura. Faktikisht, Linus nuk i pa ato me vëmendje. Por mbas, afërsisht 15 muajsh mbasi u ktheva në Kembrixh, një thashethem filloi nga i biri I Linus Paulingut, i cili ishte në Kembrixh, që i ati po punonte tani në ADN. Dhe kështu, një ditë Peter erdhi dhe na tha se ai ishte Peter Pauling, dhe më dha një kopje të dorëshkrimit të të atit. Dhe u tremba se mendova na doli sekreti. S'kam çfarë të bëj, as një kualifikim për asgjë. (Të qeshura)
Dhe kështu që kjo ishte letra, ku ai propozonte një strukturë me tre fije. Dhe e lexova, dhe ishte -- ishte mut fare. (Të qeshura) Pra kjo ishte, e kuptoni, e papritur nga fjala -- (Të qeshura) -- dhe kështu që, mbahej me anë të lidhjeve prej hidrogjeni midis grupeve fosforike. Epo, nëse maksimumi i pH në qeliza është rreth shtatës, këto lidhje hidrogjeni s'mund të ekzistonin. Nxituam tek departamenti i kimisë dhe thamë, -A mund Pauling të ketë të drejtë? Dhe Aleks Hust tha: - Jo. Na u bë qejfi. (Të qeshura)
Dhe, ishim akoma në lojë, por kishim frikë që dikush tek Kaltek do i tregonte Pauling që ai ishte gabim. Dhe kështu që Bragg tha: - Ndërtoni modele. Dhe mbas një muaji mbasi morrëm dorëshkrimin nga Pauling -- Duhet të them se e morra dorëshkrimin në Londër, dhe jua tregova njerezve. Epo, u thash, Linusi e kishte gabim dhe ne jemi akoma në lojë dhe se ata duhet të fillojnë menjëherë të ndërtojnë modele, Por Wilkins tha "jo". Rosalind Franklin do largohej në dy muaj, dhe mbasi ajo të largohej ai do fillonte të ndërtonte modele. Dhe kështu që u ktheva me atë lajm në Kembrixh, dhe Bragg tha, "Ndërto modele." Epo, sigurisht, dëshiroja të ndërtoja modele. Dhe këtu keni një foto të Rosalind. Ajo me të vërtet, në një anë ajo ishte kimiste, por në të vërtetë ajo ishte trajnuar -- ajo s'dinte fare kimi organike apo kimi të kuanteve. Ajo ishte kristalografiste.
Dhe mendoj se pjesë e arsyes pse ajo nuk dëshironte të ndërtonte modele ishte, ajo s'ishte kimiste, ndërsa Pauling ishte kimist. Dhe kështu që Crick dhe unë, filluam të ndërtonim modele, dhe kisha mësuar pak kimi, por jo aq sa duhej. Epo, e morrëm përgjigjen në 28 shkurt të 53-shit. Dhe ishte për shkak të një rregulli, që, për mua, ishte një rregull shumë i mirë: Asnjëherë mos ji njeriu më i zgjuar në dhomë, dhe ne s'ishim. Ne nuk ishim kimistat më të mirë në dhomë. Shkova dhe ju tregoa një çiftëzim që pata bërë, dhe Jerry Donohue -- i cili ishte kimist -- tha, është gabim. Ke -- atomet e hidrogjenit në vendin e gabuar. Unë i vendosa siç ishin në libra. Ai tha që ishin gabim.
Pra ditën tjetër, mbasi u mendova thashë: - Epo mbase ka të drejtë. Dhe e ndryshova vendosjen, dhe më pas gjetëm çiftëzimin e bazave, dhe Francis menjëherë tha se zinxhirat ishin në drejtime të kundërta. Dhe e dinim që kishim të drejtë. Pra ishte diçka e bukur, dhe e gjitha ndodhi për dy orë. Nga hiçi tek diçka. Dhe e kuptuam që ishte diçka e rëndësishme sepse nëse vendosje A përball T dhe G përball C, atëhere kishe një mekanizëm kopimi. Pra vumë re si mbartej informacioni gjenetik. Ka të bëj me vendosjen e katër bazave. Pra në një mënyrë, është njëfarë informacioni dixhital. Dhe kopjohet me anë të ndarjes së fijeve. Pra, nëse s'do funksiononte në këtë mënyrë, ju prap duhet ta besonint, se s'do kishit skemë tjetër. (Të qeshura)
Por kjo s'është mënyra si mendojnë shumica e shkenctarëve. Shumica e shkencëtarëve janë me të vërtet pothuajse monoton. Ata thanë, ne s'do e vrasim mendjen për këtë deri sa ta dimë që e kemi saktë. Por, menduam, epo, është të paktën 95% saktë apo 99% saktë. Pra vriteni mendjen. Pesë vitet e ardhshëm, atje ishin në thelb diçka si pesë referenca të punës sonë në revistën "Natyra"-- pothuajse asjgë Dhe kështu mbetëm vetëm, dhe duke u përpjekur të zgjidhim pjesën e fundit të misterit: si e -- çfarë bën ky kod gjenetik? Ishte shumë e dukshme që prodhonte informacion tek molekula e ARN-së, por pastaj si shkohet nga ARN në protein? Për rreth pesë vjet unë vetëm -- u përpoqa të zgjidh strukturën e ARN-së. Pa prodhim. Nuk jepte grafi të mira. Isha tejet i palumtur; një vajzë nuk më martoi. Ishte me të vërtetë, njëfarë kohë muti. (Të qeshura)
Pra këtu është një foto e Francit dhe e imja para se të takoja vajzën, pra dukem akoma i lumtur. (Të qeshura) Por kjo është çfarë bëmë kur s'dinim gjë se si të ecnim përpara: formuam një grup dhe e quajtëm Grupi Lidhja ARN. George Gamow, ishte një fizicist i madh, ai vizatoi lidhjen. Ai ishte një prej anetarëve. Pyetja ishte: Si shkohet nga një kod me 4 shkronja në kodin me 20 shkronja të proteinës? Feynman ishte anetar, si dhe Telleri, dhe shokë me Gamow. Dhe kjo është e vetmja -- jo, jemi fotografuar vetëm dy herë më parë. Dhe në të dy rastet, e dini, dikujt prej nesh i mungonte kollarja. Aty është Francis lartas në të djathtë, dhe Alex Rich -- mjeku që u kthye ne kristolagrofist -- afër meje. Kjo foto është marrë në Kembrixh në Shtator të 1955. Dhe po buzëqeshja por paksa i sforcurar mendoj, sepse vajza që kisha, ajo kishte ikur. (Të qeshura)
Dhe kështu që nuk u gëzova më deri në 1960. sepse gjetëm, që ka tre forma ARN-je. Dhe e dinim që ADN, prodhonte informacionin për ARN. ARN prodhon informacionin për proteinat. Dhe kjo e lejoi Marshall Nirenbergun, të marri ARN -- ARN të sintetizuar -- ta vendos në një sistem që bën proteinat. Ai bëri polifenilalanin, polifenilalanin. Pra ky ishte zbulimi i pare përreth kodit gjenetik, dhe e gjitha kish marrë fund nga viti 1966. Pra aty, kjo është çfarë Krisi dëshironte që unë të bëja, -- por çfarë ndodhi që prej asaj kohë? Epo, gjithë ajo kohë -- më duhet ti rikthehem. Kur gjetëm strukturën e ADN, dhash fjalimin tim të parë në Cold Springs Harbor. Fizicisti, Leo Sziland, më pa dhe më tha: - Do kërkosh patent për këtë? Dhe -- por unë e dija ligjin për patent, dhe që s'mund të merrja patent, sepse thjesht s'mundesha. S'kishte përdorim për këtë zbulim. (Të qeshura)
Dhe kështu ADN nuk u bë protein e nevojshme, dhe avokatët nuk ju futën problemit deri më 1973, 20 vjet më vonë, kur Boyer dhe Cohen në San Françisko dhe Stanford shpikën metodën e tyre për klonimin e ADN, dhe Stanfordi i vuri patent dhe bëri shumë para. Të paktën i vunë patent diçkaje që siç e dini mund të bëjë gjëra të dobishme. Dhe më vonë zbuluan si të lexonin shkronjat e kodit. Dhe, plasi, siç e dini një industri bioteknologjie. Dhe, por ne ishim akoma larg, të gjeturit të përgjigjes që më ngacmonte si fëmijë, e cila është: Si e vendos nëse është influenca gjenetike apo ambienti?
Dhe do vazhdoj. Megjithëse më ka mbaruar koha, por ky është Michael Wigler, një matematicien shumë, shumë i zgjuar i shndërruar në fizicist. Dhe ai shpiku një teknikë që në thelb do të na lejoj të shohim një copë ADN-je dhe, eventualisht, një milion vende përgjatë saj. Kemi një çip tradicional. Më pas ka një të bërë nga një fotolitograf nga një kompani në Madison e quajtur NimbleGen, e cila është shumë më e avancuar se Affymetrix. Dhe ne përdorim teknikën e tyre. Dhe çfarë mund të bëhet është që të krahasohet ADN-ja e qelizave normale kundrejt atyre kanceroze. Dhe mund ta shihni lart që qelizat kanceroze që janë të sëmura tregojnë shtime ose fshirje. Pra ADN është shumë e qullosur, ndërsa nëse keni një shanc mbijetimi, ADN nuk është kaq e qullosur. Pra ne mendojmë që kjo eventualisht do na shpjeri drejt asaj që ne e quajmë "biopsi ADN-je." Para se të trajtoheni për kancer, duhet ta shihni këtë teknikë, dhe të kuptoni natyrën e armikut. Nuk është -- është vetëm një kuptim pjesëror, por është -- Mendoj se do jetë shumë shumë i dobishëm.
Pra, filluam me kancerin e gjoksit sepse ka shumë para aty, jo para nga qeveria. Dhe tani kam njëfar interesi: Dua ta bëj për kancerin e prostatit. Pra, nuk trajtoheni nese nuk është e rrezikshme. Por Wigler, përveç se pa qelizat kanceroze, pa edhe qelizat normale, dhe bëri njëfarë observimi befasues. I cili ishte, që të gjithë ne kemi rreth 10 vende në gjenom ku kemi humbur një gen apo kemi fituar një tjetër. Pra jemi në një mënyrë jo perfekte. Dhe pyetja është, nëse gjendrmi këtu, atëhere, këto humbje apo shtime të vogla s'janë dhe aq të këqija. Por nëse këto fshirje apo shtesa ndodhin në genin e gabuar, mbase do ndihemi të sëmurë.
Pra sëmundja e parë që pamë është autizmi. Dhe arsyeja pse pamë autizmin është sepse kishim para për këtë. Të vështrosh një individ kushton rreth 3,000 dollarë. Dhe prinderit e një fëmije me sëmundjen Asperger, autizmi i inteligjencës së lartë, çoi gjërat e tij në një kompani tradicionale; ata sja bënë. S'mund ta bëje dot me gjenetikën tradicionale, por vetëm me anë të skanimit ne filluam të gjenim genet për autizëm. Dhe mund ta shihni këtu, ka shumë prej tyre. Pra shumë fëmijë autistik janë të tillë sepse ata humbën një pjesë të madhe të ADN. Dua të them nje pjesë të madhe në nivelin molekular. Pamë një fëmijë autistik, mbi pes milion baza mungonin në kromozonet e tij. S'kemi parë akoma prinderit, por prinderit rrezik nuk e kanë atë humbje, ose s'do ishin prindër. Tani, pra, studimi yne mbi autizmin po fillon. Kemi tre milion dollarë. Besoj se do kushtoi të paktën 10 deri në 20 para se të jemi në pozicionin ku mund të ndihmojmë prinderit që kanë një fëmije me autizëm, ose që mendojnë që mund të kenë një fëmije me autizem, dhe a mund të kuptojmë ndryshimin? Pra kjo teknikë e njejtë duhet ti shohi të gjitha. Eshtë një metodë e shkëlqyer për të gjetur genet.
Dhe do e mbyll duke thënë kemi parë 20 njerëz me skizofreni. Dhe mendonim se do të na nevojitej të shihnim disa qindra para se të kuptonim të përbashketat. Por siç mund ta shihni, ka shtatë nga 20 me një ndryshim shumë të madh. Dhe prap, në grupet kontroll kishte tre. Pra çfarë është kuptimi i shfaqjes në grupet kontroll? A ishin edhe këta të çmendur, por jo të ndërgjegjshëm? Apo ishin normal? Mendoj se ishin normal. Dhe çfarë ne mendojmë për skizofreninë është se ka gene të predispozuara, dhe nëse ky është një që të predispozon -- dhe më pas ka vetëm një nën-segment të popullatës që është në gjendje të jetë skizofren.
Tani, s'kemi ndonjë evidenc për këtë, por unë mendoj, t'ju jap një hipotez, mundësia më e madhe është se nëse jeni mëngjarash, ju jeni të predispozuar për skizofreni. 30% e skizofrenëve janë mëngjarash. dhe skizofrenia ka një gjenetikë shumë qesharake, që do të thotë se 60% e njerëzve janë gjenetikisht mëngjarash, por vetëm gjysma e tregojnë. S'kam kohë të them. Tani, disa njerëz që mendojnë se janë me dorën e djathtë janë gjenetikisht mëngjarash. Dakord. Vetëm po ju them se po menduat, oh, unë se kam genin e mëngjarashit prandaj fëmijët e mi s'kanë risk skizofrenie. Ju mund ta keni. Dakord? (Të qeshura)
Pra është për mua, një kohë jashtezakonisht e ngazëllyer. Duhet të jemi në gjendje të gjejmë genin për bipolaritetin, kjo është marredhënie. Dhe nëse do kisha para, do ti gjenim të gjitha këtë vit. Ju falenderoj.
You can share this video by copying this HTML to your clipboard and pasting into your blog or web page. This video will play with subtitles.
You either have JavaScript turned off or have an old version of the Adobe Flash Player. To view this rating widget you
need to get the latest Flash player.
If your browser allows only "trusted sites" to execute Javascript, you should add the "googleapis.com" domain to your whitelist to allow our Flash detection to work properly.
Got an idea, question, or debate inspired by this talk? Start a TED Conversation.
Nobelisti James Watson hap TED2005 me historinë e çiltër dhe argëtuese se si ai dhe partneri i tij shkencor, Francis Crick, zbuluan strukturën e ADN.
Nobel laureate James Watson took part in one of the most important scientific breakthroughs of the 20th century: the discovery of the structure of DNA. More than 50 years later, he continues to investigate biology's deepest secrets. Full bio »
Translated into Albanian by Bledi Bejo
Reviewed by Amantia Gjikondi
Comments? Please email the translators above.
22:35 Posted: Apr 2007
Views 513,654 | Comments 84
16:02 Posted: Dec 2007
Views 551,327 | Comments 128
09:45 Posted: Jul 2007
Views 874,664 | Comments 196
Just follow the guidelines outlined under our Creative Commons license.
This comment will be attributed to . Not ? Sign Out.